By Palitha Ariyrathna

The tragic incident at Nā Uyana Forest Monastery, which claimed the lives of seven monks and left several others injured, has cast a deep shadow over the Buddhist community in Sri Lanka and abroad. These monks—dedicated to a life of renunciation, meditation, and service—came from both Sri Lanka and overseas, reflecting the monastery’s global spiritual significance.

Funeral rites are still being prepared, and the community remains in mourning. Families, fellow monks, and devotees continue to gather in solemn reflection, preparing to pay final respects to those who lived with simplicity and passed away in such sudden and painful circumstances. At this moment, the foremost duty is to honor the departed with dignity and compassion, and to support the injured monks who are still receiving treatment.

According to police reports, the monks were travelling in a cable‑pulled trolley used to reach meditation cells on the mountain when the support cable suddenly snapped. The trolley derailed and crashed, killing seven monks instantly and injuring others. The system had reportedly been in use for decades, raising serious questions about maintenance, safety standards, and oversight. These concerns cannot be ignored, as they point to the possibility of preventable risks that may have endangered lives.

Once the mourning period has passed and all funeral rites have been respectfully completed, it will be essential to establish a truth‑finding commission. Such a body would investigate the exact causes of the tragedy, highlight lapses in safety and oversight, and identify any other contributing factors that may have been overlooked. It would also recommend safeguards to protect monastic communities and prevent recurrence. By initiating this process after the final rites, the commission can proceed in a spirit of calm reflection, ensuring that grief is respected while truth is pursued.

A careful, lawful inquiry is not about blame—it is about compassion, justice, and prevention. By uncovering the truth and implementing safeguards, Sri Lanka can ensure that the passing of these monks becomes a turning point toward greater protection for all who choose the path of renunciation. Such a step would also strengthen the foundations of a peaceful society, where the dignity of life is safeguarded and the public can trust that tragedies of this nature will not be repeated.

As funerals continue and the community grieves, the call for truth grows louder. Establishing a commission later, once mourning has been observed, will honor the departed, protect the living, and contribute to a more just and peaceful future. May the departed attain the bliss of Nirvāṇa. May the injured recover swiftly. May the truth be known, and may future lives be safeguarded.

The monks of Nā Uyana, true in their meditation, chose the right path in the cycle of life. Their passing reminds us of saṃsāra’s impermanence, and the Buddha’s guidance to bear such sorrow with patience and compassion in our hearts.”

By Palitha Ariyrathna

National Development Bank PLC

NDB Bank reaffirmed its steadfast commitment to empowering Sri Lankan exporters by hosting another successful Exporter Forum in Kandy. The event brought together a distinguished audience of exporters, business leaders, and key stakeholders to exchange insights and explore pathways to drive the country’s export growth.

The forum, part of NDB’s ongoing series of regional engagements, was designed to support SMEs and established exporters with financial solutions, advisory services, and practical knowledge to expand their reach into global markets. The event also underscored NDB’s role as a trusted financial partner for exporters in navigating challenges and seizing emerging opportunities.

Delivering the keynote presentation, Mr. Indika Ranaweera, Vice President – SME, Middle Markets and Business Banking at NDB, highlighted Sri Lanka’s recent export performance and the critical role SMEs play in this journey. He noted that while Sri Lanka recorded a 15.37% year-on-year growth in merchandise exports in July 2025, the contribution from local SMEs to national exports remains relatively low at just 5%, compared to much higher levels in regional peers such as India and Pakistan. He stressed the importance of enabling greater SME participation in exports by addressing barriers such as limited access to finance, low investment in R&D, and capacity-building gaps.

Adding valuable perspectives, Mr. Chamara Jayalath, Director at the Sri Lanka Export Development Board (EDB), spoke on national initiatives to enhance exporter competitiveness, including policies to expand market access, streamline export processes, and build SME capabilities. His address provided participants with a comprehensive view of the institutional support available to help exporters align with global trade demands.

The event also featured a panel discussion led by NDB’s Mr. Indika Ranaweera Mr. Surith Priyawansa, Assistant Vice President – Treasury, together with Mr. Nilendra Vithanage, Chief Manager and Zonal Head – Business Banking. The panel offered actionable insights into financial instruments and risk-mitigation tools that are essential for exporters navigating volatile international markets.

The forum concluded with an engaging discussion where exporters had the opportunity to share experiences, raise questions, and connect directly with NDB’s leadership and the EDB representative, ensuring practical solutions were explored for real-world challenges.

Through initiatives such as the Exporter Forum, NDB Bank continues to strengthen Sri Lanka’s export ecosystem by providing tailored financial solutions, advisory services, and a trusted platform for knowledge exchange. As the nation advances along its export-led growth trajectory, NDB remains committed to being a catalyst for opportunity, competitiveness, and long-term success for Sri Lankan businesses.

NDB Bank is the fourth-largest listed commercial bank in Sri Lanka. NDB was named Sri Lanka’s Best Digital Bank for SMEs at Euromoney Awards for Excellence 2025 and was awarded Domestic Retail Bank of the Year – Sri Lanka and Sri Lanka Domestic Project Finance Bank of the Year by Asian Banking and Finance Magazine (Singapore) Awards 2024. NDB is the parent company of the NDB Group, comprising capital market subsidiary companies, together forming a unique banking and capital market services group. The Bank is committed to empowering the nation and its people through meaningful financial and advisory services powered by digital banking solutions.

AFRICA OBSERVERS

uammar Gaddafi dreamed of a United States of Africa — a continent united, self-reliant, and free from Western control. But his dream was shattered, not just by NATO bombs, but by betrayal from within Africa’s own leadership. In this explosive documentary, we uncover the African leader who secretly turned on Gaddafi, how his betrayal shaped the fall of Libya, and what ultimately happened to him. From secret deals with Western powers to the ripple effects still destabilizing the Sahel today, this is the story the world rarely tells — the story of power, betrayal, and the price of ambition. 🔎 In this video, you’ll learn: The secret role one African leader played in Gaddafi’s downfall How Libya’s collapse changed Africa’s security forever What happened to the betrayer after Gaddafi’s death Why Gaddafi’s Pan-African dream still inspires leaders like Ibrahim Traoré today If you want to understand modern African geopolitics, you cannot ignore this story. 📌 Watch now and share your thoughts in the comments – was Gaddafi’s betrayal the turning point for Africa?

By Saman Indrajith, Courtesy The Island

Nalinda Jayatissa / Premadasa

Opposition and SJB Leader Sajith Premadasa yesterday demanded that the government disclose when it would introduce constitutional reforms and hold the long-delayed provincial council elections.

Making a special statement under Standing Order 27(2), the Opposition Leader raised a series of questions, including those related to the postponement of provincial elections, the status of promised constitutional reforms, and recent judicial transfers.

We want the government to inform this House whether it intends to proceed with constitutional reforms, as pledged in its election manifesto, titled A Thriving Nation, a Beautiful Life, specifically on page 194,” Premadasa said.

It must clarify whether it is still committed to this promise, and, if so, when it will be fulfilled. The government also promised to abolish the executive presidency, and we want to know when that will happen. Furthermore, the House deserves to know when the provincial council elections will be held,” he said.

Chief Government Whip and Minister of Health and Mass Media Dr. Nalinda Jayatissa responded by saying that the Prime Minister would address the questions raised by the Opposition Leader.

Premadasa: These are very important questions, and I do not understand why the government needs time to answer them.”

Minister Jayatissa: This is essentially a question paper. Someone needs to advise the Opposition Leader on how to raise questions under Standing Order 27(2). He has bundled multiple issues such as provincial elections, the executive presidency, judicial transfers and many others into one statement. These are complex matters that require time to prepare a comprehensive response.”

Kurunegala District SJB MP Dayasiri Jayasekara: All we’re asking for are answers. We’ve raised our questions. If the government is unwilling to respond, it should just say so.”

Minister Jayatissa: As I said, the Prime Minister will respond in due course. The Opposition Leader speaks of the urgency and national importance of provincial council elections but let me remind you that this government has been in office for just one year. You went three years without holding the same elections.”

Courtesy The Daily Mirror

Colombo, Sept. 25 (Daily Mirror) – The Samagi Jana Balawegaya (SJB) said they would bring a No-Confidence Motion (NCM) against Speaker of Parliament Jagath Wickramaratne, alleging that he is unfit to hold office due to his recent handling of Parliamentary procedures.

Speaking in Parliament today, SJB MP Ajith P. Perera accused the Speaker of rejecting a previously submitted No-Confidence Motion without providing any justifications. 

Perera said that such conduct undermines democratic principles and erodes Parliamentary accountability.

By Yohan Perera and Ajith Siriwardana Courtesy The Daily Mirror

Colombo, Sept. 25 (Daily Mirror) – Two intelligence officers who neglected the prior warnings on the Easter Sunday bomb attacks have engaged in a repeat performance by neglecting prior warnings on two containers comprising narcotic drugs, SLPP MP Namal Rajapaksa told Parliament today.

“The Department of Customs has allowed the clearance of two containers which had arrived from Teheran despite receiving prior information that they contained consignments of drugs. Intelligence units have received prior information about these containers.  The same thing happened to the 323 red labelled containers which were released. No probes have been conducted on these to date,” Rajapaksa said.

Prior information has been received by the two intelligence officers who had also neglected prior information they received on the impending Easter Sunday bomb attacks. Some of those who were responsible for the Easter Sunday attacks have been found out. Former President Maithripala Sirisena had to pay compensation to the Easter Sunday victims. Two former IGPs who were also found responsible for the Easter Sunday attacks are in jail today. However, the present government appointed two intelligence officers who had neglected prior warnings on the Easter Sunday attacks to high positions,” the MP also said.

Top News Lk

Madyawediya

Shenali D Waduge

It cannot be emphasized enough for people to know not only their national past, but also global history. Only then can they understand current developments and visualize the future. It is precisely the failure to confront history and its bitter truths that allows social media platforms and their hired influencers to mislead societies toward destruction.

We have seen a wave of so-called youth movements” since the Arab Spring, across Eastern Europe, and now into Asia. Leaders are not only being chased from office — some are being murdered inhumanely. Historic icons and monuments are reduced to rubble. These are not disconnected events but part of a wider pattern. Your ignorance leads to compliance and eventually to the downfall of your nation and your people.

Protests riding on anti-corruption” slogans often end in vandalism, looting, and cultural erasure. They do not deliver reforms but cultivate fear: homes torched, institutions overrun, heritage destroyed. Political violence is normalized as a legitimate path to change, conditioning the young to accept thuggery and instilling rule by fear as democracy.

If we do not recognize this pattern, the world we are walking into will not be freer — it will be a global network of fractured states, erased histories, and digitally controlled populations, manipulated by invisible back-office elites – who may be the one’s choregraphing these youth movements to deliver what armies cannot do.

Colonial Artificial Maps & their Legacy

Global instability traces back to colonial powers that carved artificial states.

• Sykes–Picot (1916):carved up Ottoman provinces, producing mismatched populations and simmering grievances. Present Palestine issue is one such created problem.
• India/Pakistan partition (1947):millions displaced and killed, conflict still alive today.
• Africa:ethnic groups divided across borders, rivals forced into the same states, leaving over 50 active insurgencies today fanned by external forces so they can continue to plunder while natives kill each other.

These were not borders drawn for people — they were borders drawn for power.

That legacy continues to bleed.

Colonialism entrenched a blueprint: 

labor transfers, demographic engineering, settler colonization, communal favoritism. These engineered divisions hardened into today’s separatist ideologies.

Not only do the former colonial rulers control the political wing of these separatist movements but the separatists themselves.

Separatist Movements & Terrorist Wings

Across the world, separatism is tied to violence:

• Europe:ETA in Spain (Basque), remnants of IRA in Northern Ireland, Chechen militants, Kosovo Liberation Army
• Middle East & Central Asia:PKK-linked Kurds, Hamas and Islamic Jihad in Palestine, Baluchi militants in Iran/Pakistan.
• South Asia:LTTE in Sri Lanka, Kashmiri militants, Naga/Assamese insurgents in India, armed Rohingyas in Burma
• Africa:Biafra revivalists in Nigeria, Tuareg rebels in Mali/Niger, M23 in Congo.
• Asia-Pacific:West Papuan militants, Southern Thai insurgents.

All share two traits: external sponsorship and the use of violence against their own.

Kosovo & South Sudan: Lessons in Failure

The international community has already experimented with rewarding violence.

We can all recall the media & diplomatic fanfare surrounding the campaign to offer independence” to Kosovo.

Serbian leader Milosevic was painted a dictator, war criminal, arrested imprisoned and died mysteriously. Over a decade later after his death he was silently exonerated of war crimes – a little too late.

Likewise, Libyans were told they need liberation. Libyans foolishly forgot all the freebies they enjoyed under Gaddafi. He was brutally murdered. Today, Libya is a abysmal state.

Kosovo (2008): born under NATO patronage.

• Youth unemployment exceeds 55%.
• One-third live in poverty.
• Massive emigration;
• exports negligible.
• Independence delivered dependency, not liberation.

South Sudan (2011): hailed as Africa’s new dawn.

• Civil war killed 400,000 since 2013.
• 63% are food insecure.
• GDP per capita is a quarter of its 2011 level.
• 90% live under $2.15/day.
• Independence produced famine and collapse.

Both show that statehood without institutions is hollow — and often worse than before.

Lessons for the UN

Kosovo and South Sudan show that rewarding violent factions with recognition creates fragile states, humanitarian crises, and dependency.

The UN must learn from its own mistakes: statehood cannot be granted as a reward for violence. Any support must depend on strong institutions, rule of law, and accountable governance. Ignoring this only sets the stage for more conflict and global disorder.

The UN cannot sustain itself by creating problems; its mandate must prioritize real-world stability, not the continued employment of its staff.

Palestine in Context

The modern Palestinian identity emerged in the 20th century. The land was Ottoman, then under British mandate. Refugees were created by wars Arab states themselves launched in 1948 and 1967.

Today 2 parts of Palestine” are controlled by 2 different factions:

• Gaza is controlled by terrorist group Hamas,
• West Bank is under Palestinian Authority, fractured and corrupt
• Both controllers” are disliked by the majority Palestinians. There cannot be 2 Palestine’s. Who is to be the leader of an independent Palestine? Terrorist Hamas or unpopular PA?

Do we really want to reward Hamas — which has killed more Palestinians than Israelis — with a state of its own?

And Palestinians – have they given thought to the below:

Even if an independent state were recognized, how would it survive economically and administratively?

• What will it export to generate revenue and sustain its population?
• Where will it obtain foreign reserves to fund imports, infrastructure, and essential services?
• How will it create jobs for youth and prevent mass unemployment?
• How will it provide healthcare, education, and social welfare for millions?
• How will it manage border control, security, and internal governance?
• What contingency exists if international aid is reduced or political support wanes?
• Will the 2million living in Israel leave and return to Hamas or PA controlled Palestine?

The people of Kosovo and South Sudan did not have answers to these basic questions before gaining independence — and they are now paying the price in poverty, civil strife, and economic collapse. Palestinians should not repeat the same mistakes by pursuing statehood without first addressing these fundamental realities first.

The people presenting present solutions are going to disappear once a new state is created. None are likely to come forward when Palestinians find too late the solution was worse than the problem.

The Domino Effect: Who’s Next?

If Hamas, a terrorist group is rewarded with a State, why not others?

• Sri Lanka’s LTTE separatists will revive Tamil Eelam claims.

Already, we see Tamil Nadu cheering the Palestinian cause.

• Kurdswill demand partition across four states.
• Biafranswill press harder in Nigeria.
• Baluchis, Tuaregs, Chechens, Catalans, Basques, West Papuans, Kashmiris— all will say: If Palestine, why not us?”

The precedent does not end in Palestine — it spreads across continents like wildfire.

The precedent guarantees endless secessionist wars, micro-states, humanitarian crises, and eroded international order – with more refugees attempting to migrate out of the newly independent states causing more problems than solutions.

People outside the terrain of conflict, can give academic and paper-oriented solutions. But grassroot and practical life is what should be the concern when deciding any solution. People living and working in fancy offices, clueless about what real life problems are cannot decide the future of people’s lives and devastate their lives with a pen & signature.

It should not be left to elites completely dislocated from real life — those who fly in private jets, dine in luxury, and make decisions far removed from the struggles of the common man. People who do not know what it means to live as ordinary citizens cannot decide the fate of those who do.

The Digital Multiplier: Youth, Algorithms, and Cultural Erasure

The new weapon is digitally coordinated protest. It has proven more powerful than dispatching whole armies. Apps and algorithms mobilize youth into leaderless” movements that often collapse into riots and vandalism:

• Hong Kong protests.
• 2011 England riots.
• Arab Spring
• East Europe – Ukraine
• Sri Lanka’s Aragalaya.”
• Nepal, Bangladesh, Indonesia.

Heritage sites and historic icons are targeted deliberately. Youth are conditioned to devalue history — what is the use in learning history?” — to pave the way for cultural cleansing. Erasing monuments erases memory, making it easier to redraw maps and rewrite futures.

When artificial borders + violent recognition + digital manipulation combine, the result is not freedom but fear-based dictatorships disguised as independence.

The Logic in Sequence

1. Colonialism created brittle states.
2. Grievances are weaponized using militants with external patronage.
3. International community rewards coercion with recognition.
4. New set of leaders created interim-govt” people who are unelected, not accountable to the people but only to the external parties who placed them in office.
5. Social media amplifies mobilization; youth become the new foot soldiers.
6. Heritage destruction erases history, enabling new false narratives.
   Net result:fragile micro-states, collapsed institutions, humanitarian crises, and civilization under siege.

What do we need to learn from the above:

• Do not normalize violence as a path to statehood.

Recognition must remain exceptional, constrained by legal and governance criteria.

• Prioritize institutions, not partitions.

Support reforms, minority protections, rule of law, and viable economic models before borders are even considered.

• Actively protect cultural heritage.

Strengthen rapid-response mechanisms to prevent erasure of history.

• Tackle the youth crisis.

Address unemployment, provide civic education, and create non-violent channels for political voice.

• Regulate digital platforms.

Ensure they do not become tools for real-time coordination of violence, while safeguarding legitimate dissent.

• Complete re-evaluation of the UN & its officials and mandate to prevent them from becoming the new neocon bureaucracy.

