ඉංජිනේරු පූර්ව අනාවැකිය: සෞඛ්යය, පාලනය සහ ජාතික පැවැත්ම සඳහා පාඩමක්
Posted on August 8th, 2026
Bizwire: ශ්රී ලංකා AI සතිය 2026
පසුගිය වසරේ පැවැත්වූ ශ්රී ලංකාවේ ප්රථම ජාතික කෘත්රිම බුද්ධි ප්රදර්ශනය හා සම්මන්ත්රණයේ සාර්ථකත්වය මත පදනම්ව, ශ්රී ලංකා ඩිජිටල් ආර්ථික අමාත්යාංශය සහ ජාතික තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්ෂණ විසඳුම් සපයන්නා වන SLT-MOBITEL එක්ව Sri Lanka AI Week 2026” වැඩසටහන ප්රකාශයට පත් කර ඇත. මෙම වැඩසටහනේ අරමුණ වන්නේ කෘත්රිම බුද්ධිය පිළිබඳ ශ්රී ලංකාවේ අභිලාෂයන් මැනිය හැකි ප්රායෝගික ප්රතිඵල බවට පරිවර්තනය කිරීමයි.
චින්තනයට අභියෝග කරන සාකච්ඡා, නවීනතම AI නවෝත්පාදන ප්රදර්ශනය කිරීම සහ ප්රතිපත්ති සම්පාදකයන්, ව්යාපාරිකයන්, පර්යේෂකයන්, නව ව්යාපාර, සිසුන් ඇතුළු විවිධ පාර්ශ්ව අතර සහයෝගීතාව ගොඩනැගීම තුළින්, Sri Lanka AI Week 2026” වැඩසටහන ශ්රී ලංකාවේ සාර්ථක හා ශක්තිමත් AI පරිසර පද්ධතියක් වේගයෙන් සංවර්ධනය කිරීම අරමුණු කරයි.
මා පෙර පළ කළ ලිපියේ සාකච්ඡා කළ අදහස් සහ යෝජනා මෙම සම්මන්ත්රණයේ අරමුණු සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වන බැවින්, එම ලිපිය Sri Lanka AI Week 2026” සඳහා ඉතා කාලෝචිත හා අදාළ වේ.
සෝවියට් සංගමයේ ඉංජිනේරු පශ්චාත් උපාධි ශිෂ්යයකු ලෙස මා උගත් වටිනාම පාඩම් අතරින් එකක් වූයේ, ශ්රේෂ්ඨතම ඉංජිනේරුවන් යනු දෝෂයක් සිදු වූ පසු එය අලුත්වැඩියා කරන අය නොව, එවැනි දෝෂයක් සිදුවීමට පෙර එය පුරෝකථනය කරන අය බවයි.
1975 දී මොස්කව් නුවර ගුබ්කින් රාජ්ය ඛනිජ තෙල් හා ගෑස් විශ්වවිද්යාලයේදී මා සිදු කළ පශ්චාත් උපාධි පර්යේෂණය, මොස්කව් ප්රාන්තයේ කලුගා ප්රදේශයේ භූගතව ගැඹුරින් පිහිටි සිදුරු සහිත හුණුගල් ස්ථරවලට ස්වාභාවික වායුව ඇතුළු කිරීම සඳහා භාවිත කළ අතිවිශාල ප්රත්යාවර්තක සම්පීඩකවල ජර්නල් බෙයාරිං දෝෂ පුරෝකථනය කිරීම පිළිබඳව විය.
මෙම සම්පීඩක සෝවියට් ගෑස් කර්මාන්තයේ ක්රියාත්මක වූ විශාලතම යන්ත්ර අතරට අයත් විය. බෙයාරිමක් හදිසියේ අක්රිය වීමෙන් නිෂ්පාදනය නතර වීමටත්, මිල අධික යන්ත්රෝපකරණවලට හානි සිදුවීමටත්, බලශක්ති සැපයුම කඩාකප්පල් වීමටත් ඉඩ තිබුණි.
