දේශගුණික අභියෝග හමුවේ ශ්රී ලංකාවේ වනාන්තර සහ තිරසාර අනාගතය
Posted on August 4th, 2026
සමිත ඉසුරංග වෙත්තසිංහ ශිෂ්ය භූගෝල විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලය ශ්රී ලංකාව.
ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම, අනපේක්ෂිත කාලගුණ විපර්යාසයන්, ගංවතුර සහ දැඩි නියඟය වැනි පාරිසරික අර්බුද හේතුවෙන් සමස්ත ලෝකයම වර්තමානය වන විට දැඩි බලපෑමකට ලක්ව ඇත. දකුණු ආසියානු කලාපයේ දූපත් රාජ්යයක් වන ශ්රී ලංකාව ද මෙම දේශගුණික විපර්යාසයන්ගේ ඍජු ගොදුරක් බවට පත්ව ඇති අතර, එය රටේ ජන ජීවිතයට මෙන්ම ආර්ථිකයට ද දැඩි ලෙස තර්ජනයක් එල්ල කරයි. මෙම පාරිසරික ව්යසනයන්ගෙන් මිදීම සඳහා මිනිසා සතු ප්රධානතම සහ එකම ස්වාභාවික ආරක්ෂක පවුර වන්නේ වනාන්තර පද්ධතියයි. එය ලෝකයේ පෙනහළු ලෙසද හදුන්වයි.
ශ්රී ලංකාවේ වනාන්තරවල වර්තමාන තත්ත්වය නිවැරදිව තක්සේරු කරමින්, පවතින පාරිසරික පද්ධති ආරක්ෂා කර ගැනීම සහ දේශගුණික ක්රියාකාරීත්වය උදෙසා තිරසාර වැඩපිළිවෙළක් සකස් කිරීම රටේ අනාගතය තීරණය කරන ප්රධානතම සාධකය බවට පත්ව තිබේ.
ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත භූමි ප්රමාණයෙන් වර්තමානය වන විට (2026)ඉතිරිව පවතින්නේ සියයට 32.9ක වනාන්තර ප්රතිශතයක් පමණක් වුවද, රටේ පාරිසරික සමතුලිතතාවය සහ ජල සුරක්ෂිතතාවය තහවුරු කිරීම සඳහා මෙම ප්රතිශතය අවම වශයෙන් සියයට 40 ඉක්මවා යා යුතු බව පරිසර විද්යාඥයින් පෙන්වා දෙයි.
වනාන්තර යනු හුදෙක් ගස් කොළන් පවතින ප්රදේශයක් පමණක් නොව, ගෝලීය උෂ්ණත්වය පාලනය කරමින් පරිසරයේ පවතින අතිරික්ත කාබන් අවශෝෂණය කරන ප්රධානතම ස්වාභාවික වාහකය ද වේ. එසේම, කෘෂිකර්මාන්තයට අවශ්ය ස්වාභාවික ජල උල්පත් ආරක්ෂා කරමින් ජාතික ආහාර සුරක්ෂිතතාවයට උරදෙන වනාන්තර, රටට විදේශ විනිමය ගෙන දෙන පාරිසරික සංචාරක ව්යාපාරයේ ද ප්රධානතම පදනම බවට පත්ව ඇත.
ලංකාවේ පවතින සුවිශේෂී වනාන්තර පද්ධති දෙස බැලීමේදී, නිරිතදිග තෙත් කලාපයේ පිහිටි යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් වන සිංහරාජ වැසි වනාන්තරය අතිශය ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් සහිත කලාපයක් ලෙස කැපී පෙනේ. මෙහි වෙසෙන ආවේණික සත්ව හා ශාක ප්රජාව ආරක්ෂා කරමින්, පරිසර හිතකාමී තිරසාර පාලන ක්රමවේද හරහා සංචාරක කර්මාන්තය දියුණු කිරීමේ විශාල විභවයක් පවතී. මීට අමතරව, ප්රධාන මාර්ගවලින් බැහැරව දුෂ්කර කලාපයක පිහිටා ඇති නකල්ස් කඳු පන්තිය හෙවත් දුම්බර අඩවිය එහි ඇති දුෂ්කර භූමිය නිසාම මිනිස් බලපෑම්වලින් ආරක්ෂා වී ඇති අතර, එය ලංකාවේ ප්රධාන ගංගා රැසක ජල පෝෂක කලාපය ලෙස ක්රියා කරයි.
එමෙන්ම, රිවස්ටන් කලාපය සතු මීදුම් සහිත දේශගුණය සහ එහි ඇති සුවිශේෂී ස්වාභාවික ජල උල්පත් පහත් බිම්වල වෙසෙන කෘෂිකාර්මික ජනතාවගේ ජීවනෝපාය සහ පැවැත්ම තහවුරු කිරීමට අත්යවශ්ය සාධකයක් වී තිබේ.