Rewarding guns with maps does not solve conflicts. It multiplies them. It turns the world into a patchwork of fragile states, erases our shared heritage, and hands the future to the most violent actors.

If we value peace, prosperity, and civilization, we must stop treating violent coercion as the path to nationhood.

The 21^st century should not be a continuation of the legacy of more artificial borders where guns & violent movements redraw maps & erase civilizations.

The choice is ours.

චානක බණ්ඩාරගේ

කෙසෙල් වගා කරන්න කියා සෝමාවතිය මහා වනයේ අක්කර දහස් ගානක තට්ටේ ගෑවාලු, පස්සේ කරන්න බැරිවෙලා හකුලාගෙන ගිහිල්ලා. හැබැයි විනාශය කරලා ඉවර උනාට පස්සේ. රටේ ප්‍රසිද්ධ අය සම්බන්ධ වෙලා තියෙනවා වැඩේට.

වනයක් මැදින් රථ වාහන යන ප්‍රධාන පාරක් (බස් පවා යන) කපනවා කියන්නේ යම් දිනක ඒ වනයේ අවසානයයි. විල්පත්තුවෙත්, යාලේත් පවා මේ දේවල් පසුගිය දා කරලා තියෙනවා.

ලෝක උරුමයක් වන සිංහරාජ  මහා වනය දෙකඩ කරමින් අඩි 28ක් පළල මාර්ගයක් මැදින් ඉදි කිරීමට 2013 දී රජය අවසර දී තිබුනා.

ඊට පසු, 2020, රටේ වූ පාලානාධිකාරිය උග්‍ර මහජන විරෝධය නොසළකා සිංහරාජයට තදබල ලෙස හානි වෙන කිමි 11ක පාරක් කැපුවා ලංකාගමට බස් රථයක් ධාවනය කිරීමටය කියා.  නමුත් මෙම පාර කැපීමේ ඔවුනගේ සැඟවුණු අරමුණ වුයේ සිංහරාජය තුල අනවසරයෙන් ඉදි කරන ලද ඒ අයගේ පවුලේ හෝටලයක් සඳහායි.  

එම හෝටලය අරගලය අවසාන කාලයේදී ගිනිබත් ව විනාශ වුනා.

1970දී තුනී ලෑලි සංස්ථාව බිහි කරන්න ලෑලි ගන්න සිංහරාජයේ හෙක්ටයාර් 2,000 පමණ ඩෝසර් කරලා තියෙනවා. අවුරුදු 100 වඩා පරණ ගස් කපලා තිබෙන්නේ.

අද සිංහරාජයට ඇත්තේ හෙක්ටයාර් 11,000 පමණ භූමියක්.

නකල්ස් ලෝක උරුම වනාන්තරය තුල අනවසරයෙන් ලොකු ගස් කැපීම නිසා  ගිං ගඟට, මා ඔයට හා කරඹකැටියේ ජල මුලාශ්‍රවලට දැඩි හානි සිදු වී තිබෙනවා.  කැන්ද,ඇකේසියා, මාර,ලුණු ම්දෙල්ල වැනි ඇතැම් ගස් වට අඩි 10-12ට වඩා වැඩියි. මේවාද අවුරුදු 100ට වඩා පැරණි ගස් විය හැකි නොවේද?

නකල්ස් ලෝක උරුම වනාන්තරය තුල කොළඹ සල්ලි කාරයෝ නිවාඩු නිවාස තනාගෙනලු.  සමහරක්, කළු සල්ලි කියලයි කියන්නේ.

රාගම යනු ප්‍රධාන රෝහලක්, කාර්ය බහුල දුම්රිය පොලක් තිබෙන බස්නාහිර පළාතේ තිබෙන අවලස්සනම, අපිරිසිඳුම නගරයක්. 

වැඩිය අවශ්‍ය නැහැ රාගම නගරයේ, හොරපේ පාරේ දුම්රිය පාලම යට තියෙන කැළිකසළ, ඉටි අපද්‍රව්‍ය, යෝගට් කෝප්ප,. ලොරි ගණනින් ගොඩ ගැසී තිබෙන හැටි බලන්න.

පරිසරය සුරැකීම, පරිසරය පිරිසිඳුව සහ ලක්ෂණට තබා ගැනීමේ වැඩ; රජයකට සෑම දෙයක්ම කරන්න අමාරුයි. පොදු මහ ජනතාව, ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව හවුල් කර ගත යුතුයි.

උදාහරණයක් වශයෙන් පවත්නා රජයක ප්‍රබල ඇමතිවරයෙක් කොළඹ නගරයේ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව පුද්ගලිවකම ඔවුන්ගේ ප්‍රදේශවලට ගොස් හමුවී  ඔවුන්ගේ වියදමින්, ඔවුන්ගේ ව්‍යාපාරික ගොඩනැගිලි  පිළිසකර කර, තීන්ත ආලේප කිරීම වැනි දේ කර,  ඔවුන්ගේ  ව්‍යාපාරික  ස්ථානය සහ අවට පරිසරය/මාර්ග වටරවුම් ආදිය පිරිසිඳුව සහ දර්ශනියව තබා ගැනීමට උදව් වෙන ලෙස ඉල්වා සිටියොත් ඒ අය එම  ඉල්ලීම ඉතා සතුටින් භාර ගත්නවා පමණක් නොව කියු  පරිදිම කටයුතු කරනු ඇත. මේ සඳහා අදාළ ඇමතිවරයා ඉතා කැපවීමෙන් කටයුතු කල යුතු අතර ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව පිළිගත්, ඔවුන්ගේ විශ්වාසය දිනු කෙනෙක් විය යුතුයි. මේ සිද්ධාන්තය අනිත් ප්‍රධාන නගරවලටද ආදේශ කල හැකියි.

R ප්‍රේමදාස මහතා කොළඹ නගරයේ අස්සක් මුල්ලක් නෑරම ගොස් සොයා බැලුවා. කොළඹට ගුවන් පාලම් (overhead bridges) හඳුන්වා දුන්නේ එතුමා.

ඔහුගේ පුතා?

ඉතාම කාරුණික, අතිශයින් වැදගත්, අවංක, බුද්ධිමත්, බොහෝ ඇසු පිරු තැන් ඇති කෙනෙක්.

ඒත්, තාත්තාගේ ලඟින් තියන්න වත් බැහැ.

තාත්තා මෙන් අති දක්ෂ වැඩකාරයෙක් බව, දුප්පතුන්ගේ සැබෑ හිතවතෙක් බව තවම රටට ඔප්පු කර පෙන්වා නැහැ.

එසේ පෙන්වීමට ඔහුට මහඟු අවස්ථා උදා වුනෙත් නැහැ.

එදා 1980 ගණන් වල ‘ගම්උදා’ මඟින් වරිච්චි/කටු මැටි ගහපු අයට ඒ අයගේ ඉඩමේම අලුත් ගෙවල් සාදා දුන්නා; ඉඩම් නැති අයට ‘උදාගම්’ මඟින් නිවාස ලැබුනා. ඒවා එදාට හොඳයි.  ඒ ක්‍රමය 21 වෙනි සියවසට හරි යන්නේ නැහැ.

දැන් ඉඩම් හිඟයි, මහ නගරවලින් පිට පලාත්වල උනත් පර්චස් 10 – 15 ඉඩම් නැහැ තනි පවුලකට ගම් උදා නිවාස හදන්න.  2015 – 2019 කාලයේ පුරාවස්තු ඉඩම්වල පවා ඉඩම් හැදීමට උත්සහ කල බව වාර්ථා උනා. සහශ්‍ර පුර වගේ අහස උඩට යන මහල් නිවාස තමා ඒ පලාත්වල පවා හදන්න වෙන්නේ යන ඥානය සහ අවබෝධය දේශපාලනඥයට තිබීම වැදගත්.

රජයක් විසින් නිවාස හද හදා ජනතාවට තැටියක තබා පිරිනැමිම නිවාස ප්‍රශ්නයට විසඳුම නෙවෙයි. එය හරියට හිල්වු බාල්දියකට වතුර වක්කරනවා වගේ වැඩක්. එක් නිවාස නැති පවුලකට නිවසක් පරිත්‍යාග කරන කොට තව නිවාස අහිමි පවුල් 10ක් අලුතෙන් ලියාපදිංචි වෙනවා. ඒ විධියට මෙම ප්‍රශ්නය විසධන්න බැහැ. මේවා නිවාස ඇමතිවරුන්ට තේරෙන්න ඕන.

නිකන් දෙන නිවාසයේ අගයක් ඒ නිවාස ලභින්ටත් නැහැ.

නිවාස අධිකාරිය විසින් නිවාස සාදා දුප්පතුන්ට අඩු මුදලට/සාධාරණ කුලියට දුන්නාට කමක් නැහැ. වසර 10කින් පසු මේ නිවාස ඒ හිමියන්ට මුදල් දී මිලදී ගන්න ක්‍රමවේදයක් හදන්න පුළුවන්. රජය වැය කල මුදල පමණක් උපයා ගන්න ඕන.

බොහෝ දුරට සුදුසුකම් නැති අයටයි පසුගිය කාලයේ නිවාස ලැබී තිබෙන්නේ කියලා දැනගන්න ලැබී තිබෙනවා, විශේෂයෙන්ම  2010 – 2015 අතර.

නිවාස ඇමතීන්ගේ පවුලේ අයටත් රජයේ නිවාස දී තිබුන බව වාර්ථා උනා.

සහශ්‍ර පුර ඉන්නවාලු  නිවාස දෙක තුන අයිති අය එහිත්  ෆ්ලැට් ලැබිච්ච.  

බොහෝ ආණ්ඩුවල නිවාස ලබා දීමේ ක්‍රියාදාමයෙන් දුප්පත්ම මිනිස්සු මඟ හැරී ගියා.

සජිත් ජනාධිපති වුවහොත් ඔහුට ඉතා හොඳින් ජාත්‍යාන්තර සම්බන්ධතා ගොඩ නඟා ගත හැකි බව නිසැකයි.

ආරක්ෂක ලේකම් ලෙස 2010 – 2015 දක්වා ගෝටාභය මහතා කොළඹ ලස්සණ කළා (ධනපති ප්‍රදේශ), කෝටි ගණන් වියදම් කර.

කොළඹ 8 සිට 15, වනාතමුල්ල වැනි ප්‍රදේශ දෙස ඔහු ඇසක් ඇරලා වත් බැලුවේ නැහැ. ඒ ප්‍රදේශ වල සමහර පැති අදටත් මිහිපිට අපායන්.

හනීෆ් මොහොමඩ්, බස්නාහිර පළාතේ ආණ්ඩුකාර, අද කොළඹට ඉතා හොඳ වැඩ කොටසක් කරමින් යනවා.

දිනපතා වගේ වැලනොකැඩි එන දේශීය සංචාරකයන් නිසා ඉංගිරිය පරෙයිතොට ‍තොටුපළ කැළි කසළින් පිරිලා ඉතිරිලා; අලුතින් ඉදි කල හෝටල් අයිති කරුවන් දිසා ලේකම්ටවත් සවන් දෙන්නේ නැද්ද?

රජ කාලේ හදපු (දෙවැනිපෑතිස් රජ දවස) අත්තනගල්ලේ රත්මල්ගහ ජලාශය අද හොඳටම ගොඩ වෙලා, කොච්චර කිව්වත් පිළිසකර කර දෙන්නේ නැහැ. හැදුවොත්, අලුතින් කුඹුරු අක්කර සිය ගානක් වපුරන්න පුළුවන්.

කතරගම වන්දනාවේ යන දේශීය සංචාරකයින් විසින් තිස්සමහාරාමයේ යෝධ වැවට කැලි කසල දැමීම නිසා ඒ වැව නිතරම කසල ගොඩක් බවට පත්වෙනවා.

තිස්සමහාරාම පුස්තෝලමුල්ල ජයවික්‍රම කනිෂ්ඨ විද්‍යාලයේ දුවලා පුතාලා පුරා දවසක් තිස්සේ මහන්සි වෙලා යෝධ වැවේ කුණු කසළ ඉවත් කිරීමේ මහා ශ්‍රමදානයක් පැවැත්වූවා.  එදා ඒ අය දේශීය සංචාරකයින් විසින් පරිහරණය කරන ලද ප්ලාස්ටික් බෑග්, ‍පොලිතින්, හිස් වතුර බෝතල් වැනි අපද්‍රව්‍ය මොන තරම් කන්දරාවක් ඉවත් කලාද?  තිස්සමහාරාම නගර සභාව මේ ස්ථානවල කැලි කසළ බඳුන් තැබීමට පියවර ගත යුතුයි.

නීති විරෝධී ලෙස ආරම්භ කල හෝටල් ව්‍යාපෘති නිසා යාල ජාතික වනෝද්‍යානයේ කලාප අංක හතරේ කැලෑ ඉඩම් විනාශ මුඛයටම  ඇද වැටී තිබුනා. මෙම ඉඩම් කොටස් තුළ හෝටල් හා කදවුරු බිම් සකස් කරමින්, එම ස්ථානවලට ළගාවීම සදහා වනාන්තර විනාශ කරමින්, මහාමාර්ග තනා තිබෙනු දක්නට ලැබුනා.  මේවා තවමත් සිදු වෙනවාද?

යාල ඇතුලේ තවත් අළුත්ම 5 ස්ටාර් හෝටලයක් ඉදිවෙමින් පවතිනවාලු. යාලේ සතුන්ට අබ සරණයි.

යාල ඇතුලේ කුඩාරම් ගසා, රෑට,විදේශ/දේශීය  සංචාරකයන්ට පෙන්වන්න දිවියන්ව ලඟට ගෙන්වා ගත් අය හිටියා, ඒ සතුන්ට උන්ට හරක් මස් ආදිය විසි කර. මේ කරන දෙයින් ඒ දිවියන්ට සතුන් දඩයම් කිරීමේ හැකියාවත් නැතිවෙලා යන බව මේ අයට තේරුනේ නැද්ද?

වල් අලි ඉන්න මින්නේරියේ මහා ඝන කැලය කපලා සංචාරක හෝටලයක් හදපු නළු දේශපාලනඥයෙක් ගැන ඒ දවස්වල පත්තරවල ගියා නේද.  බිලා හිස් කරපු බියර් බෝතල් සිය ගණනක් එහෙමත් හම්බ උනාලු. ඒත් මුකුත් උනේ නැහැ නේද?

ගොල්ෆ් පිටි අවශ්‍ය නැහැ කියනවා නොවේ; ජල පෝෂක අවහිර කරලා බදුල්ලේ හදන්න හදපු ගොල්ෆ් පිටියට අවසර නොදීම නම් හරි. මේ සම්බන්ධයෙන් කැපවී වැඩ කල පරිසර සංරක්ෂණ වේදීන්ට ජාතියේ ප්‍රණාමය!

අතහැර දමන ලද විශාල ගල්වලවල්වල පතුළ, පිලිගත් ක්‍රමවේද අනුව සකසා, රටේ එකතුවෙන කුණු (පොලිතීන් සහ ප්ලාස්ටික් ඉවත් කරන ලද) සහ පස් ක්‍රමානුකූලව තට්ටු වශයෙන් ඒවායේ පුරවා, ඒ අතරට යෙදූ නල පද්ධතියක් මගින් එම කුණු මගින් නිපදවෙන ගෑස්, පොළව මතුපිට පිහිටවූ ගෑස් ටර්බයින් මගින් දහනයකර, විදුලිය සහ වෙනත් බලශක්ති  (ගෑස් වැනි) නිපදවිය හැකියි.

දැනට කුණු දාන්න තැන් නැතිව, මහජනයාට මහත් විනකරන කුණු කඳුවල වගකීම භාරව ඇති නගරසභාවලට, ප්‍රාදේශීය සභාවලට, ඒ කුණු, ක්‍රමවේදයන් මත, පහත් බිම් ගොඩකිරීමේ ව්‍යාපෘති, මුහුද ගොඩ කරන ව්‍යාපෘති වලට යොමු කරවීමට සැලැස්වීමෙන්, එම ඉඩම් ගොඩකරන්න යන විශාල මුදල් ඉතිරි කරගන්න පුළුවන් වෙනවා පමණක් නොව, ඉතා පලදායි අතුරු ප්‍රයෝජනත් ලබන්න පුළුවන්.

උදාහරණයක් වශයෙන් විශාල මුහුදු තීරයක් ගල් බැමිවලින් වෙන්කර, හිස්කර, එම ප්‍රදේශය ගල්, පස් සමඟ  ක්‍රමානුකුලව කුණු පුරවා රටේ කුණු ඉවත්කිරීමේ ප්‍රශ්නයට විසදුමක් ලබාගතහැකි වෙනවා පමණක් නොව, අවශ්‍ය කරන නව බිම් තීරයන් බිහි කරගැනීමට පුළුවන.

අප රතිඤ්ඤා පත්තු කිරීමෙන් ආශ්වාදය ලැබුවත් අහිංසක සතුන් මොන තරම් බිය වෙනවද? දියුණු රටවල රතිඤ්ඤා පත්තු කිරීම තහනම් කරලා තියෙන්නේ මේ නිසයි.

ස්වභාව ධර්මයට විරුද්ධව යමින් (බොහෝවිට හුදු දේශාපාලන උවමනා මත),  ගඟවල් හරවන්න ගිහින් ඒ ගඟවල් අපි ‘මරාගෙන’ තියෙනවා. ගඟක් හරවන විට අලුතින් හදන මාර්ගයේ, ස්වභාවික ගංගා මාර්ග තුල තිබෙන  ඉබේටම යටින් උනන  වතුර උල්පත්  ඒවායේ නැහැ.  ඉතින් කෘතිමව ගලා යාමට හදන ගඟක් කවදාවත් ස්වභාවික ගඟක් වගේ නැහැ.

පායන කාලයට මධ්‍යම  කඳුකරයේ අධික වියළි කාලගුණය නිසා  මහවැලි ගඟ ඉක්මනට සීඳී යනවා. 1970 පොල්ගොල්ල වේල්ල නිසා මේ තත්ත්වය වැඩිපුර ඇති නොවුනත්, 1985 වික්ටෝරියා ජලාශය විවෘත කිරීමෙන් පසු මේ තත්ත්වය ඉතා වැඩි වුනා.   