එබැවින් යන්ත්රය බිඳවැටෙන තෙක් බලා සිටීම වෙනුවට, ලිහිසි තෙල් පීඩනය, උෂ්ණත්වය, කම්පනය සහ අනෙකුත් මෙහෙයුම් පරාමිතීන්හි ඇති වන වෙනස්කම් මඟින් පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් ලබාගත හැකි ආකාරය මගේ පර්යේෂණයෙන් විමර්ශනය කරන ලදී. මෙම දර්ශක අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් බෙයාරිමේ ඉතිරි ආයු කාලය පුරෝකථනය කර, විනාශකාරී බිඳවැටීමක් සිදුවීමට පෙර නඩත්තු කටයුතු සැලසුම් කිරීමට ඉංජිනේරුවන්ට හැකි විය.
රෝග විනිශ්චයට හෝ දෝෂය හඳුනාගැනීමට වඩා පූර්ව අනාවැකියට ප්රමුඛත්වය දෙන මෙම දර්ශනය ඉංජිනේරු ක්ෂේත්රයට පමණක් සීමා නොවිය යුතුය.
රටක් පාලනය කරන ආකාරයටද එය සමානව අදාළ වේ.
ශ්රී ලංකාව බොහෝ විට ව්යසනවලට ප්රතිචාර දක්වන්නේ ඒවා බරපතළ අර්බුද බවට පත් වූ පසුවය. ඩෙංගු ව්යාප්තියක්, ගංවතුරක්, නියඟයක්, වසංගතයක් හෝ ආර්ථික කම්පනයක් වේවා, ජීවිත අහිමි වී හානිය සිදු වූ පසුව පමණක් සම්පත් බලමුළු ගැන්වීම අපගේ සාමාන්ය ක්රියාපටිපාටියක් බවට පත්ව ඇත.
නවීන තාක්ෂණය භාවිතයෙන් මෙයට වඩා බොහෝ යහපත් ආකාරයකින් කටයුතු කිරීමට අපට හැකියාව තිබේ.
වර්ෂාපතන රටා, ජලාශවල ජල මට්ටම්, රෝග නිරීක්ෂණ දත්ත, චන්ද්රිකා ඡායාරූප සහ දේශගුණික ආකෘති ඇතුළු අතිවිශාල දත්ත ප්රමාණයක් කෘත්රිම බුද්ධිය මඟින් විශ්ලේෂණය කළ හැකිය. එමඟින් ව්යසනයක් ඇතිවීමට බොහෝ කලකට පෙර එහි අනතුරු ඇඟවීමේ ලකුණු හඳුනාගත හැකිය. ඉංජිනේරුවකු සම්පීඩකයක බෙයාරිමක් නිරීක්ෂණය කරන ආකාරයටම, රජයන් විසින් රටේ සෞඛ්ය දර්ශක” අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.
එල් නිනෝ තත්ත්වය පිළිබඳ මෑත සාකච්ඡා මෙම අවශ්යතාව පැහැදිලි කරයි. දේශගුණික විෂමතා නියඟ, ගංවතුර, කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදනය, විදුලි උත්පාදනය, ආහාර මිල සහ මහජන සෞඛ්යය කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කළ හැකිය.
මේවා කිසිසේත්ම අනපේක්ෂිත සිදුවීම් නොවේ. දිනෙන් දින වැඩි වන නිරවද්යතාවයකින් පුරෝකථනය කළ හැකි වර්ධනයන්ය. සැබෑ අභියෝගය වන්නේ විද්යාත්මක පුරෝකථන නිසි වේලාවට ගනු ලබන ප්රතිපත්තිමය තීරණ බවට පරිවර්තනය කිරීමයි.