මෙවැනි පාරිසරික උරුමයන් රැකගනිමින් දේශගුණික විපර්යාසයන්ට මුහුණ දීම සඳහා ගෝලීය තිරසාර සංවර්ධන ඉලක්කයන් සමඟ අපේ රටේ වැඩපිළිවෙළ ඒකාබද්ධ කළ යුතුය. ත්රිකුණාමලය කේන්ද්ර කරගනිමින් සැලසුම් කර ඇති දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීමේ ජාත්යන්තර විශ්වවිද්යාලයීය සංකල්පය මේ සඳහා වන සාර්ථක උත්සාහයකි. එහිදී පිරිසිදු බලශක්තිය වෙනුවෙන් සූර්ය, සුළං සහ ජෛව ස්කන්ධ වැනි පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්රභවයන් භාවිත කරමින් සියයට 150ක බලශක්ති ස්වයංපෝෂිතභාවයක් ළඟා කර ගැනීමට අපේක්ෂා කෙරේ. එසේම, ගුණාත්මක අධ්යාපනය ලබා දීමේ අරමුණින් වෙරළබඩ කලාපවල වෙසෙන පහසුකම් අවම පවුල්වල දක්ෂ දරුවන්ට පූර්ණ ශිෂ්යත්ව පිරිනමමින් නවීන පාරිසරික තාක්ෂණය ඉගැන්වීමටත්, එමගින් පරිසර හිතකාමී හරිත තාක්ෂණික ව්යවසායකයින් බිහි කරමින් ගෞරවනීය රැකියා නියුක්තිය ඉහළ නැංවීමටත් කටයුතු කළ යුතුව ඇත.
එමෙන්ම වියළි කලාපයේ වේළි මිශ්ර සදාහරිත වනාන්තර ආශ්රිතව සිදුවන්නා වූ සල ගොවිතැන සහ බඩඉරිගු වගා කටයුතු හා සත්ව පාලන කටයුතු නිසා සම්පූර්ණයෙන් මෙන් වනාන්තර විනාශයට යන තත්ත්වයට පත්වී ඇත. විශේෂයෙන්ම අඩුමහා දුම් දහනය නිසා එම වනාන්තර වියන පවා ඉවත්වෙමින් පවතී.විශේෂයෙන්ම වන සතුන් පවා වඳ වී යෑමෙ තත්ත්වයට පත්ව ඇත නිදසුනක් ලෙස වැහිලිහිණියන්, මහකුරුළුවන මහා පැපිලියා යන සතුන් ඒ අතර වේ.
විද්යාත්මක පර්යේෂණ සහ නවීන තාක්ෂණය, සාමාන්ය මිනිසාගේ ජන ජීවිතය සමඟ බද්ධ වූ විට දේශගුණික විපර්යාසයන්ට සාර්ථකව මුහුණ දිය හැකිය. නිලාවේලි වැනි ප්රදේශවල වෙසෙන ධීවර පවුලක දරුවෙකුට කෘතිම බුද්ධිය පිළිබඳ මෘදුකාංග පුහුණුව ලබා දී, එමගින් ගංවතුර ඇතුළු ස්වාභාවික ව්යසන කලින් හඳුනාගත හැකි අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති නිර්මාණය කිරීමට මඟ පෙන්විය හැක්කේ එබැවිනි. මාලදිවයින වැනි රටවල සිසුන් සමඟ එක්ව පාවෙන පන්ති කාමර සැලසුම් කිරීම මෙන්ම, දේශීය ගොවි කාන්තාවන් සමඟ එක්ව ප්රතිජනන කෘෂිකාර්මික ව්යාපෘති ක්රියාත්මක කිරීම තුළින් ස්වාභාවික සම්පත් ආරක්ෂා කරමින් ජනතාවගේ ආර්ථිකය ද සවිමත් කළ හැකි බව ප්රායෝගිකව ඔප්පු වී ඇත.
වනාන්තර යනු ලෝකයේ ජීවයයි.භූතානය වැනි රටවල් 60/: වනාන්තර පවත්වාගෙන යෑම අයවස්ථාපිත කර ඇත.සුරිනාමයේ එය 90/: කි. නමුත් ශ්රී ලංකාවේ නීති පැවතුන ද එය පිළිපදින්නේ අල්ප ලෙසිනි.
අවසාන වශයෙන්, ශ්රී ලංකාවේ
දේශගුණික සහ පාරිසරික සුරක්ෂිතභාවය තහවුරු කර ගැනීම උදෙසා ශක්තිමත් ජාතික ප්රතිපත්තියක් ක්රියාත්මක කිරීම අත්යවශ්ය වේ. වර්තමානයේ පවතින සියයට 32.9ක වනාන්තර ප්රතිශතය සියයට 40 දක්වා ඉහළ නැංවීමට රාජ්ය සහ පෞද්ගලික අංශ එක්ව ක්රමානුකූල වනාන්තර වගා කිරීමේ ව්යාපෘති දියත් කළ යුතුය. එමෙන්ම, සිංහරාජය, නකල්ස් සහ රිවස්ටන් වැනි සංවේදී පාරිසරික කලාප ආරක්ෂා කර ගනිමින් තිරසාර පාරිසරික සංචාරක සැලසුම් ක්රියාත්මක කළ යුතුව ඇත. මෙම සමස්ත ක්රියාවලියේදීම දේශීය ධීවර හා කෘෂිකාර්මික ප්රජාව නවීන විද්යාත්මක පර්යේෂණ සහ දේශගුණික අවම කිරීමේ වැඩසටහන්වල සෘජු කොටස්කරුවන් බවට පත් කර ගැනීම තුළින් පමණක් අප රටට සාර්ථක හා තිරසාර පාරිසරික අනාගතයක් උදාකර ගත හැකි වනු ඇත.
සමිත ඉසුරංග වෙත්තසිංහ
ශිෂ්ය
භූගෝල විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව
පේරාදෙණිය විශ්වවිද්යාලය
ශ්රී ලංකාව.