මහනුවර තැන්නේකුඹුර ප‍්‍රදේශයට ගිහින්  බලන්න, ගල් පර මතුවෙලා  මහවැලි ගඟ සීඳී ගොස් තිබෙන අයුරු. හරවන්න ඉස්සර මහවැලි ගඟේ මෝරු වගේ ලොකු මාළු පීනලා තියෙනවා, අද මාලුවෙක් නැති තරම්.  තැනින් තැන ගඟ හරස් කර වේලි බැන්දහම කොහොමද ලොකු මාළු ජල ධාරාව සමඟ පිහිනා යන්නේ?

සමහර මාසවලදී  මාසයේදී වික්‌ටෝරියා ජලාශයේ වාන් දැමීමට තරම් ජලය පිරී තිබෙනවා, ඒ පැත්තේම මහවැලි ගඟේ ජලය පතුලටම සිඳීලා.

නුවර පැරැන්නෝ දන්නවා අද මහවැලි ගඟ පතුලටම සිඳී ගොස්‌ ඇති තැන්නේකුඹුර පාලම යටින්, 1985 පෙර, මොන තරම් වතුර කන්දරාවක් හාරගම, කුණ්ඩසාලේ පැත්තට ගලාගෙන ගියාද කියා. අද ස්ථිර ලෙස මතුවී ඇති ගල්පර එදා මතුවුනේ ඉතා තදබල නියං කාලයකදී පමණයි –  වසර ගනණාවක් තුළයි.

වලවේ, කැළණි, කළු ගංගා මාර්ග අවහිර කර නොයෙක් වාරි සහ ජල විදුලි  ව්‍යාපෘති පටන් ගන්න යන බවට ප්‍රවුර්ති තියෙනවා.  තැනින් තැන වේලි බැඳලා.  මේ ගංගාත් ‘මරා’ දමන්නද හදන්නේ?

උමා ඔය දැන් සාර්ථක යයි කියන්න පුළුවන් – වැල්ලවායට, හම්බන්තොටට ඒ වතුර ලැබෙනවා. ඒත් එම ව්‍යාපෘතිය නිසා බණ්ඩාරවෙල පැත්තේ මිනිස්සු වින්ද දුක්, කරදර  (ලිං හිඳී යාම, ගෙවල් කැඩී යාම වැනි) දන්නේ ඒ මිනිස්සු විතරයි.

මීරියබද්ද නාය යාමට උමා ඔය ව්‍යාපෘතිය (ගල් කැඩීම සහ උමං ඉදිකිරිම) සම්බන්ධ බව පරිසර විද්‍යාඥයයෝ පෙන්වා දෙනවා.

විදුලි ව්‍යාපෘතියක් සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශයින්ම සුන්දර සෙන්ට් ක්ලෙයාර් දිය ඇල්ල බාගෙට මරා ගත්තේ අපි නේද මේ මෑතකදී (2016).  පරිසර හානිය/ස්වාභාව සෞන්ධර්ය කෙසේ වෙතත් සංචාරක ආදායම අඩු වීමෙන් පමණක් අපට කොපමන ආදායමක් නැති වෙයිද?

රයිගම් උඩුගහපත්තුව සතු එකම වැව ලෙස සැලකෙන පනංගල වැව ශීඝ්‍රයෙන් ගොඩ වී යාමේ තර්ජනයකට මුහුණ තිබෙනවා.  ඉංගිරියේ පිහිටි මෙම වැව ගොවිතැන් කටයුතු සඳහා මෙන්ම අලංකාරය අතින්ද වැදගත් තැනක් උසුලන අතර, ජල මූලාශ්‍රයක තිබිය යුතු ‘රිසවේෂන්’ කොටසද නොසලකා හැර ඇතැම් පුද්ගලික ඉඩම් හිමියන් මේ වැව ගොඩ කරගෙන යනවා.

ගල් අඟුරු තාපක හොඳයි කියනවා නොවෙයි, නමුත් ජල විදුලි  ව්‍යාපෘති  වලින් වෙන ගංගා මැරීයාම, මත්ස්‍ය වර්ග ක්ෂය වීම  ඒවායින් කෙරෙන්නේ නැහැ. 

ලෝකෙට බන කිය කිය දියුණු රටවල් අදත් ගල් අඟුරු තාපක වලින් විදුලිය නොකඩවා  ජනනය කරනවා.

චීනය සහ ඉන්දියාව වසරකට නව ගල් අඟුරු තාපක 100 පමණ ඉදි කරනවලු ඔවුන්ගේ වැඩිවෙන විදුලි අවශ්‍යතා සපුරා ගැනීමට.

අප?

ලෝකෙට බියවී ඉතා අධික මිලට, සුළු විදුලියක් උත්පාදනය කරන සෝලාර්, සුළං විදුලි බලාගාර ගැන සැළසුම් කරමින් ඉන්නවා.

සෝලාර්, සුළං විදුලි බලාගාර සඳහා විශාල ඉඩම් වපසරියක් අවශ්‍යයි. උපදවන මෙග වොට් ප්‍රමාණය ඉතා අඩුයි.

අප වහාම සාම්පුර් හෝ මුතුර් හෝ වෙනත් සුදුසු ස්ථානයක් ගල් අඟුරු විදුලි බලාගාර/ය ආරම්භ කල යුතුයි. මෙග වොට් 1,000 ක් පමණ එක් වර උත්පාදනය කර ගත හැකි වේවි. සොලාර්, සුළං බලාගාර 10ක් විතර අවශ්‍ය වෙනවා මේ මෙග වොට් 1,000 උත්පාදනය කරන්න. නැවතත්, ඒවාට යන වියදමත් ඉතා වැඩියි.

ඕස්ත්‍රේලියාව දැන් ‘ක්ලීන් කෝල් ‘ නිපදවනවා.

අප න්‍යෂ්ටික  විදුලියට අත  නොගැසිය යුතුයි.  න්‍යෂ්ටික විදුලි බලාගාර අනතුරක් සිදුවුවහොත් විය හැකි ව්‍යසනය කියා නිම කල නොහැකියි.  අරපරිස්සමින් අඩු සමාජයක් වන අපට චෙරෝනොබිල්, ෆුකොෂීමා වැනි  වූ අනතුරක් සිදුවුනොත් ඒවා පාලනය කරගත නොහැකි වීමේ   සම්භාවිථාව ඉතා වැඩියි. දහස් ගණනින් අහිංසක මිනිස්සු මැරී යාවි (බිහාර් නගරයේ භෝපාල් ඛේධවාචකය මතක් වෙනවා).

දියුණු රටවල පාරවල් අද්දර, ඉඩම් වල කුණු ගොඩවල් ගසා නැහැ. ඉතා ලස්සනට ඒ රටවල කසළ ඉවත් කරන,  ප්‍රතිචක්‍රි කරණ ක්‍රම වේද තියෙනවා.

රට දියුණු කරන්න නම් ඉස්සෙල්ලම නිරෝගී ජනතාවක් බිහි කල යුතුයි.

අවට පරිසරය සැම විටම් පිරිසිඳුව තබා ගනිමු; ඩෙංගු මදුරුවා මර්ධනය කරමු.

ලංකාවේ රාජ්‍ය නායකයෝ,  හිටපු රාජ්‍ය නායකවරු, මැති ඇමතිවරු, නීති ක්ෂේශ්ත්‍රයේ අය  ඉඳලා හැමෝටම එකම විදියට නිතිය ක්‍රියාත්මක වෙනවා නම්  – පොලිසියට මල් මිටක් පුදන්න පුළුවන් විදියට ඒ අය රාජකාරිය ඉටු කර පෙන්වාවි. දේශපාලනඥයෝ තමයි බොහෝ වෙලාවට හැමදේටම හොට දාලා විනාශ කරලා දාන්නේ.

තවමත් මේ නරක සංස්කෘතිය තියනවා දෝ කියා ඇතැම් වර්තමාන දේශපාලනඥයන්ගේ ගේ කථා වලින්, චර්යාවෙන් සැක පහළ වෙනවා.

උසස්ම  රාජ්‍ය නායකයාගේ ඉඳලා පහලටම  100% පිරිසිඳු වෙනවා නම්, පොලිසි සහ වෙනත් නීති රක්නා ආයතන තුල  නීතිය  මුළුමනින්ම ක්‍රියාත්මක වෙන තත්වයක් බිහි වුනොත්, සියළු රජයේ අනෙක් ආයතන වංචා විරහිත වෙනවා නම්,  මේ රට සුරපුරයක් වෙනවා නොඅනුමානයි.

මාලිමාව දෙස මිනිසුන් මහත් බලාපොරොත්තුවෙන්, කුතුහලයෙන් යුතුව බලා සිටින්නේ මේ නිසායි.

යු ටියුබ් කරුවන් සාධාරණ ලෙස රජය විවේචනය කළ යුතුයි – හොඳ/වැරදි දෙකම එක  ලෙසින්. නියම දේශප්‍රේමියෙක් වන්නේ එවිටයි.

සමහරු ප්‍රසිද්ධියේ කියනවා ඒ අයට අවශ්‍ය මේ රජය පෙරළා දැමීම කියා. ඔවුන් රටට ආදරය නොකරන්නෝ.

පසුගිය වසර 77 තුල ශ්‍රී ලංකාව තරම් දේශපාලනයකරණිය වූ රටක් තවත් මේ ලොව නැති තරම්.

රාජ්‍ය උත්සවයකට සැපත් වුන ඕස්ත්‍රේලියාවේ අගමැතිටත් පොලිස් කාරයෙක්  දඩ කොලයක් දුන්නා සීට් බෙල්ට් නොදා ගිය නිසා.

සමහර විට එම පොලිස් නිලධාරියාට උසස් වීමක් ලැබෙන්න ඇති.

පැති පනින දේශපාලනය නවත්වන්න මේ රජය පියවර ගන්නවා කීවා. තාම මුකුත් නැහැ.

ජනාධිපති පදවිය අහෝසි කරනවා කීවා නේද?

සත්‍ය නොකියන්නාට වෙනත් කළ නොහැකි වරදක්, අපරාධයක් නැතිලු.

පැති පනින දේශපාලනය මේ රටේ පටන් ගත්තේ 1951දි එවකට රජයේ ඇමතිවරයෙක්ව සිටී බණ්ඩාරනායක මහතා  රජයෙන් ඉවත්වී කණ්ඩායමක් සමඟ වෙනත් දේශපාලන පක්ෂයක් පටන් ගැනීමෙන්. DA රාජපක්ෂත් ඒ පිරිසේ සිටියා.

මේ රටේ බොහෝ ඍනාත්මක දේ ආරම්භ කල කෙනෙක් බණ්ඩාරනායක මහතා  – පැය 24න් සිංහල රජ බස, පුද්ගලික දේපළ රාජ්‍යට පවරා ගැනීම්, පෞද්ගලික අංශය මරා දැමීම, DSගේ උතුරේ සිංහලයා පදිංචිවීමේ ව්‍යාපෘති නතර කිරීම වැනි.

මේ රටට සිංහල – දෙමළ ජාතිවාදී කෝළාහල හඳුන්වා දුන්නේ එතුමා – 1958දී රථ වාහන අංක ලෙස ශ්‍රී අකුර හඳුන්වා දීමෙන්.

රට දුප්පත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ  ආරම්භකයා බණ්ඩාරනායක මහතායි.  

ඊට පෙර රටේ තිබුනේ එක් ප්‍රධාන දේශපාලන පක්ෂයක් පමණයි – එක්සත් ජාතික පක්ෂය. මෙසේ ප්‍රධාන පක්ෂ 2ක් බිහිවීමෙන් රටේ ජනතාව දෙකට බෙදුනා පමණක් නොව ඔවුන් අතර ආරාවුල්, කුලල් කා ගැනීම්  පටන් ගත්තා.

බොහෝ දෙනෙක් දේශපාලන භේද නිසා මිය ගොස් තිබෙනවා. දැන් අඩුයි.

1948දී අපේ රටේ ආර්ථිකය ජපානයට පස්සේ ආසියාවේ 2වැනී තැනට තිබුනේ. අදුරධර්ශි, දුෂිත දේශපාලනය නිසා අපි අද අන්තිම ණය භරිත; තවමත් 3වන ලෝකයේ වූ රටක් හැටියට පවතිනවා.

1950 ගණන් වලදී ලී ක්වාන් යු කිවේ සිංගප්පුරුව ශ්‍රී ලංකාව වගේ විය යුතුය කියා. 1980 ගණන් වලදී එතුමා කිවේ සිංගප්පුරුව ශ්‍රී ලංකාව වගේ නොවිය යුතුය කියලා. අපේ දේශපාලනඥයන්ගේ හපන්කම් ඒ ප්‍රකාශ දෙකෙන් මොනවට පිළිබිඹු වෙනවා.

ධනවාදී ආර්ථික ක්‍රමය හොඳයි කියනවා නොවෙයි, නමුත් සමාජවාදී/කොම්යුනිස්ට් ආර්ථික ක්‍රමත් දුෂිත වෙලා නේද තිබුනේ.   මිනිස්සුන්ට  කොමියුනිස්ට් ක්‍රමයෙන් ලැබුනේ දිළිඳු වූ ජිවන මට්ටමක්.

අද කොම්යුනිස්ට් යයි කියා ගන්නා චීනය ලෝකයේ වැඩියෙන්ම ධනවාදී ආර්ථික මුලධර්ම ක්‍රියාත්මක කරන රටක්. චීන ක්‍රමය ඉතා සාර්ථකයි; ඊනියා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආණ්ඩු ක්‍රම වලට වඩා.

උතුරු කොරියාවේ කිම් ජොන් අං දක්ෂ, රටට ආදරේ ඇති නායකයෙක්. ඔහු උතුරු කොරියාව දියුණු කරනු ඇත.

කියුබාව පොහොසත් නොවුනත්, යම් තරමකට සාධාරණ සමාජ ක්‍රමයක් බිහි කලා වූ  රටක්. නමුත් ඇමරිකාව එම රටට උඩට ඒමට ඉඩ දුන්නෙම නැහැ; අදත් එහෙමයි. දැන් අන්තිමටම වැටිලා. වෙනිසියුලාවටත් ඒ දේම ඇමරිකාව කරනවා, ට්‍ර්ම්ප් සමහරවිට වෙන ක්‍රියා මාර්ගයක් ගන්න පුළුවන්.

1956 සිට 1970 මැද කාලය විතර වෙනකම්  ‘සමාජවාදී’ ලේබල් අලවගත්ත රජයන් අත්තනෝමතික ලෙස පෞද්ගලික අංශයේ ව්‍යාපාර රජයට පවරා ගත්තා.  සමහරක් කලේ දේශපාලන පලිගැනීම් ලෙස. ඒ ව්‍යාපාර බොහොමයක් පස්සේ වැහිලාම ගියා – ෂෙල් කොම්පැනිය වැනි. BCC, යුනයිටඩ් මෝටර්ස් වගේ විශාල පරිමානයේ කොම්පැනි රජයට පවරා ගත් ඒවා කිහිපයක්.  ලීවර් බ්‍රදර්ස් (යුනි ලීවර්) පවරා ගන්න බොහෝ උත්සහ කළා. මරදානේ බුහාරි හෝටලය පවා රජයට ගත්තා සිරිමා රජය.

හොඳ, විශාල තේ, රබර්  වතු රජයට අරගෙන පොඩි කෑලි කෑලි වලට කඩලා දැම්මා – අක්කර 50ට  වගේ.  වතු ආර්ථිකය නැතිකරලම වගේ දැම්මා.  1948 ආසියාවේ දෙවෙනියට හොඳම ආර්ථිකය තිබුණු රට, බලා ඉන්දැද්දී දුප්පත් උනා.

කිසිම තේරුමක් නැතිව ඕපනායක දක්වා දිවූ කැළණිවැලි දුම්රිය මාර්ගය අවිස්සාවේල්ලෙන් නතර කළා. කොළඹ ට්‍රෑම් කාර් (ට්‍රොලි බස්) නතර කළා, අපට එවකට තිබුණු ඉතා හොඳ ප්‍රවාහන පද්ධතියක්.

තවත් 1970 -77 සිරිමාවෝ රජයේ වික්‍රමයක් නම් පුවත් පත් ආයතන රජයට පවරා ගැනීම ලේක් හවුස්. පුවත් මුඛ වාඩම් දැම්මා, රජයක් සාධාරණ ලෙස විවේචනය කල පත්තර සමාගමකට (දවස). පත්තර  ඒවට මුද්‍රණ කඩදාසි දුන්නේ නැහැ. සමහර පත්තරවල උසස් කතුවැකි (ඇත්ත) ‘බල්ලෝ කෑමට’ ලක් කළා.

අද අපි විදේශ ආයෝජන එනතෙක් කට ඇරගෙන බලා සිටිනවා. ලොව පිළිගත් බහුජාතික හෝ බහු ජාතික හා ළබැඳි සමාගම් කීයක්  බොහෝ දුරට අපේ  සමහර ‘සමාජවාදී’ රජයන්වල ප්‍රතිපත්ති නිසා වැසී ගියාද?  මතකයට එන සමහර එවන් බහු ජාතික හෝ  විදේශ සම්බන්ද්ධතා තිබු  සුප්‍රකට සමාගම් නම්: ලිප්ටන්, බ්රුක් බොන්ඩ්, විටෝල් බවුස්ටඩ්, වොලංකා, කාසන් කම්බබැච්, කොලට්ස්, රෝලන්ඩ්ස්, වෝකර්ස්,  වෝකර් ඇන්ඩ් ග්‍රෙග්, ලුවිස් බ්‍රවුන්, ජේ එල් මොරිසන් සන් ඇන්ඩ් ජෝන්ස්, බාට්ලිට්ස්, මුලර් ඇන්ඩ් පිප්ස්,  ඇන්ග්ලෝ ඒෂියන්, CV බ්හාට්, මිලර්ස්, ඇපොතිකරිස්, මොරිස් රෝච්.