මෙම මූලධර්මය මහජන සෞඛ්යයටද අදාළ වේ. කෘත්රිම බුද්ධිය මත පදනම් වූ රෝග නිරීක්ෂණ පද්ධති මඟින් අසාමාන්ය රෝග රටා හඳුනාගැනීමටත්, ඩෙංගු ව්යාප්ත විය හැකි ප්රදේශ පුරෝකථනය කිරීමටත්, රෝහල් සම්පත්වල හිඟයක් ඇතිවීමට ඉඩ ඇති බව කල්තියා හඳුනාගැනීමටත්, සති කිහිපයකට පෙර වැළැක්වීමේ ක්රියාමාර්ග නිර්දේශ කිරීමටත් හැකිය.
හදිසි තත්ත්වයකට ප්රතිචාර දැක්වීමට වඩා එය වළක්වාගැනීම සැමවිටම අඩු වියදම් සහිතය.
වර්තමාන ගෝලීය භූදේශපාලනික පරිසරයද පුරෝකථනාත්මක චින්තනයක් ඉල්ලා සිටියි. මැද පෙරදිග ගැටුම්, නාවික ප්රවාහන මාර්ගවලට සිදුවන බාධා, තෙල් මිල උච්චාවචනය, සයිබර් තර්ජන සහ සැපයුම් දාම බිඳවැටීම් ශ්රී ලංකාවට සෘජු බලපෑම් ඇති කරයි.
ඒවායේ බලපෑම් අපගේ වෙරළට පැමිණි පසුව පමණක් ප්රතිචාර දැක්වීම වෙනුවට, පුරෝකථන ආකෘති භාවිතයෙන් රජය මෙම අවදානම් අඛණ්ඩව ඇගයීමට ලක් කළ යුතුය.
සෑම බිඳවැටීමක්ම සිදුවීමට පෙර අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥා නිකුත් කරන බව ඉංජිනේරු විද්යාව අපට උගන්වයි.
ප්රඥාව ඇත්තේ එම සංඥා හඳුනාගැනීම තුළය.
අපගේ ජාතික සැලසුම් ආයතන, සිදුවීමකට පසුව ප්රතිචාර දක්වන පරිපාලන ආයතනවල සිට අනාගත අවදානම් පුරෝකථනය කරන ආයතන බවට පරිවර්තනය විය යුතුය. සෞඛ්යය, දේශගුණය, ආහාර සුරක්ෂිතතාව, ප්රවාහනය, බලශක්තිය සහ ජාතික ආරක්ෂාව ආවරණය වන පරිදි කෘත්රිම බුද්ධියෙන් බලගැන්වූ පුරෝකථන පද්ධති සංවර්ධනය කිරීම සඳහා අමාත්යාංශ, විශ්වවිද්යාල, පර්යේෂණ ආයතන සහ පෞද්ගලික අංශය එක්ව කටයුතු කළ යුතුය.
ගැටලු ඇතිවීමට පෙර ඒවා පුරෝකථනය කරන රටක්, ඒවා ඇති වූ පසුව පමණක් ප්රතිචාර දක්වන රටකට වඩා සෑමවිටම ඉදිරියෙන් සිටිනු ඇත.
මගේ පර්යේෂණයට ආභාසය ලබාදුන් සෝවියට් ඉංජිනේරුවන් දශක ගණනාවකට පෙරම මෙම මූලධර්මය අවබෝධ කරගෙන සිටියහ. අද කෘත්රිම බුද්ධිය, චන්ද්රිකා තාක්ෂණය සහ උසස් පරිගණක හැකියාවන් සමඟ අවදානම් කල්තියා දැකගැනීමට අප සතු හැකියාව පෙර කවරදාටත් වඩා විශාලය.
සැබෑ ප්රශ්නය වන්නේ තාක්ෂණය අප සතුව තිබේද යන්න නොවේ.
ඊළඟ අර්බුදය පැමිණීමට පෙර එම තාක්ෂණය භාවිත කිරීමට අවශ්ය දැක්ම සහ අධිෂ්ඨානය අප සතුව තිබේද යන්නයි.
මෙයට,
ආචාර්ය සරත් ඔබේසේකර