1956 රජය වරායන්/ ගුවන් තොටුපොල ජනසතු කිරීමෙන් ඒවායේ සේවක අයතීන්/වරප්‍රසාද  ඉහල ගියා, වෘත්තීය සමිති හදාගැනීම වැනි. නමුත්, ජනසතු කරලා අවුරුද්දක් වගේ ඇතුලත වරායන්හි  නිෂ්පාදන/පලදායි හැකියාවන් 50%ක් දක්වා පමණ අඩුවෙලා ගියා. කොළඹ වරාය, රත්මලාන ගුවන් තොටුපොල (එවක තිබු ජාත්‍යාන්තර ගුවන් තොටුපොල) පාඩු ලබන්න පටන් ගත්තා.

ලලිත් ඇතුලත්මුදලි මැතිතුමා වරායේ කාර්යක්ෂම බව ඉහළ නැංවුවා. කන්ටේනර් මඟින් භාණ්ඩ ප්‍රවාහන කටයුතු වරායේ පටන් ගත්තේ එතුමා.

දුක් මහන්සින් වී, දිවා රෑ නොබලා වැඩ කර, තම ව්‍යාපාරය   ගොඩනඟා ගත් බස් ව්‍යාපාරිකයෙක්  පිළියන්දල, ජාලියගොඩ සිටියා. 1958 දි ඔහුගේ බස් සියල්ල පැය 24න් රජයට පවරා ගත්තා;  වන්දි මුදල් හැටියට ලැබුනේ සොච්චමක්.

මීගමුවේ සිටී දුක් මහන්සිවෙලා දිවා රෑ මහන්සි වී වැඩ කර නිවාස 25 -30 ගණනක හිමි කරුවෙකුට 1971/2  විතර ඒ නිවාස ඔක්කොම වගේ රජයට පවරා දෙන්න සිද්ධ වුනා. දරුවන් නොසිටි ඒ මහත්මයා සහ නෝනා දෙන්නම මලේ තදබල සිත් අමාරුවෙන්.

අත්‍යාවශ්‍ය ආහාර ද්‍රව්‍ය මිල වැඩි කිරීම පුදුම ලෙස වැඩි වෙනවා; මිනිස්සු කන බොන දේවලින් බදු අය කිරීම අද මෝස්තරයක් වෙලා. වර්තමානයේ ජනතාවගේ මුලික අවශ්‍යතාවයන් වන ආහාර පාන, රෝහල් බෙහෙත් ආදියෙන් රජය අධික ලෙස රේගු බදු අය කිරීම නිසා කබලෙන්  ලිපට වැටෙන්නේ ජීවිතය ගැට ගසා ගන්න හා දුක් විඳින අහිංසකම දුප්පත්, අසරණ  මිනිස්සු.

ඩුබායි රටේ ආදායම් බදු ඇත්තෙම නැහැ.

සෑම වසරකම වාගේ මහා ගංවතුරක් ඇවිල්ලා ලක්ෂ ගණන්  ජනයා අවතැන් වෙනවා, කඳවුරු යනාදියේ සිට නැවත ගෙවල් බලා යනවිට අත්‍යාවශ්‍ය බඩු මිල සේරම වගේ වැඩි වෙලා, පාන් ගෙඩියේ ඉඳලා. නැවත ගෙවල් හදාගන්නේ කොහොමද කියලා ඒ මිනිස්සු හිතනකොට සිමෙන්ති කොට්ටෙක මිල තව රුපියල් 100 කින් පමණ ඉහල ගිහිල්ලා.  පහුගිය වසර 25 තුලම සිද්ධ වුනේ මේ දේයි.

අපේ රටේ බොහෝ කාන්තාවන් මැද පෙරදිග ගොස් ඉතාම දුක් ගැහැට විඳිනවා. කාන්තාවන් ගෘහ සේවයට මැද පෙරදිග යවනාවානම් ඔවුන් ආරක්ෂා කිරීමට සහ ජිවන තත්ත්වය නංවාලීමට රජයන් මීට වඩා බොහෝ දේ කල යුතුයි. ඇත්තවශයෙන්ම ඔවුන්ව නොයවනවා නම් වඩාත් හොඳයි.  ඉන්දියාව ඔවුන්ගේ කාන්තාවන් මැද පෙරදිග යවන්නේ නැත.

අලි – මිනිස් ඝට්ටනයෙන් බැට කන මිනිස්සුන්ගේ ජිවිත ඉතා දුක්ඛිතයි. හැමදාම රෑට නිදාගෙන්නේ මොන තරම් බයකින්ද; ‘අද අලියා එයිද, ගේ කඩයිද, වගාව හානි කරයිද, මගේ අඹුව/ළමයි සුරක්ෂිතද’, ආදී නගරබද වැසියාට නැති ප්‍රශ්ණ මේ අයට තියෙනවා. මේවා ජීවිතය, මරණය අතර ප්‍රශ්ණ. නමුත්, මේ අයගේ ප්‍රශ්ණ විසඳන්න මේ දක්වා කිසිම රජයකට නොහැකි වුනා.  ඒ නිසා ඉතා වටිනා මිනිස් ජිවීත සහ වන අලි සිය ගණනක් සෑම අවුරුද්දකම මැරී යනවා. තවමත් සිද්ධ වෙනවා.

අලි-මිනිස් ඝට්ටනයට  දොස් කිව යුත්තේ එයට මැදිවී සිටින මිනිස්සුන්ටවත්/අලින්ටත් නොවේ, රජයන්ට.  මේ සා විශාල ප්‍රශ්නයක් විසඳන්න පැහැදිලි ප්‍රතිපත්තියක් නැතිකම සහ ඒ පිළිබඳව දිවා රෑ නොතකා විසඳුම් නොසොයවීම. මෙයින්  ප්‍රත්‍යක්ෂ වන්නේ මෙතෙක් වූ  රජයන්ට මිනිසුන්ගේ බොහෝ දැවෙන ප්‍රශ්නවලටද පැහැදිලි, සාර්ථක විසඳුම් විසඳුම් ලබාදීමට නොහැකිවී ඇති බව සහ තදබල කැපවීමක් සහ උවමනාවක් නොමැතිකමයි.

මේ රජය පැමිණ දැන් වසරයි.

අලි තවමත් මඩකලපුව කෝච්චියට පවා හැප්පෙන්නවා.

වන ජීවී ප්‍රශ්ණ විසදන්න භාර දී සිටින දැන් ඉන්න කෘෂිකර්ම ඇමති හොඳ වැඩ කාරයෙක් වීම කෙසේ වෙතත් හොඳ කථාකාරයෙක් බව නම් ඔප්පු කර තිබෙනවා.

මේ අලි මැරෙන විදියට නුදුරු අනාගතයේදී අලි අපේ අභය භුමි වලට පමණක් සිමා වෙන්න බොහෝ දුරට ඉඩ තියෙනවා; යාල, විල්පත්තුව, උඩ වලවේ වැනි.

නැත්නම්, අපේ අනාගත පරම්පරාවලට ලියෙන් කැපු අලි බලා සැනසෙන්න වෙයිද?

කුරුණෑගල, අනුරාධපුරය, පොලොන්නරුව, අම්පාර දිස්ත්‍රික්ක අපේ අලින්ට ඉතා හොඳටම අපලයි. 

මහසෙන් මරා දැම්මා 2023 මැයි වල දී. ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ සිටී විශාලතම දල යුගල හිමි ඇතා. වාසය කලේ සෝමාවතී රක්ෂිතයේ.

මහව වෙසෙන කාවන්තිස්සටත් වැඩ වරදීද?

උඩවලවේ යනු අලින් වෙනුවෙන් බිහි කල අභය භූමියක්.  එය තුලට අවට ගම්වාසින් තම කිරි ගවයන් දක්කනවා. මේ ගවයන් කන්නේ අලි, විශේෂයෙන්ම අලි පැටවුන්, කන තනකොළමයි.  වනජිවියේ මහත්තුරු/මහත්මීන් ගවයන් දාන්න ඉඩ නොදෙන කොට සමහර දේශපාලනඥයෝ කෑ ගහනවා. ගවයන්ව අභය භුමිය තුලට දැමීමට ඉඩ දිය යුතුයි කියා. ඒ අය බොහෝ දුරට කෑ ගහන්නේ චන්ද ගැන සිතායි; අපේ පරිසරය සහ වනජීවීන් ආරක්ෂා කරගත යුතු යයි නොසිතන නිසායි.

අද ලංකාවේ වනාන්තරවල අලි 2,000ක් වත් ඉතුරුව නැතැයි එක් පරිසර විද්යාඥයෙකුගේ උපකල්පනය වුනා. අලි සංගණනයක් කියා කලේ අමු මුලාවක් බවයි ඔහුගේ අදහස, එකම අලියා දෙතුන් වතාවක් ගැන්නාලු.

අලියෙක් අඩු තරමින් රුපියල් ලක්ෂ 60 – 70 වටිනවා. ළපටි/තරුණ අලියෙකුට ලෝක වෙළඳ පොලේ ඇති වටිනාකම ඉතාම ඉහලයි; රුපියල් ලක්ෂ 120 පමණ වේවි. මෙවන් තත්ත්වයක, අලියා යනු අධි ආර්ථික වටිනාකමක් ඇති සතෙක් බවට හෝ සලකා හෝ, අලින්ව ආරක්ෂා කිරීමට අප මීට වඩා බොහෝ සැලකිලිමත් විය යුතුයි.

තායිලන්තය අලි හදා පිටරටවලට විකුනනවා. අති විශාල ආදායම් උපයනවා.

අපටත් මෙය කළ හැකියි – අහිංසාකාරී සහ විද්‍යාත්මක ලෙස.

ශ්‍රී ලංකාවේ පෙරහැරවලට බුරුමයෙන් අලි ගේනවා යයි කතාවක් ඇහුනා.

පින්නවල අලි කිහිප දෙනෙක් තෝරා පුරුදු කරන්න වෙයි අත්‍යවශ්‍ය පෙරහැර සඳහා.

පෙරහරේ අලි යාමට විරුද්ධව කථා/කටයුතු කරන්නේ නරුමයෝ, බෞද්ධ විරෝධීන්.  අපේ ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය, සභ්‍යත්වය ගැන මුකුත් නොදන්නා අය.

අලි පෙරහරේ යන්නේ ඉතා සතුටින්, අභිමානයෙන්.

ශ්‍රී ලංකාව තරම් හිලෑ අලි ඇතුන් හොඳින් බලා ගන්නා තවත් රටක් මෙලොව නැහැ.

තායිලන්තය මුතු රාජා අපෙන් නැවත ගත්තා (පැහර ගත්තා). වැරදි වැඩක් කලේ.

එදා සිටී අපේ නායකයා එයට ඉඩ දුන්නා.

එදා සිය දහස් ගණනින් ලංකාවේ සැරි සැරූ වලහා, දිවියා, කිඹුලා, ගෝනා, උකුස්සා  වැනි සතුන් අද නැත්තටම නැතිවී ගෙන යනවා. අතලොස්සක්වූ ඉන්න සතුන් ටික දෙනාවත් ඇස් දෙක වගේ බලාගන්න කටයුතු නොකරන්නේ ඇයි?

නරියාට මොකද උනේ? නැත්තටම නැතිවී ගොසින්.

තේ වතු ආශ්‍රිතව සැරිසරන, ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික දිවියන් විශාල ගණනින් පුදුමාකාර ලෙස මිය යන්න පටන් අරං.  හැටන්, වටවල, ආගරපතන, කොටගල  හා නොර්වුඩ් හි දිවියන් ගණනාවක් බාහිර තුවාල නොමැතිව මිය යාමට හේතුව උන්ට  මස් වලට වස දමා සහ උගුල් වලට අසු කර මරා දැමීම බව වනජිවි නිලධරයෝ කියත්.  මෙහෙම ගියොත් මේ දිවියෝ නැවත අපිට දකින්න ලැබෙන එකක් නැහැ.

මේ මෝඩ වැඩ කරන වතු කම්කරුවන්ගෙන් මේ දිවියන් රැක ගැනීමට අවශ්‍ය සියළු කටයුතු කල යුතුයි.  වතුකරයේ තිබෙන කුඩා කෑලෑ අතෝරක් නැතිව එලි පෙහෙළි කිරීම මෙයට එක් ප්‍රධාන හේතුවක්.

ඇත්ත වශයෙන්ම අපේ වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවෙන් වියදමට සරිලන සේවයක් සිදු වෙනවද?

ගමට අලි ආවා කියා කෝල් කලාට ඒ අය යන්නේ ගම්මු අලි ටික එලෝලා දැම්මට පස්සේ නම්, වෙඩි වැඩිච්ච, තුවාල වුනු වන ජීවින්ව බලන්න යන්ණේ ක්ෂණිකව නොවේ නම්, එය බරපතල ප්‍රශ්ණයක්.

අලි වෙඩි, අලි වැටවල් අපතේ යන විදියට වන ජීවී දෙපාර්තමේන්තුව කටයුතු කර තිබෙනවා.

දඩ මස් බිස්නස් කරන වනජීවී නිලධාරීන් ඉන්නවලු – වනජීවින්ව රකින්න දාපු අය!

අක්කර 70 ක පමණ නුවර එලිය දිස්ත්‍රික්කයේ (නෝට්න් බ්‍රිජ්) රජයේ කැලෑ වගාවක් යහපාලනය කාලයේදී යන්ත්‍ර දාලා කපලා සුද්ද කරලම දාලා තියෙනවලු.  ඒ අය ඇවිල්ලා තියෙන වාහනවල  රාජ්‍ය වන ආයතනයක බෝඩ්  බොරුවට ගහගෙන. මේ විස්තරය කියපු කෙනා කිවේ කඳුරට වතුකරයේ බලගතු දේශපාලනඥයෙක් කෙලින්ම  සම්බන්ධයිලු මෙම වැඩයට, ඒ නිසා රාජ්‍ය නිලධාරින් නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට බය වුනාලු.

ට්‍රැෆික් ප්‍රශ්නයට හේතුව රටේ  වාහන වැඩි කම කියා කාලයකට පෙර කීවා. ඒ කියලා වාහන ගෙන්වීම සිමා කලා. මේක හිසේ රදේට කෝට්ටේ මාරු කරනවා වගේ වැඩක්.

ඉතා අධි මිලට වුනත් ජනතාවට වාහන මිලදී ගැනීම පිණිස වසර 6 පමණ පසු වාහන යළි ආනයනය කිරීමට  වත්මන් රජය ආර්ථිකය විවෘත කළා. මේ නිසා ඩොලර් සංචිත පහත බැස්සත් රජය නොබියව ගත තීරණයට ‘ඩබල් සැලියුට්’.

අපේ ට්‍රැෆික් ලයිට්ස් පරිගණක තාක්ෂනය යොදාගෙන උපරිම ලෙස කළමනාකරණය කළ යුතුයි, ට්‍රැෆික් අඩුකර ගන්න. පුළුවන් තරම් වාහන ට්‍රැෆික් ලයිට් එකක් ළඟ ගොඩ නොගහා නිදහස් කරන්න බලන්න ඕන. උදාහරණ වශයෙන් කෙලින් යන වාහනවලට  පුළුවන් තරම් එක දිගටම, පේලියේ  තියෙන සෑම ට්‍රැෆික් ලයිට් එකකින්ම  ‘කොළ’ දෙන්න බලන්න ඕන, නොනැවතීම  එම වාහනවලට යන්න.

ට්‍රැෆික් ලයිට් තියෙන සතරමං හන්දියකදී වාහනයක් දකුණට හරවන්න. ‘කොළ’ පමණක් තිබුනම ඇති නොවේ; ඉදිරියෙන් වාහන එන්නැති බව බලලා ප්‍රවේශමින් දකුණට හැරවිය හැකි කම තිබිය  යුතුයි. දකුණට කොළ ඊතලයම  අවශ්‍ය නැහැ.

ඒ වගේමයි දකුණ බලලා, ඕනෑම වෙලාවක වාහනය ට්‍රැෆික් ලයිට් හන්දියෙන් වමට හැරවීමේ හැකියාව රියදුරුට ලබා දිය යුතුයි.  ඒ කියන්නේ හතර මං හන්දිවලදී ඉදිරිපස  ‘රතු’ තිබුනත් ප්‍රවේශමින් බලා, වමට හරවන්න ඕන වාහනවලට වමට හරවන්න ඉඩ දෙන්න ඕන.  

ට්‍රැෆික් ලයිට් වලින් පමණක් සාමාන්‍යන් පාලනය වන හතර මං හන්දියක්  ට්‍රැෆික් කන්ට්‍රෝල් රාලහාමි කෙනෙක් විසින් කරනවා කියන්නේ එතන වෙනදට වැඩිය  දීර්ඝ ට්‍රැෆික් ජෑම් එකක් අනිවාර්යයි බොහෝ විට. ඇති කරන්නේ ඒ රාලහාමියි.

රාළහාමිලා දාලා මේක කරන්න ඉතා අමාරුයි; අතිශයින් යල් පැනගිය මේ ක්‍රම වේදය අද කාලයට සුදුසු නැහැ. රථවාහන බොහෝ රාලහාමිලව හප්ප ගෙන ගොස් තිබෙනවා. රාළහාමිලා පාරවල් මැද හැප්පිලා මැරිලා තිබුන බව වාර්ථා වෙලා තියෙනවා.

අද දැවැන්ත ටිපර්, කන්ටේනර් රථ, තඩි බස් වලින් පාර වල් පිරිලා. තඩි බසයක් (උදා: මගී ගෙනියන ලංගම හෝ ප්‍රයිවෙට් ලේලන්ඩ් බසයක්) කොළඹ පාරකට දානවා කියන්නේ එම රථය මුළු පාරම වාගේ ගිල ගැනීමක්. ට්‍රැෆික් රාලහාමිව පේන්නෙත් නැහැ.

තනි රාලහාමි කෙනෙකුට මුළු ප්‍රශ්නයේ බැරෑරුම භාරදී පොලිසියේ උසස් නිලධාරින් පොළීසියට වී සිටිනවා.

වාහන සිය ගණනක් එන හන්දියක් එක රාලහාමි කෙනෙකුට විතරක් කොන්ට්‍රෝල් කරන්න අපහසුයි. එයා සියල්ල ජයගත්ත් කෙනෙක් නෙවේ එසේ කරන්න. මනා ලෙස සුදානම් වූ පොලිස් කණ්ඩායමක් අවශ්‍යයි එම වැඩයට.

සමහර සතියේ දිනවල උදේට වැලිකඩ සිට බත්තරමුල්ල මාර්ගයේ එක මං තීරුවක් වසා අධික ලෙස කොළඹට වාහන යන බත්තරමුල්ල – වැලිකඩ මාර්ගය වාහන සඳහා විවෘත  කර දෙනවා. පොලිස් කණ්ඩායමක් එකතුවී කරන හොඳ  ප්‍රශ්න විසඳීමක්.

සතියේ දිනවල හවස වාහන තදබදය ඉතා අධික වෙලාවට ගාලු පාරේ, බම්බලපිටිය පැත්තේ සිට කොටුව බලා යන මං තීරු එකක් හෝ දෙකක් කොටුව – දෙහිවල දෙසට යන වාහන වලට යාමට විවෘත කල යුතුයි. ඒ මන්ද, කොටුවේ සිට දෙහිවලට යන්න තියෙන ප්‍රධානම  මාර්ගය වන ඩුප්ලිකේෂන් පාර වාහන වලින් හොඳටම පිරිලා ඉතිරිලා ගිහිල්ලා.

බොහෝ ට්‍රැෆික් රාළහාමිලා හුඟක් වෙලාවට බලන්නේ එක මාර්ගයක වාහන පේලිය අවම කරලා, 0ට වගේ අඩු කරලා, ඊළඟ මාර්ගය වාහන වලට විවෘත  කරන්න. සමහරු අන්තිම වාහනයත් ඉවර කරන්න අත වන වනා ඈත එන වාහනවලට අඬගහනවා. මේකෙන් වෙන්නේ අනිත් මාර්ග 3නේ ඉතා දිග වාහන පෝලිම්  හැදීමයි. රියැදුරෝ නොසන්සුන් වෙනවා – විනාඩි 10 – 15 ඉන්න වෙනකොට.  

කරන්න තියෙන්නේ වාහන 30% – 35% විතර අඩු කර ගත්තට පස්සේ තවත් මාර්ගයක් විවෘත  කිරීමයි. එවිට, අනිත් මාර්ග 3 ඇතිවෙන දීර්ඝ රථවාහන තදබදය නතර වෙනවා. ඉක්මනට වාහන ‘ක්ලියර්’ වෙනවා.

නැවතත්, තනි රාලහාමි කෙනෙකුට 25% – 30%ක් විතර අඩු වූ පසු වාහන ගමන් කරන මාර්ගය වහන්න අමාරුයි (උදා: බොරැල්ල හන්දිය, ඔරුගොඩ වත්ත, පිත්තල හන්දිය, නාරාහේන්පිට වැනි බැරෑරුම් හන්දී). ඔවුන්ව හප්පගෙන වගේ වාහන යන්නේ මෙසේ කරන්න හදන විටයි. මන්ද, වාහන බලන්නේ කෙසේ හෝ ලැබුණ අවස්ථාවෙන් එලියට පැණ ගන්න – ඔවුන් මේ සඳහා අධික වේගයෙන් තම වාහනය ධාවනය කරනවා.

ගම්බද දුෂ්කර ප්‍රදේශවල තියෙන පාරවල් අඩුම තරමින් කොන්ක්‍රිට් දාලා හරි හදන්න ඕන. ගොවියන්ට තම නිෂ්පාදන ප්‍රධාන මාර්ගවල යන ලොරිවලට පැටවීම සඳහා ගෙන ඒමට හොඳ මාර්ග පද්ධතියක් තියෙන්න ඕන. ඔය අධි වේග වලින් උද්ධමනය අඩු උනේ නැහැනේ, ගම්බද ප්‍රදේශ වල අලි නාවන වලවල් වලින් පිරි බොරළු/පස් පාරවල්, කොන්ක්‍රීට් දාල හදලා දුන්නොත් දළ ජාතික ආදායම බලන් ඉන්දැද්දී ඉහල යයි.

බොරැල්ල ඔලම්ස් පෙදෙසේ දැන් අලි නාවන තරමේ වලවල් සැදී ගෙන එනවා. කවුරුවත් බලන්නේ නැහැ තාර ටිකක් දාලා හදල දෙන්න.

වවුනියාවේ කැලෑ බෝගස්වැව ඉඳලා ජනකපුරට යන මාර්ගයේ ගිහිල්ල බලන්න – km 40ක් විතර ඇති. පැය 3ක් විතර යනවා බස් එකෙන් යන්න. පිස්සු හැදෙන මාර්ගයක්. හදන්න කවුරුවත් උනන්දු වෙන්නේ නැහැ වගේ.

සමහර රටවල නීති රීති අකුරට පිළිපැදීම සහ ආර්ථික දියුණුව නිසා ජනතාවගේ ජීවන මට්ටම යහපත් කරගෙන  තියෙනවා. හැබැයි හොඳ/නරක, සාධාරණ/අසධාරණ දේ,  දියුණු/නොදීයුනු කොයි රටෙත් තියෙනවා. ධනපති, 1වැනි ලෝකයේ රටවල් දිව්‍යලෝක නොවෙයි.

වර්ණ භේධ වාදය, වාර්ගික වාදය යනු පිළිකා වැනි ඉතා නරක ගතිගුණ.  එවැනි නරක දේ එවැනි  සමාජවල සමහර තැන්වල සැඟවී ඇත්තේ කාටවත් නොපෙනෙන, සොයන්න බැරි විදියට. හැබැයි අවශ්‍ය වෙලාවට ඒ  ජරාව එලියට එනවා.

අපේ රටේ සැවෝටම කොච්චර ලස්සනට ජිවත් වෙන්න පුලුවන්ද, අප ඉතා ලස්සනට ජීවත් වෙනවා නේද?  අප බිහි කර ඇති ‘සැවොම ඇතුලත් කරගන්නාවූ’ මේ සමාජ ක්‍රමය ගැන අපට සැබවින්ම ආඩම්බර විය හැකියි.  අප දුප්පත් රටක් වුවත් අපේ උතුම්, සාමාජශීලි, ගුණ ගරුක ගති ගුණ ගැන අපට  නිහතමානිව උදම් විය හැකියි. විදේශිකයෝ වැල නොකැඩි අපේ රටට එන්නේ අපේ රටේ ලස්සන බැලීමට විතරක් නොවේ, අපේ මිනිසුන්ගේ අභ්‍යන්තරයේ ඇති ලස්සනත් බැලීමටයි.

අපේ රටේ ඇත්ත තත්ත්වය ගැන කීවාම ඒක රටට ගැරහීමක් වෙන්නේ නැහැ, හැබැයි සංවේදී වෙන්න ඕන. කවුරු නමුත් ජාත්‍යන්තරය ඉදිරියේ  රට අසාධාරණ අයුරින් පවා දීම වැරදියි. 

රට දියුණු කරන්න මෙගා ප්‍රොජෙක්ට්ස්ම අවශ්‍යමය  යන සිද්ධාන්තය මිත්‍යාවක්. බොහෝ රටවල බොහෝ මෙගා ප්‍රොජෙක්ට්ස් අසාර්ථක වෙලා තියෙනවා.

‘ස්මෝල් ඉස් බියුටිෆුල්’ කියන සංකල්පය රජයන් කරන ව්‍යාපෘති වලටත් අදාලයි. රජය කරන සැම ව්‍යාපෘතියක්ම මහා පරිමාණයෙන් කල යුතුය යන්න වැරදි සංකල්පයක්.

ස්වභාව ධර්මයට විරුද්ධව කරන වැඩ, විශේෂයෙන්ම මෙගා ප්‍රොජෙක්ට්ස්, බොහෝ විට අසාර්ථක වෙනවා.  ලෝකය පුරාවටම මේ පිළිබඳව නිදසුන් තියෙනවා. 

වැල්ලම්පිටිය,කොලොන්නාව, අංගොඩ, කඩුවෙල, හංවැල්ල වැනි ප්‍රදේශවල හයියෙන් වැස්සහම සිදුවෙන ගංවතුර උවදුර නිම වුනාද? නැහැ. මේ   රටේ තිබෙන ඇත්තම ප්‍රශ්ණ මේවා නොවේද?

මේ ප්‍රශ්ණ විසඳීමට මේ රජයවත් අවංක කැප වීමක් කරයිද?

අවශ්‍ය විසඳුම් දිවා රෑ නොබලා සෙවිය යුතුයි.  

9 ශ්‍රේණියෙන් ඉහල සියළු පාසැල් සිසුන්ට සහනදායි ලෙස  ලැප්ටොප් පරිගණක ලබාදෙන ක්‍රමවේදයක් සකස් කරන්න හැකි වේද? චීනයෙන් අහන්න, උදව් කරයි.

අද අපේ ළමයි කිලෝ ගණන් බර පොත් බෑග් අරගෙන යන කොට කොරියාවේ ළමයි  පාසැලට  ගෙනියන්නේ ටැබ් එකක්/නෝට් බුක් එකක් විතරයි.

ආණ්ඩුවේ බොහෝ රෝහල් වලින් ලෙඩ්ඩුන්ට ප්‍රය්වෙට් ෆාමසිවලින් බේත්/බැන්ඩේජ්/ඉන්ජෙක්ෂන්  ආදිය අරං එන්න යයි කියන කාලයක් තිබුනා. රෝහල් එසේ කියන්නේ ආණ්ඩුවට සල්ලි නැති නිසාලූ. නමුත් කිසි තේරුමක් නැති ප්‍රොජෙක්ට්ස්, විදේශ ණය අරගෙන කිරීමට ආණ්ඩුවලට සල්ලි තිබුනා.

දඹුල්ල රෝහලේ මෙට්ට වල ලේ උරා බොන මකුණු ප්‍රශ්නය තවමත් තියෙනවාද? මොනතරම් දරුණුද කියනවානම් ලෙඩ්ඩු නිකම්ම බිම නිදිය ගත්ත කාලයක් තිබුනා.

අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ පැරැණිතම රෝහල වන මහඔය රෝහලේ රෝගීන්ට ඉඳ ගන්ඩ පුටු තිබුනේ නෑ, වෛද්‍යවරුන්ට නිල නිවාස නෑ, හෙද කාර්ය මණ්ඩලය 70 ක් විය යුතු වුවද මේ මෑතක් වන තුරු සිටියේ හෙද හෙදියන් 39 කි. මේ අඩුපාඩු පුරවන්න රජයට සල්ලි නැහැයි කියන්න බැහැ.

නෙළුම් කුළුණ හදනකොට පම්පොරී ගැහුවා ශ්‍රී ලංකාවේ තිබෙන සියළුම විදුලි සංදේශ කුළුණු ඉන් පසු අවශ්‍ය නොවන බව, ඒවා ඉවත් කරන බව. සියල්ලම තාම එහෙමම තිබෙනවා.

කොළඹ නගරසභාව සතුව පැවති අති දර්ශනීය විශාල, නෝමැඩ්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා පිටිය වසා දමායි නෙළුම් පොකුණ හැදුවේ. හරිම දුකක්.

BMICH හදන්න කොළඹ ගොල්ෆ් ක්‍රීඩා පිටියෙන් අක්කර 500 ගත්තා, රූපවාහිනනී සංස්ථාව හදන්න කොළඹ 7 කාන්තා හොකී ක්‍රීඩා පිටිය වහන්න වුනා, හයිඩ් පිටියේ දේශපාලන රැස්වීම් වේදිකාව හදන්න එහි සවසට තරුණයන් ෆුට් බෝල් ගැසූ විශාල ඉඩ ප්‍රමාණයක් පවරා ගත්තා. ඒ විතරක් නොවේ එම පිටියේ නම පවා වෙනස් කළා. බොරැල්ලේ කැම්බල් පිටියේ විශාල පිට්ටනි 5ක්වත් තිබ්බා එක ළඟ හවුල්ව (අක්කර 250ක පමණ උද්‍යාන පොකුරක්), දැන් ඉතිරිව තියෙන්නේ උද්‍යාන 2යි. එදා රේස් කෝර්සය අක්කර දහස් ගණනක තනි තන බිමක් අද තැනින් තැන පිට්ටනි 4 -5 ක් පමණයි ඉතිරිව තිබෙන්නේ. කොළඹ 5 කැප්පෙටිපොල පාරේ මැද තිබු විශාල, හවසට ළමුන් විවිධ ක්‍රීඩා කල ක්‍රීඩාංගනය පවරා ගෙන එහි සිරිමාවෝගේ නමින් පාසැලක් ඉදි කළා.

ආසියාවේ උද්‍යාන නගරය (Garden City) ලෙස හැඳින්වූ කොළඹ නගරය එහි තිබු බොහොමයක් දර්ශනීය උද්‍යාන නැති කර ගත්තේ ඒ අයුරින්.

කොළඹ අද ගහ කොළ නැති හෝ ඉතා අඩු කොන්ක්‍රීට් වනාන්තරයක්.

නෙලුම් පොකුණ, නෙළුම් කුළුන හොඳයි කියමුකෝ.

නෙලුම් කුලුනෙන් රටේ වැසියන්ට ආත්ම අභිමානයක් සහ තම රට ගැන ආඩම්බරයක් එනවා නම් ඒක ධනාත්මක දෙයක්.  මෙය දැකීම නිසා, ඔවුන් ධෛර්යමත් වී, රටට තිබෙන ආදරය, ගෞරවය වැඩි වුනොත්, එයින් හොඳ පුරවැසියෝ, රාජ්‍ය /පෞද්ගලික අංශයේ සේවකයෝ බිහිවුනොත්, රටේ සමාජ/ආර්ථික වර්ධනයටත් එය  ඉවහල් වෙනවා.

නෙලුම් කුළුන, විදේශ සංචාරකයෝ ඇදී  එන තෝතැන්නක් කරගත යුතුයි – අපේ රටේ අයිෆල් ටවරය.

දැන් විදෙස් සංචාරකයෝ එය බලන්න එනවා අඩුයි. ඔවුන් වැඩියෙන් ආවොත් අධිකව විදේශ විනිමය උපයා ගත හැකියි.

දේශීය සංචාරකයන්, විශේෂයෙන්ම කොළඹට දුරස්තරයෙන් එන අය, ඇදී ආවොත් එතනින්ද ඉතා හොඳ ආර්ථිකයක් ගොඩනගා ගන්න පුළුවන්.

මෙවැනි දේ කරන්න සුදුසුකම් බලා දක්ෂයන්ව ඒ තැන්වල විධායක තනතුරුවලට පත් කළ යුතුයි. 

මේ ස්ථානයේ විදේශිකයෝ බැලීමට ප්‍රියකරන අපේ කෞතුකාගාරයක්, දේශීය කළා මධ්‍යස්ථානයක්,  චිත්‍ර ප්‍රදර්ශනාගාරයක් හෝ අත්කම් භාණ්ඩ  අලෙවි ස්ථානයක්, දේශීය ආරයට ආහාර සපයන ස්ථාන වැනි දේ පිහිටවෙවොත් විදේශිකයෝ සෑහෙන්න ඇද ගන්න පුළුවන් වේවි.  මේ සඳහා සංචාරක හෝටල් සමඟ  කිට්ටුවෙන් කටයුතු කරන්න වෙනවා. නමුත් නෙළුම් කුළුන උසට ගහනවා හැර අලෙවි සල් ගොඩක් දාන්න තරම් ඉඩක් එහි බිහිකරන විදියට සැලසුම් කර නැති බවයි පෙනෙන්නේ.

අපේ රටට එන සංචාරකයන්ට බලන්න ඇති ස්ථාන වැඩි කරගන්න ඕන, විශේෂයෙන්ම කොළඹ නගරයේ.

අර නැව් අඩු වරාය, ප්ලේන් එන්නේ නැති ගුවන් තොටුපොල, ඔපෙරා අඩු ඔපෙරා ශාලාව, ක්‍රිකට් ගහන්නේම වගේ  නැති ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා පිටි  බොහෝ දුරට අසාර්ථක උනේ සුදුසුකම් මත දක්ෂයන් වෙනුවට, අදක්ෂ, තේරෙන්නේ නැති, දේශපාලන හෙන්ච්චයින්ව එවන් උසස් තැන්වල  පාලනයට පාලනාධිකාරීන් විසින් පත් කිරීමයි. මුදල් වියදම් කරලා ස්ථාන පමණක් හදලා මදි, ඒවා හොඳට ‘මාර්කට්’ කරන්නත් ඕනා.

සිංගප්පුරුව,හොංකොං වගේ වරායවල ඒකාධිකාරිය බිඳලා, ඔවුන්ගේ බිස්නස් කඩලා අපේ වරායන්ට අළුත් බිස්නස් ගන්න නම් (නැව් ගෙන්න ගන්න නම්) ජාත්‍යාන්තරව එවැනි වැඩ කරලා හොඳ පළපුරුද්දක් ඇති, උගත්,හොඳ පෞරෂයක් ඇති, හොඳ ඉංග්‍රීසි දැනුමක් ඇති  විධායක නිලධාරින් පත් කල යුතුයි.  මේ රජයවත් එවැන්නන් පත් කලාද?  

දැන්නම් හම්බන්තොට වරාය අපිට අහිමියි අවුරුදු 99ට. ගාල්ල වරායටවත් නැව් ගෙන්න ගන්න බලමු.  ගාලු වරායට ඉතා මඳක් පහලින් තමා මුහුදේ විශාලම නැව් සංඛ්‍යාවක් දිනපතා ගමන් කරන්නේ.

ගාල්ල කියන්නේ රජ කාලේ ඉඳන් තිබ්බ වරායක්. පෘතුගීසි යාත්‍රා 9ත් මුලින්ම ගොඩ බැස්සේ ගාල්ල වරායට (පෘතුගීසින් එන්න පරම්පරා දෙකක කාල පරිච්චේදයකට පෙර තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමියන් සිය පරෙවි සංදේශයේ 84වැනි කවියෙන් ගාලු පුරය වර්ණනා කර තිබුනේ එහි ‘සාප්පුවල මුතු, මැණික්, රත්‍තරන් ප්‍රදර්ශනයට තබා තිබු අයුරින් කෙනෙකුට සිතෙනුයේ මුළු මහත් මුහුදු පත්ලම  හරා ඇද්දෝයි’  කියායි).

ඇත්තම කියනවනම් කරන්න තිබුනේ ගාල්ල වරාය ලොකු කරලා, හොඳ මාර්කටින් ව්‍යාපාර කරලා  ජාත්‍යන්තර මුහුදේ යන නැව් එහාට ගන්න බලන්න. මොකද හම්බන්තොටට වැඩිය ගාල්ල, දවසකට නැව් 1,000ට වඩා ගමන් කරන ජාත්‍යන්තර  දක්ෂිණ මුහුදු මාර්ගයට හුඟක් ලඟයි.

1980 අග 1990 මුල  ශ්‍රී ලංකාවේ ගාර්මන්ට් කර්මාන්තය දියුණු වේගන ගිය විදියට අපිට ලෝකයේ 1වැනි තැන ලැබේයයි බොහෝ අය සිතුවා.  ඊට පසුව ආ රජයන්හි අදුරධර්ශී ප්‍රතිපත්ති නිසා අපේ රටේ ගාර්මන්ට් කර්මාන්තය අද නැතිවෙන තැනටම වගේ පත් වෙලා. එදා අපට ගන්න බැරිවූ තැන අද අපේ සහෝදර බංග්ලාදේශය අරං.

කොළඹ ප්‍රධාන විද්‍යාලයකට නව තට්ටු 7ක ගොඩනැගිල්ලක් රජයෙන් අනුමත උනේ වැඩි ඈතක නොවේ (අනේ වාසනාවන්). මේ කාලෙම, මාතලේ කුඹල්ඔලුව කණිෂ්ඨ විද්‍යාලයේ සිසු දරුවන් ජලය, විදුලිය වැනි මූලික පහසුකම් පවා අහිමිව, ඉතා දුෂ්කර සේ ඉගෙනුම ලැබුවා. ඇතැම් ගුරුවරු වෙනත් විකල්පයක් නොමැති නිසා ගොඩනැගිල්ලෙන් බැහැරව  ගස් යට පන්ති පවත්වා ගෙන යනවා. මේ අයව රජයන්ට පෙන්නේ නැහැ?

මෑතක – පසුගිය වසර 30 පමණ සිට, සෑම ඇමති මණ්ඩලයකම රෝයල් කොලිජියට ගිය  මැති ඇමතිවරු 10 – 15 ක් විතර සිටියා; සමහර ඒවායේ 20 විතර.

මෑතක – පසුගිය වසර 30 පමණ සිට, 80% පමණ පිරිමි ඇමතිවරු කොළඹ, නුවර හෝ ගාල්ලේ උසස් පිරිමි විද්‍යාල වල ඉගෙන ගත් අය – රෝයල්, ආනන්ද, නාලන්ද, සෙන්ට් තෝමසස්, ට්‍රිනිටි, ධර්මරාජ, රිච්මන්ඩ්, රාහුල වැනි.  රට ‘නැති කරලා’ තියෙන්නේ කවුද කියා දැන් පේනවා.

දැන් නම් ඒ තත්ත්වය (මාලිමාවේ) වෙනස්.

නමුත් අදත් බොහෝ මැති ඇමතිවරු ඒ අයගේ පුත්තු දමන්නේ කොළඹ රෝයල් කොලීජියටලූ.  ඒ අනුව බැලුවොත්, තව අවුරුදු 25කින් මුළු ඇමති මණ්ඩලේ 50% – 60% වගේ රෝයල් කොලෙජ් එකේ ඉගෙන ගත්ත අය වෙන්න පුළුවන් (ඇයි, මැති ඇමතිවරුන්ගේ දරුවන්ට/ඥාතින්ට නේ අන්තිමට නොමිනේෂන් වරම් ලබදෙන්නේ. මාලිමාවෙත් ඥාති, ගජ මිත්‍ර සංග්‍රහ තදින්ම වගේ තියෙනවනේ).

මෙම ලිපිය ලියන ලේඛකයාත් ගියේ රෝයල් ප්‍රාථමිකයට සහ එම කොලීජියට – ඔහු එයට ඉතා ආදරෙයි; නමුත් මෙය කිව යුතුයි – රෝයල් කොලීජියට වෙනත් පාසල් වලට නැති අති විශේෂ සංග්‍රහ/මුදල් ප්‍රධාන අනුමත කිරීම වැරදියි.

මේ වැරැද්ද පටන් ගත්තේ 1970 අග දශකයේ බලයට ආ JR.

සෑම රජයේ පාසලකටම එක සමාන හැන්දෙන් බෙදිය යුතුයි – එකී පාසලේ පවත්නා අවශ්‍යතා අනුව.

ළමයි ඔක්කොම  එකයි, හැම දෙනාටම එක හා සමාන පහසුකම් සැලසීමට රජයන් බැඳී සිටිනවා.

පොහොසත්  දෙමව්පියන්, පොහොසත් ආදී සිසුන් ඉන්නා පාසල්, ඒ අය දෙන මුදල්වලින් සංවර්ධනය කරගත්තාට කමක් නැහැ.

මතු සම්බන්ධයි ……..

Nava Thakuria

The heartbroken news surfaced from Singapore in multiple media outlets, which shocked the people of Assam in grief, but also in instant outrage among the young generation, who were born in eastern India and brought up with the melodious voice of iconic singer Zubeen Garg. The sadness and melancholy soon turned into outrages with a vital question, why Zubeen was taken to Singapore as he  was not physically well for months. Millions of his fans were annoyed when they encountered some clippings of videos on social media, where  Zubeen was seen swimming in the seawater (without a life-jacket), whereas he was cautioned by the doctors in Guwahati to avoid the fire and water body. The netizens cried foul, why his tragic incident was not properly reported, even though a group of Asomiya people   had accompanied Zubeen to participate in the North East India Festival, organized in the southeast Asian nation of islands on 19, 20 and 21 September 2025.

For nearly five days, Assam was brought to a standstill, where markets places were closed, streets deserted, people flocked to roadside points with life-size portraits to pay homage to their beloved prince of melody, newspapers dedicated front-pages only with  Zubeen related developments and news channels telecast all important updates with true to the term 24 hours a day. Hundreds of thousands of Zubeen- admirers poured on the streets from Guwahati international airport to his residence inside the prehistoric city. Thousands arrived from different parts of northeast India to turn the city into a sea of humans- weeping, sobbing, crying and exclaiming why  Zubeen was ‘put to die’ in the sea thousands of kilometers away from his motherland.

Born to the modest family of  Mohini Mohon Borthakur (a retired magistrate with pen-name Kapil Thakur) and Ily Borthakur (a classical singer, who died a few years back) in Tura of Meghalaya, adjacent to western Assam, on 18 November 1972, Zubeen was named in childhood days as  Jiban Borthakur. He had two sisters namely Jonkey (who died in a road accident while traveling to a distant place to perform in a cultural show) and Palme, a city-based professional. Married to popular fashion designer Garima Saikia in 2002, Zubeen got instant national fame with his resounding voice in the song ‘Ya Ali..’ for Bollywood movie Gangster (2006). An animal lover, a philanthropist and versatile genius, Zubeen sang thousands of songs in multiple languages and could play a number of musical instruments. Awarded with various honours, the identical face of Assam’s hugely popular Bihu functions in recent decades, Zubeen also produced and acted in Assamese movies.

When fractured and unauthentic reports about his sudden demise in Singapore started beaming, it was really difficult to guess  how Zubeen  died, was it a mishap in paragliding, scuba diving, yacht or any usual sea outing. Widely circulated newspaper of the island nation, The Straits Times reported on 19 September that  Zubeen was admitted in a critical condition at Singapore General Hospital after a freak accident from where the police rescued him from the sea and rushed him to hospital. Although doctors provided treatment to him in the intensive care unit and monitored his condition closely, they could not revive him. Meanwhile, a number of police complaints were lodged in various parts of Assam demanding stringent actions against those involved in the series of events that ultimately led to Zubeen’s unfortunate death.    

Zubeen’s mortal remains were received by Assam chief minister Himanta Biswa Sarma at New Delhi international airport and soon he was flown back to Guwahati on 21 September. A flower-decked ambulance carried him driving amidst unprecedented crowds to his Kahilipara residence and later moved to Sarusajai stadium, where  Zubeen was put inside a glass-casket, for public viewing and homage. Later he was cremated on 23 September at Kamarkuchi near Guwahati with full state honours after four days of mourning. Thousands of people, who attended his funeral facing searching sunlight, echoed chanting ‘Zubeen Garg will live forever’ for Assam and Asomiyas in centuries to come. Probably after Dr Bhupen Hazarika (8 September 1926 – 5 November 2011), a widely acclaimed Assamese singer, musician, writer, filmmaker and an extraordinary public communicator, people of the Indian subcontinent grieved with the loss of  Zubeen.

Goodbye, prince of melody…..

උපුටා ගැන්ම ලංකා සී නිව්ස්

රජයේ අමාත්‍යවරයෙකු විසින් ගොඩනැගිල්ලක් නීති විරෝධී ලෙස අත්පත් කර ගැනීම සම්බන්ධයෙන් නඩු විභාගය පැවැත්වූ අධිකරණ විනිසුරුවන් දෙදෙනෙකුට ස්ථාන මාරුවීම් ලබා දී ඇති බව සමගි ජන බලවේගයේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී මුජිබර් රහුමාන් මහතා අද (24) පාර්ලිමේන්තුවේදී අනාවරණය කළේය.

මෙම අමාත්‍යවරයාව අත්අඩංගුවට ගැනීමට ගල්කිස්ස මහේස්ත්‍රාත්වරිය විසින් දෙවරක්ම නියෝග කර තිබුණද පොලීසිය එම නියෝග ක්‍රියාත්මක කිරීමෙන් වැළකී සිටි බවද මන්ත්‍රීවරයා සඳහන් කළේය.

එසේම, රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා අත්අඩංගුවට ගැනීමට නියෝග කළ විනිසුරුවරියකට උසස්වීමක් ලබා දුන් බවද ඔහු පැවසීය.

පාර්ලිමේන්තුවේ දණ්ඩ නීති සංග්‍රහය සංශෝධන පනත් කෙටුම්පත පිළිබඳ විවාදයට සහභාගී වෙමින් මන්ත්‍රීවරයා මෙම කරුණු හෙළිදරව් කළේය.

Courtesy Adaderana

Sri Lanka has been ranked the number one destination to visit in the month of October by global travel magazine Time Out which released its annual list of the world’s top travel spots for the month.

Sri Lanka’s warm tropical climate, rich cultural heritage and natural landscapes have contributed to it being named the travel top destination by the magazine.

The magazine highlighted Sri Lanka’s as a destination that offers a little bit of everything” from golden beaches and hill-country hikes to ancient ruins and wildlife safaris.

Türkiye is placed second while United States’ New Mexico has been ranked third in the list.

Other featured destinations include Valencia (Spain), New York City (US), the Philippines, Bhutan, Bosnia and Herzegovina, Timișoara (Romania), San Francisco, and Namibia.

According to travel magazine Time Out, the selections were based on seasonal charm, cultural events, and unique experiences that are especially enjoyable in October, making Sri Lanka a top choice for travelers.

Courtesy Adaderana

(UPDATED: 1.09 a.m.) – The death toll from the cable car accident at the Na Uyana Monastery (Nā Uyana Āranya Senāsanaya) at Pansiyagama in Melsiripura has increased to seven Buddhist monks. 

At least two of the deceased monks are foreign nationals, and their bodies have been placed at the Gokarella District Hospital. The bodies of the other monks have been placed at the Kurunegala Teaching Hospital.

It is reported that 13 Buddhist monks were riding the cable car in the monastery at the time of the accident.

The seriously injured monks have now been admitted to the Kurunegala Teaching Hospital.

---

At least five Buddhist monks are reported dead after a cable car broke from the cable and fell down at the Na Uyana Monastery (Nā Uyana Āranya Senāsanaya) at Pansiyagama in Melsiripura, Kurunegala Hospital sources told Ada Derana.

The source said that around 13 Buddhist monks were in the cable car at the time of the accident which had occurred last night (24) at the Buddhist forest monastery in Kurunegala.

SepalAmarasinghe

Iraj Show

Top News Lk

Shenali D Waduge

There is an overwhelming amount of information on social media about Israel and Palestine—stories, theories, and opinions that often confuse rather than clarify. Many keyboard campaigners spreading these narratives do not even know where Israel, Palestine, or the Gaza Strip is on a map—and some may struggle to locate their own countries. Because of this, it’s important to set aside what we’ve been fed and start fresh. By answering some fundamental questions below, readers can build a clearer understanding and draw their own informed conclusions.

To make sense of this issue, we must go step by step: first borders, then identities, then Britain’s role, then wars, then modern players, then life today.

Opinions cannot ruin the lives of people. 

ARTIFICIAL BORDERS

Section 1: The Roots of the Conflict

Objective: To understand how the modern borders and identities were created, and why today’s disputes exist.

Q1: Why do so many conflicts in the Middle East exist?
A: Because of artificial borders drawn by colonial powers after the Ottoman Empire collapsed.

·      Britain and France carved up the Middle East with little regard for history, ethnicity, or religion.

·      Modern borders often cut across tribal, religious, and cultural lines — sowing divisions.

·      Palestine was one such artificially demarcated region.

If outside powers drew these borders, should they now decide new ones?”

WHAT OUTSIDERS SHOULD REALLY ASK

Section 2: Identities and Historical Claims
Objective: To clarify who the Jews and Palestinians are, when their identities formed, and whose roots are deeper.

Q2: Who are the Palestinians?
A: Historically, Palestine” was a geographic region, not a continuous ethnic group.

·      Ancient residents of present Palestine” included Canaanites, Philistines, Hebrews/Jews, Romans, and Arabs.

·      Palestinian as a national emerged in the 20th century, in reaction to Jewish immigration and the British Mandatepolicies and political developments at the time.

Q: Are Palestinians indigenous to the land?

A: The land has hosted many peoples — Jews, Christians, Muslims — over millennia. Palestinians are mostly Arabs who settled or lived under Islamic and Ottoman rule. 

Their modern national identity as Palestinian” emerged only in the 20th century  

So, while Arabs have long roots in the land, the political identity of Palestinian people” is relatively recent compared to Jewish historical claims.

Q3: Who coined the name Palestine”?

A: The Romans in 135 CE, after crushing the Jewish revolt, renamed Judea to Syria Palaestina” to weaken Jewish ties to the land. 

Does this mean the name Palestine” was never Islamic or Muslim?

Yes.

Q4: What historical claim do Palestinians (through the PLO/PA) have to Gaza, West Bank, and East Jerusalem?

A: Their claim is based on recent residence and 20th-century political identity, not an ancient sovereign state.

Has there ever been a sovereign state called Palestine”?

No. 

The region has long been home to many people from different communities but there was never an independent state called Palestine”. 

Arab communities lived in the area & the modern Palestinian national identity developed from these communities.

Who has rightful claim to Palestine?

·      This leaves us with a difficult comparison: a modern 20th-century political identity versus a 3,000-year-old Jewish historical identity.

COLONIAL LEGACY

Section 3: The Role of Britain and the Mandate

Objective: To explain how Britain inherited the land, created contradictions, and left behind the conflict.

Q5: What was the British Mandate on Palestine?

A: After World War I, the Ottoman Empire collapsed, and Britain was given control of Palestine (1920-1948) under the League of Nations.

·      Balfour Declaration (1917):

Britain promised a Jewish homeland in Palestine but also promised to protect Arab rights ‚contradiction from the start.

·      British control: 

Covered the land between the Jordan River and the Mediterranean (today’s Israel, Gaza, West Bank, and East Jerusalem).

·      Jewish immigration: 

Jews fleeing persecution in Europe (especially in the 1920s-30s) moved to Palestine, leading to tensions with local Arabs.

·      Britain’s dilemma: 

Could not satisfy both Jewish and Arab demands. Violence increased.

·      Withdrawal in 1948: 

Britain gave up the Mandate and left. This power vacuum led directly to Israel’s declaration of independence in 1948 and the first Arab-Israeli war.

1948 Arab–Israeli War:

·       Neighboring Arab states (Egypt, Jordan, Syria, Lebanon, Iraq) rejected the UN Partition Plan and invaded Israel.

• Outcome:

o   Israel defended its territory successfully and expanded beyond the UN-proposed borders.

o   Gaza came under Egyptian military administration (not annexed).

o   The West Bank was occupied by Jordan and later annexed (recognized by only a few countries).

o   Around 700,000 Palestinian Arabs fled or were expelled from areas that became Israel, creating the first major refugee crisis (Nakba).

1967 Six-Day War:

·       Egypt, Jordan, and Syria closed the Straits of Tiran, Israel’s shipping route to the Red Sea, effectively blockading Israel.

·       Israel launched a defensive strike.

·       Outcome: Israel captured Gaza and Sinai from Egypt, the West Bank (including East Jerusalem) from Jordan, and Golan Heights from Syria.

·       Israel argues this was self-defense (UN Charter Article 51), but international law does not automatically recognize sovereignty over land acquired by war.

Summary:
Britain inherited Palestine, made conflicting promises, and then left without resolving the conflict, creating conditions for the wars that followed.

Q6: Did Britain create a Palestinian state?

A: No. Britain created administrative control, not a sovereign Palestinian nation.

Q7: Why must Britain hold part of the blame?

A: Because it:

·      Drew artificial borders without considering consequences.

·      Promised the same land to two groups.

·      Withdrew without resolving contradictions.

Q8: Did Israel have the legal right to declare independence in 1948?

A: As per international law and historical rights Israel had a right.

·      UN Partition Plan (1947, Resolution 181): 

The United Nations proposed dividing the British Mandate into two states — one Jewish, one Arab. 

The Jewish leadership accepted the plan; Arab leaders rejected it.

·      Britain’s withdrawal (1948): 

When Britain ended its mandate, sovereignty over the territory reverted to the inhabitants. Since the Jewish side had accepted the UN plan, they had a legitimate basis to proclaim statehood.

·      International recognition: 

Within hours of Israel’s declaration (May 14, 1948), major powers such as the United States and the Soviet Union recognized the new state.

·      Self-determination: 

Jews, as a historic people with continuous ties to the land, had the right to self-determination under international principles.

Summary: 

Israel’s independence was legal and recognized. 

Arab states rejected the UN plan and then launched a war against Israel.

This is the start of the conflict  

If Britain created the problem, should it now dictate the solution?

REGIONAL WARS

Section 4: The Wars and Territories

Objective: To show how Gaza and West Bank came under different rulers,  

Q8: Who historically ruled Gaza?
A: Gaza was ruled by dozens of empires from Canaanites & Israelites to Romans, Ottomans & Egyptians. It was — never a sovereign Palestinian state.

·      Canaanites & Philistines → Israelite kingdoms → Assyrian, Babylonian, Persian, Greek → Romans, Byzantines → Islamic Caliphates → Ottomans → British Mandate → Egypt (1948–1967) → Israel (1967–2005) → Hamas (2007)

·      Muslims ruled Gaza for roughly 1,200 of the past 2,500 years, but always as part of larger empires.

Q9: Was Gaza part of British Mandate on Palestine?

A: Yes. After 1948, Egypt occupied Gaza under military rule. Israel captured it in 1967.

Q10: Why did Israel take Gaza in 1967?
A: Egypt made the first move by threatening Israel’s southern border. 

Israel captured Gaza in a defensive war for security and strategic depth.

If Gaza was never a Palestinian state, on what basis can it now be claimed?

MODERN PLAYERS: EGYPT, IRAN, HAMAS, PLO, MUSLIM STATES etc

Section 5: Regional & International Actors

Objective: To understand why Muslim nations care, and why Iran/Egypt play roles.

Q11: Who is the PLO (Palestine Liberation Organization)?

A: Formed in 1964, recognized by the Arab League as the sole representative of the Palestinian people.”

·      Founded in 1964 – under Egyptian influence

·      Started as a secular, nationalist movement not religious-based.

·      Original demand (1960s–1980s): Destruction of Israel, creation of a Palestinian state over the whole land.

·      Signed Oslo Accords in 1994 → accepted Israel’s existence,  

·      Led to creation of the Palestinian Authority (PA).

·      Today: still exists, mostly political, dominated by Fatah faction.

·      PLO’s Palestinian state is to be made out of West Bank + Gaza.

Q12: What is the Palestinian Authority (PA)?
A: Established in 1994 by the Oslo Accords to govern parts of the West Bank.

·      Created in 1994 following Oslo Accords 

·      Led by Mahmoud Abbas (Fatah).

·      Recognized by over 130 UN members as representative of Palestinians.

·      Palestinian Authority unlike PLO expanded goalpost to demand as Palestine West Bank + Gaza + East Jerusalem as Palestinian capital.

·      Deeply unpopular among Palestinians.

Q13: Who is Hamas?
A: Islamist group founded in 1987, offshoot of the Muslim Brotherhood.

·      Seized Gaza in 2007 after fighting with Fatah/PA.

·      Considered an Islamist terrorist organization by Israel, US, EU, UK, and others.

·      Seeks destruction of Israel; runs Gaza with authoritarian rule.

·      Demands an Islamic Palestinian state (all of Israel + West Bank + Gaza) 

·      Opposes peace deals signed by PLO/PA

·      Muslim Brotherhood was founded in Egypt in 1928 by Hassan al-Banna to create a modern Islamic caliphate & Sharia law & aspired to spread ideology across the Arab world. Hamas is an offshoot of this ideology.

·      That way, the reader first learns who the Palestinian groups are, then immediately understands why Hamas is ideologically different.

PLO → shifted from total rejection to two-state compromise.

PA → follows PLO line, works diplomatically.

Hamas → refuses compromise, pursues total elimination of Israel.

So even within the Palestinian side,” there is no single voice — which is one reason peace negotiations fail.

·  PLO: Secular, WB + Gaza

·  PA: Secular/diplomatic, WB + Gaza + East Jerusalem

·  Hamas: Islamist, wants all Israel gone

Q14: Are all Muslim nations opposed to Israel?
A: No.

·      Egypt (1979): Camp David Accords → peace treaty.

·      Jordan (1994): Peace treaty.

·      UAE & Bahrain (2020): Abraham Accords (normalization).

·      Morocco & Sudan (2020): Normalization.

·      Saudi Arabia (2025): engaged in diplomatic talks with Israel. 

Q15: Why do many Muslim nations consider Israel a threat?

A: Israel’s existence challenges the Islamic narrative that once land becomes Muslim, it must remain Muslim.

Q16: What is Egypt’s stand?

A: Egypt signed peace with Israel but does not want responsibility for Gaza. 

It supports Palestinian statehood diplomatically but keeps its border (Rafah crossing) tightly controlled from Palestinians.

Q17: How did Iran get involved?

·      Pre-1979: Shah’s Iran was friendly with Israel.

·      Post-1979 Revolution: Iran adopted an anti-Israel stance.

·      Supports Hamas, Palestinian Islamic Jihad, Hezbollah.

Iran funds Palestinian groups but does not host Palestinian refugees itself — showing support is more ideological than humanitarian

If even Arab neighbors avoid absorbing Gaza, why does Iran champion it from afar?

THE PRESENT:

Section 6: Life on the Ground

Objective: To contrast myths with realities of daily life and demographics.

Q18: How many Muslims live in Israel, and how is their life?
A: About 18% of Israel’s population are Muslim Arabs.

·      Over 400 mosques in Israel.

·      Muslims serve in parliament, courts, hospitals, universities.

·      They enjoy rights unavailable in many Arab states.

There are 18% Muslims in Israel, over 400 mosques, and representation in parliament — far more freedoms than Palestinians enjoy under Hamas in Gaza

Q19: Do Gaza and West Bank connect geographically?
A: No.

·      Gaza is a coastal strip in the southwest.

·      West Bank is landlocked, near Jordan.

·      Separated by ~70 km of Israeli territory.

·      The above locations make a single Palestinian state geographically difficult.

This separation makes the idea of one Palestinian state logistically and politically complicated.

Can a divided land with two rival rulers (Hamas in Gaza, PA in West Bank) both seeking different areas to declare as Palestine truly become one state?

Section 7: The Core Questions

Objective: For us outsiders, there is much to think about. So many contradictions and confusions to explore. 

Faults by Israel

1. Settlement Expansion

·       Fact: Israel has built settlements in the West Bank and East Jerusalem since 1967.

·       Legal perspective: The UN, EU, and International Court of Justice consider these settlements a violation of the Fourth Geneva Convention. 

Israel disputes this, citing historical and security claims.

2. Military Actions Causing Civilian Casualties

·       Fact: Multiple conflicts (e.g., Gaza wars in 2008–09, 2012, 2014, 2021) resulted in civilian casualties. UN reports and NGOs (Amnesty, Human Rights Watch) document deaths and injuries among civilians.

·       Israel’s position: Claims military operations target militants; civilian casualties are unintended.

3. Blockades & Restrictions

·       Fact: Since 2007, Israel has imposed a land, air, and sea blockade on Gaza citing security reasons (Hamas control, rocket attacks). 

Egypt enforces a similar blockade at its border.

·       Impact: Limits imports, exports, and freedom of movement, affecting healthcare, jobs, and infrastructure.

Faults by Palestinian Actors

1.    Hamas & Other Militants:

·       Launching rockets into Israel targeting civilians.

·       Using civilian areas in Gaza for military purposes, endangering residents.

2.    Internal Divisions:

·       Rivalry between Hamas (Gaza) and PA/Fatah (West Bank) weakens governance and negotiation credibility.

3.    Refusal of Recognized Peace Deals:

·       Hamas rejects two-state solutions and prior agreements (Oslo Accords), prolonging conflict.

4.    PLO/PA Mismanagement:

·       Corruption and poor governance in Palestinian territories reduce public trust and hinder development.

Faults by Other Regional & International Actors

1.    Britain:

·       Created conflicting promises (Balfour Declaration vs. Arab rights).

·       Drew artificial borders without considering consequences.

·       Withdrew without resolving tensions.

2.    Neighboring Arab Nations:

·       Invaded Israel in 1948 despite UN Partition Plan acceptance by Jews, escalating war.

·       Avoided taking Palestinian refugees, leaving Israel and Gaza to bear the burden.

3.    Iran:

·       Supports Hamas, Palestinian Islamic Jihad, and Hezbollah militarily, prolonging conflict.

4.    Western Powers (EU, UN, US at times):

·       Support for Palestinian nationalism without addressing internal Palestinian divisions or terrorism.

·       Amplify media narratives that encourage polarization.

Q20: What problems would arise if a Palestinian state were created now?

·      Rival factions (Hamas vs PA).

·      Divided geography (Gaza located in one place, West Bank in another)

·      Security threats to Israel.

·      Refugee return demands destabilizing Israel.

Q21 Who keeps pushing the Palestinian cause internationally?

·      Britain, EU nations, UN bodies, sections of Western media.

·      Irony: these same powers face Muslim migrant challenges at home but still side with Palestinian nationalism abroad.

Q22: Why do people who never lived in the region care more than the people living in these conflict areas?

A: Because outsiders consume media narratives, not history. 

If those living side by side often coexist, why do outsiders thousands of miles away inflame division?

Is the issue truly about Palestine, or about outside powers using Palestine as a tool?

HOW INTERNATIONAL PLAYERS & MEDIA DISTORTS THE DEBATE

·       Colonial-era policy mistakes (Britain/France): 

Conflicting promises and artificial borders created a structural problem.

·       Diplomatic double-standards: 

Some Western states have at times applied inconsistent criteria for conflicts, deepening polarization.

·       Media & social platforms: 

Selective reporting, sensationalism, disinformation, and misinformation have radicalized public opinion.

Readers should search for facts themselves before accepting viral takes.

For those of us outside, the lesson is simple: colonial powers created this mess. 

They should not dictate new lines. 

Only Israelis and Palestinians living on the land can and should find a way forward.

QUESTIONS THE WORLD SHOULD ASK ITSELF

If you can answer the below questions from the facts above –  you can arrive at your own conclusion.

1.    Who has lived in the land for thousands of years?

2.    Which identity is mostly recent and political?

3.    Who came first: Jews, Christians, Muslims?

4.    Who lives in West Bank, Gaza, East Jerusalem today?

5.    How do security and population numbers affect claims?

6.    What does archaeology tell us about real claims?

7.    What are the lessons from Kosovo/South Sudan on new states?

8.    Based on history, law, and security, whose claims make sense?

What should matter more – ancient connection & roots, continuous sovereignty or will of contemporary inhabitants?

If outside powers created the problem, why should they be the ones to prescribe the solution?

This mirrors Sri Lanka’s problem with settler colonialism and separatism — another conflict seeded by British policies. 

The lesson is clear: the creators of problems should not dictate today’s solutions.

The Israel–Palestine issue is not simple — but history & archaeology must be given priority not modern nomenclatures for political objectives. 

Colonial powers & their divisive policies and artificial borders must be exposed. 

These architects must have no say in any solutions. 

Terror groups, their affiliates or their supporters cannot ever be allowed to dictate any solutions.

The world must realize — we are stronger together than divided. 

History should guide us toward coexistence, not endless conflict. 

People cannot be divided by lines. 

All of the present-day conflicts are due to artificially drawn lines. 

The same mistake cannot be continued.

Such artificial border solutions should never be advocated in modern times.

Shenali D Waduge

මතුගම සෙනෙවිරුවන්

                  එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ සංවත්සරය දිනයේ රනිල් වික්‍රමසිංහ හිටපු ජනාධිපති තුමා කළ ප්‍රකාශය මෙම මාතෘකාවට අදාළ වෙයි.සමාජයේ ඕනෑම අයෙකුට හරි හම්බ කර ගැනීමට එජාප රජයක් යටතේ විවෘත ආර්ථික ක්‍රමය ඇති කළ බවද වසන්ත සමරසිංහ අමාත්‍යවරයා පොහොසතෙකු බවට පත්ව තිබෙන්නේ ඒ බල මහිමයෙන් යැයි එහිදී අවධාරණය විය.අමාත්‍යවරයාගේ වත්කම් ප්‍රකාශ ගෙන බලනකල්හි  නම් එම ප්‍රකාශය වර්තමාන තරුණ තරුණයන්ට එකවර තේරුම් ගත නොහැකි වනු ඇත.මන්ද හැත්තෑව දශකයේ හඳුන්වාදෙන ලද විවෘත වෙළඳ පළ ක්‍රමය මේ වන විට ලංකාවේ සමාජය ගිලගෙන අවසන් බැවිනි.

        විවාත වෙළෙඳ පළ ක්‍රමයේ පරාමාර්ථය නම් ආර්ථිකය නිදහස් කරන ලද පරිසරයක ලාභ ඉපැයීමට පසුබිම සකස් කිරීමයි. විදෙස් ආයෝජන වැඩි වැඩියෙන් ලබා ගැනීමෙන් රටේ විදෙස් සංචිත ප්‍රමාණය ඉහළ දමා ගැනීමයි.එයට සීමා මායිම් නැත. වෙළෙඳ පළ ආර්ථිකයට ගැලපෙන ලෙසට නවීන කළමනාකරණ විධි, තාක්ෂණය, යටිතල පහසුකම් සියල්ල මේ වන විට දියුණුවට පත්ව තිබේ. විවිධ ආහාර සහ ජන ජීවිතයට අවශ්‍ය වන බොහෝ පාරිභෝගික ද්‍රව්‍යයන් රසායනිකව නව මානයකින් නිර්මාණය කරලීමට ද මේ පසුබිමේ උත්සාහ කර තිබේ.උදාහරණයක් වශයෙන් කෘතිම රසකාරක දැක්විය හැකිය.අජිනෝමෝටෝ  වල සිට අයිස් නම් මත්ද්‍රව්‍ය දක්වා මේ රසායනික කර්මාන්තයන් දියුණට පත්ව තිබේ.ඒවා ගෙන්වා නොයෙකුත් කර්මාන්ත සඳහා යොදා ගැනීමට රටේ නීතියෙන් ඇතැම් විට බාධාවක් නැත. තහනම් කළ කෘෂීරසායන පසුගිය කාලේ ගෙන්වා බෙදා හැර තිබෙන්නේ ද තහනම් නොකළ ඒවායේ ආසනික් වැනි තහනම් දේ අඩංගු වූ බව හෙළි වූයේ ද මෙම තත්වයන් යටතේය.ඇතැම් වර්ග බහාලුම් අස්සේ වෙනත් ද්‍රව්‍යයන් සමග කලවම් කොට ගෙන්වන රසායන ද්‍රව්‍යයන්ද තිබෙන බව මෑතකදී තහවුරු විය.හිටපු ඇමතිවරුන්ගේ සහ වත්මන් ඇමතිවරුන්ගේ වත්කම් ප්‍රකාශ වලින් සනාථ වන්නේ අඩු වැඩි වශයෙන් මේ වීවෘත ආර්ථික ක්‍රමයෙන් ඔවුන් ඉහළම ඵල ප්‍රයෝජන ලබා ගෙන ඇති බවයි.

     ධනය ඉපැයීම සහ  ධනය අධිපති කොටගෙන සමාජය පාලනය කිරීම අලුත් දෙයක් නොවේ. අතීතයේ දී එය ධන ධාන්‍ය ලෙසට හැඳින්වූහ.ධන්‍ය අස්වන්න වැඩි වශයෙන් ගබඩා කර තබා ගන්නා ධනවතෙකු ලෙසට සලකුම් ලැබීය.එහෙත් පැරණි සිංහල සමාජයේ ධන්‍ය අස්වැන්න පොලී කොට ඒ පොලියෙන් කඨින චීවර මාසයට අරියවංහ දේශනාව කරන භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ප්‍රත්‍ය පහසුකම් සැපයීමට රජ අණක් විය.බිත්තර වී අටු ,පත්තායම් සහ වී බිහි තිබෙන විහාරස්ථානයන්හි ධාන්‍ය ප්‍රමාණය රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයේ පදනම විය. එදා ධනය උපයන්නාට සාර ධර්ම විය. ධනය සතර කොටසට බෙදා එකක් පරිභෝජනයට ද දෙකක් ආයෝජනයට ද අවසන් කොටස ආපාදාවකට යොදා ගත යුතු යැයි කියැවෙන සිඟාල සූත්‍රයේ දේශනාව රජවරු සිටුවරු සහ ජනතාව අනුගමනය කළහ. අයථා පිරිභෝජනය සාර ධර්මයන්ගෙන්ම පාලනයට ලක් කරන ලද්දේය.වර්තමාන වෙළෙඳ පළ ක්‍රමය එසේ නොවේ.රටට සමාජයට නොගැලපෙන ඕනාම ද්‍රව්‍යයක් නිෂ්පාදනය කිරීමට ද අලෙවි කිරීමට ද ලාභ ඉපැයීමට ද අවසර තිබේ. කුඩා දරුවන්ට හෝ තරුණයන් ගේ ජීවිත විනාශ කරන මත් පෙති හෝ මත් ද්‍රව්‍ය කෘතිමව නිෂ්පාදනය කිරීම මේ ක්‍රමය යටතේ අනුමතය. ඒ ඒ රටවල සංස්කෘතිය අනුව ඒවාට නීති පණවා තිබේ. මෙවැනි විෂ රසායන නිෂ්පාදනයන් තහනම් කළ යුතු යැයි යෝජනාවක් මෙතෙක් මෙරට සිටි පාලකයෙක් කිසිම අවස්ථාවක එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට යෝජනා කොට නැත.

     විවෘත ආර්ථික ක්‍රමය හඳුන්වා දුන් පුද්ගලයන් ඒ මගින් රටට වෙන විනාශය  ගැන සැළකිලිමත් නොවූහ.ආනාගතය දැක අහිතකර දේ පාලනය කිරීමට නීති පණවන්නට හදිසි නොවූහ. ඔවුනට අවශ්‍ය වූ එකම දෙය වැඩි වැඩියෙන් විදේශ සංචිත වැඩි කර ගනිමින් රට පොහොසත් කිරීමයි.මුදල් සංසරණය වැඩි කිරීමයි.ඒ මග අනුදත් ඇමතිවරු අයථා ක්‍රම වලින් හෝ සල්ලි මවන තහනම් ආයෝජන ක්‍රම වලින් මුදල් ඉපැයීම ගැන පුදුම වන්නට දෙයක් නැත. සල්ලි දෙවියන්ගේ මල්ලි යැයි කියන්නේ මේ නිසාය. මේ තත්වය තුළ තවත් බරපතල ක්‍රියාවලියක් සිදුව ඇත. ස්වයංපෝෂිත සමාජයක් වශයෙන් තිබුණු රටක වෙලෙඳ පළ ක්‍රමය තුළ වැසියන් බහුතරයක් දුප්පතුන් බවට පත් වීමයි.ඔවුනට ආහාර සුරක්ෂිතතාවයක් නැත. රටට ආහාර ස්වෛරීතාවයක් නැත. වෙළෙඳ පළ වහලුන් බවට පත් වීම නිසා අයාථ පරිභෝජනය ඉහළ ගොස් තිබේ. තමන් උපයන ධාන්‍ය කොටසට සරිලන මිළක් ලැබෙන්නේ නැත.මිළ ඉහළ යන්නේ  නම් රටින් සහල් ගෙන්වන්නේ යැයි ඇමතිවරු තර්ජනය කරනුයේ රටේ ස්වයංපෝෂිතභාවයත් විවෘත ආරථිකයත් අතර ඇති කල යුතු සහ සම්බන්ධය ගැන ඔවුන් නොතකන බැවිනි.

     ලංකා සමසමාජ පක්ෂය බිහි වූයේ 1935 වැනි ඈත කාලයකදීය. ‘සාදුකින් පෙලෙනවුන් දැන් ඉතින් නැගිටියවු’ කියමින් වාමාංශික නායකයන් විසින් කම්කරු පන්තිය තම රැහේ දේශපාලන වැඩට යොදා ගත්හ.එහිදී කම්කරු පන්තිය වෙනුවෙන් දිනා ගත් යම් යම් අයිතීන් තිබුණද කම්කරුවෙකු ධනවතෙකු  වීමට තිබෙන ඉඩකඩ අසුරා තිබුණි.නිදහස් අධ්‍යාපනය නිසා යමෙක් රජයේ රැකියාවක හෝ පෞද්ගලික අංශයේ ඉහළ තනතුරකට ගිය විට දී ඔහු පුද්ගලිකව ධනවතෙකු බවට පත් වෙයි. එහෙත් තමන් ට උප්පත්තිය ලබා දුන් පන්තිය ඉහළට ඔසවා තබන්නට උත්සුක නොවෙයි.සැබවින්ම සියලු දෙනටම රජ විය නොහැකිය. සියලු දෙනටම දෙස්තර හෝ ඉංජිනේරුවරුන් විය නොහැකිය.නමුත් තමන් පය ගසා සිටින ස්ථරය තුළ මනා ජීවන තත්වයක් යටතේ වැජඹෙන්නට ඒ සෑම පුද්ගලයෙකුටම අයිතියක් තිබේ.ඒ හැකියාව විවෘත ආර්ථික ක්‍රමය යටතේ  වර්ධනය වුවද  ඒ මගින් සිදු වූයේ මුදල් වීසි කරමින් ධනවත් වීමටත් අයිස් වැනි මත්ද්‍රව්‍ය බෙදාහරිමින් ධනවත් වීමටත් ක්‍රිප්ටෝ කරන්සි, පිරමීඩ වැනි තහනම් ආයෝජන කරමින් ධනවත් වීමට වැඩි ඉඩකඩක් ලබාදෙමිනි.එක්සත් ජාතික පක්ෂ සමුළුවේ දී අවධාරණය කරනු ලැබූයේ මේ සඳහා විවෘත ආර්ථිකය ක්‍රමය තුළ ඉඩක් ලබා දී ඇති බවයි.වර්තමාන අමාත්‍ය මණ්ඩලය ඒ මගින් දියුණු වූවද ජනතාව කල්පනා කළ යුතතේ වාමාංශික නායකයන් ඇති කළ හිඟන මානසිකත්වයෙන් මිදී සාධාරණ ලෙසට යුක්ති සහගත ලෙසට ධනය ඉපැයීමට උත්සාහ කිරීමයි.පුද්ගලයන් විසින් එලෙස ධනය උපයන කල්හි රටක් වශයෙන්ද පොහොසත් භාවයට පත් වේ.රජය විසින් කළ යුත්තේ මේ ගමනට තිබෙන බාධක ඉවත් කිරීමයි.ඒ සඳහා බටහිර ආර්ථික විද්‍යා සංකල්ප අපට අවශ්‍ය නැත.ඒ බැව් මේ ලිපියේ පෙර  පෙන්වා දී ඇත.

මතුගම සෙනෙවිරුවන්

By Janaka Perera (former Lake House Editorial Staffer)

On September 25^th 1959 Lankadeepa Journalist Ratnapala Vithana reported for duty at the paper’s editorial office, then owned by the old Times of Ceylon Group and located at the Times Building, Fort. The Chief Editor was Renowned Journalist D.B. Dhanapala.

As Ratnapala was entering the lift to go to the editorial office on the second floor two of his colleagues ran out of the building nearly knocking him down.  One of them was Peramune Tilaka who later served at Lake House in the 1970s when I was on the Ceylon Observer.  At the time this happened he was News Editor, Lankadeepa.

When Ratnapala entered the office he learnt that a shooting incident had occurred at Prime Minister’s Residence at Rosemead Place, Colombo. The impact of this news was reflected on the faces on everyone in the office. 

The phone rang constantly. Everyone was asking the same question.  Is the news true?” Who was shot?” Who fired the shots?” etc.  But no one had answers to these questions at that time.  (As we know there were no mobile phones or TV or Internet at the time but only one radio broadcasting station, the State-owned Radio Ceylon)

The reporters who rushed to Rosemead Place heard that the victim of the shooting, Prime Minister S.W.R.D. Bandaranaike, had been hospitalised.

Readers who made inquiries on the phone were told to look at the next morning’s newspapers.  Editor Dhanapala who came to office, made inquiries from various contacts get more information.  

Meanwhile, Ratnapala contacted a good friend his at the General Hospital (now National Hospital) and asked for an x-ray copy of the PM’s injuries for block printing purposes (old technique no longer in use)  The friend agreed reluctantly saying My head will roll if you do not return it as quickly as possible.”    

The x-ray picture clearly showed three revolver bullets had penetrated the PM’s stomach and ribs

The phone rang constantly. Everyone was asking the same question.  Is the news true?” Who was shot?” Who fired the shots?” etc.  But no one had answers to these questions at that time.  (As we know there were no mobile phones or TV or Internet at the time but only one radio broadcasting station, the State-owned Radio Ceylon)

The reporters who rushed to Rosemead Place heard that the victim of the shooting, Prime Minister S.W.R.D. Bandaranaike, had been hospitalised.

Readers who made inquiries on the phone were told to look at the next morning’s newspapers.  Editor Dhanapala who came to office, made inquiries from various contacts get more information.  

Meanwhile, Ratnapala contacted a good friend his at the General Hospital (now National Hospital) and asked for an x-ray copy of the PM’s injuries for block printing purposes (old technique no longer in use)  The friend agreed reluctantly saying My head will roll if you do not return it as quickly as possible.”    

The x-ray picture clearly showed that three revolver bullets had penetrated the PM’s stomach and ribs.

Hearing that major surgery was to be done to save the P.M.’s life, thousands of people were reported to be coming to the hospital to donate blood.

Another reporter came to the editorial office and gave Dhanapala a film roll showing Talduwe Somarama arrested in connection with the shooting, lying with injuries on a stretcher after being shot by the police, and many other related photos.

Elated, the Dhanapala had a Lankadeepa special edition printed with injured Somarama’s pictures on the front page. These became that year’s (1959) best news picture. (Then a school boy, I well remember seeing these pictures in the paper).

Dhanapala instructed Ratnapala to go to Amara Vihara, Obeysekarapura, Borella and without revealing what happened, ask the Chief Incumbent Ven. Boosse Amarasiri about Somarama.  Ven. Amarasiri had already heard of The PM being shot but nothing more. He was grieved to hear it and asked whether the PM‘s condition was critical. Ratnapala said had he did not know anything except that the PM had been hospitalised after being shot that morning.  

He pretended he was going somewhere else and but dropped in to discuss the building of a new Buddhist shrine room and Stupa at the temple premises, an article about which he wanted to write in the Lankadeepa.  He then asked casually asked whether a Bhikku named Talduwe Somarama was residing there.  At the time Somarama was an ophthalmologist at the College of Indigenous Medicine, Borella.

Ven. Amarasiri showed a room partitioned by wooden planks in which Somarama was residing. Ven. Amarasiri said to Ratnapala that Somarama would give him any help he needed through Mapitigama Buddharakkitha, then Chief Incumbent of the Kelani Raja Maha Vihara.   

Ven. Amarasiri also said Until till late into the night Buddharakkita Thera and Somarama Thera talk in hushed tones daily, inside this room. Must be about the country’s situation.”

Ven.Amarasiri also said quite unaware what had happened, Early this morning Somarama went somewhere. Usually he returns only late in the evening”. 

After having the tea Ven. Amarasiri had served Ratnapala left, saying he will come back again to discuss further the new shrine room and stupa project for writing the promised article.

Howver, after walking some distance along the narrow lane towards the Ayurvedic junction, Borella, Ratnapala’s conscience began to trouble him.  He came back to the temple, came down his knees, worshiped the elderly monk Amarasiri, and said Venerable Sir, do not be agitated, it is Talduwe Somarama, whom the police have arrested in connection with shooting PM Bandaranaike….”

Even before Ratnapala could finish speaking, the profoundly shocked Bhikku Amarasiri wept loudly in anguish, Aiyo, what karma led to this crime?” He raised his hands towards the sky and cried in deep sorrow.  That was the first time that Ratnapala had seen a Buddhist monk weeping like this.

The following day, the Lankadeepa, carrying a picture of the x-ray, ran the following headline:  Major surgery as written by an eye-witness” 

The news report was accompanied by Ratnapala’s special article on the event. 

But despite all attempts by doctors, including leading surgeon Dr. P.R. Anthonis, PM Bandaranaike breathed his last on September 26^th.

It was an irony of fate, the first message of condolence was read out by Mapitigama Buddharakkitha, over Radio Ceylon. A few days later, he was arrested as the main suspect in the murder conspiracy. 

The death penalty, which had been suspended, was reintroduced after the assassination.  

Ratnapala, who was a junior freelance reporter until then, was promoted to Lankadeepa editorial staff journalist with immediate effect.

Bhikkhu Talduwa Somarama was sentenced to death, and the sentence was carried out in July 1962.  A much speculative story says he converted to Christianity and was baptized as Peter a few days before the date set for the execution.  Rev. Fr. Mathew Peiris, a controversial priest even then, was the Christian Prison Chaplain and was believed to have convinced him to convert to Christianity.

There is a controversy, up to this day that Somarama was not the real assassin and that he was framed.

National Development Bank PLC

National Development Bank PLC (NDB) has introduced a specialised Tourism Sector Auto Loan Scheme, designed to support the revival and growth of Sri Lanka’s tourism industry by facilitating access to affordable transport solutions. This initiative underscores NDB’s continued commitment to strengthening vital industries that contribute significantly to the national economy.

The scheme provides financing for brand new or reconditioned unregistered motor coaches, enabling tour operators, hotel shuttle services, and other transport providers within the tourism value chain to expand and modernise their fleets. With loans of up to LKR 25 million, a highly competitive interest rate of 7% per annum, and repayment periods extending up to seven years, the facility offers long-term, structured support to businesses driving tourism in Sri Lanka.

Eligibility for the scheme is extended to formally registered tourism enterprises as well as businesses, ensuring accessibility for a broader spectrum of industry participants. Importantly, each entity is entitled to a single facility, designed specifically for growth-focused investment rather than refinancing existing loans. Applicants must be Sri Lankan citizens with a sound project cash flow, repayment capacity, and a clear contribution to the revival of the sector.

In line with a structured approval framework, initial eligibility clearance for borrowers will be coordinated through the Ministry of Industries, the Ministry of Youth & Sports, and their regional arms including NEDA, SED, Vidhatha Units, and IDB officers. This ensures that the scheme is aligned with national objectives for economic recovery and tourism development.

Speaking on the launch, Dilum Amarasinghe, Assistant Vice President – Leasing at NDB, stated, Tourism has always been a cornerstone of Sri Lanka’s economy, creating employment, supporting SMEs, and showcasing the best of our island to the world. With this specialised auto finance scheme, NDB is enabling tourism operators to strengthen their services with reliable, modern transport solutions at accessible terms. By doing so, we hope to support the industry’s resurgence and contribute to the broader economic revival of the nation.”

The new scheme also reflects NDB’s wider vision of empowering MSMEs by providing affordable, tailored financial solutions across key sectors. With its extensive island-wide branch network and dedicated SME banking officers, NDB ensures seamless support for entrepreneurs navigating their business growth journey.

Through initiatives such as the Tourism Sector Auto Loan Scheme, NDB Bank reaffirms its role as a partner in national development, supporting industries, entrepreneurs, and communities in driving Sri Lanka’s progress.

NDB Bank is the fourth-largest listed commercial bank in Sri Lanka. NDB was named Sri Lanka’s Best Digital Bank for SMEs at Euromoney Awards for Excellence 2025 and was awarded Domestic Retail Bank of the Year – Sri Lanka and Sri Lanka Domestic Project Finance Bank of the Year by Asian Banking and Finance Magazine (Singapore) Awards 2024. NDB is the parent company of the NDB Group, comprising capital market subsidiary companies, together forming a unique banking and capital market services group. The Bank is committed to empowering the nation and its people through meaningful financial and advisory services powered by digital banking solutions.

by Rathindra Kuruwita (The Diplomat) Courtesy The Island

Sri Lanka’s JVP-led NPP government has made a dramatic pivot towards India, even utilizing legislative changes it once vehemently opposed.

On August 19, 2023, Anura Kumara Dissanayake, then an opposition leader, criticized a memorandum of understanding (MoU) that then-President Ranil Wickremesinghe had signed with India. We must have the freedom to freely move our hands and legs! But with this agreement, we will be in a situation where we are unable… to take any political or economic decision” independently, he said in a speech to National People’s Power (NPP) affiliated ex-military personnel.

However, a little over 18 months later, Dissanayake oversaw the signing of a series of agreements with India – including a landmark MoU on defense cooperation – during Indian Prime Minister Narendra Modi’s three-day visit to Sri Lanka from April 4 to 6. Overall Seven MoUs were signed during the visit, covering defence, energy, digitalization, healthcare, power grid connectivity, and development assistance. Once these MoUs come into effect, they will push Sri Lanka deeper into India’s orbit, restrict its foreign policy choices and expand India’s footprint in Sri Lanka drastically.

Of these, the MoU on defense cooperation has generated the most debate in Sri Lanka. This is Sri Lanka first such agreement with a foreign power, since the one signed with Great Britain in 1947, which came into effect after independence. The then United National Party (UNP) leadership signed this defense agreement with Britain, fearing that if it was not under the security umbrella of a major power, India would annex Sri Lanka. Marx once wrote history repeats itself, first as tragedy, second as farce.” Ironically, now it’s the NPP, whose main constituent is the Janatha Vimukthi Peramuna (JVP) that has always viewed India as an expansionist power, who has signed the defence pact with a country, whose involvement in Sri Lankan affairs once led it to take up arms in the 1980s.

In the late 1980s, the JVP took up arms against the Indo-Lanka Accord of 1987 and the deployment of the Indian Peace Keeping Force (IPKF). The ensuing violence led to the death of over 60,000 JVP cadres, including the JVP founder Rohana Wijeweera. The NPP signing a defence agreement with India, especially when Modi has shown no interest in resolving Indian fishermen poaching in Sri Lankan waters and the Katchatheevu controversy, marks a profound ideological U-turn.

The ideological shift is made even more starker by the NPP using laws on power and energy that it once opposed to sign an agreement to connect the grids of two countries. When the Ranil Wickremesinghe administration made changes in Sri Lanka’s power and energy laws, the NPP, then in opposition, not only opposed the changes but also challenged them in court and promised to repeal the laws if the NPP came to power. Now in power, the NPP used these very laws to sign the agreement to connect its power grid with India.

Critics argue that the DCA undermines the country’s autonomy. Sri Lanka has entered an agreement with a country that is part of the Quad, a grouping of four nations that came together to counter the rise of China. This grouping has the U.S. as a key partner. A few days before Modi’s arrival in Colombo, the U.S. stationed six B-2 bombers in Diego Garcia in preparation for a military attack on Iran, another all-weather friend of Sri Lanka. The DCA with India draws the country close to the US aligned security axis, undermining NPP’s promise to return to a nonaligned foreign policy.

While the details of the DCA have not been made public, raising concerns of transparency. Before coming into power, the NPP promised transparency in any agreement with a foreign nation. As veteran diplomat and political commentator Dayan Jayatilleka observed in a recent interview in Sundy Observer: When there are contradictions between one’s closest neighbour [India] and one’s closest friend [China], why should we tie-up militarily with either one, instead of striving for balance and equilibrium in our relationships with them, and try to contribute to an equation of equilibrium between them?”

Sri Lanka faces several security challenges that require it to work closely with regional and extra-regional powers. However, rather than enter into defense pacts with individual countries, it must meet these challenges by pushing for a regional security arrangement. This would enable it to protect its sovereignty. It would have been wiser for Sri Lanka to push for a regional security agreement, centered around the South Asian Association for Regional Cooperation (SAARC) instead of signing a security pact that makes the country seem like a satrapy of India.

Among other main agreements, a trilateral MoU was signed India, Sri Lanka, and the United Arab Emirates to develop Trincomalee as an energy hub. This involves developing a British-built oil tank farm that is already partially run by state-owned Lanka Indian Oil Corporation. The British Raj considered a foothold in Trincomalee harbor vital for Indian defence, a doctrine that the Indian republic has inherited.

The two sides also signed an MoU on Multi-sectoral Grant Assistance for Eastern Province. One of the three projects launched by Modi during the visit was the Sampur Solar Power Plant, which is a pillar of the Eastern Renewable Energy Zone being established under Sri Lanka’s Long-Term Generation Expansion Plan (LTGEP). It is being developed by Trincomalee Power Company, a joint venture between India’s NTPC Limited and the Ceylon Electricity Board (CEB).

This will give India a strong foothold in the Eastern Province, in addition to the island’s Northern Province, where India’s power is entrenched. Now India has influence over two of Sri Lanka’s most geopolitically sensitive regions.

However, long-standing bilateral issues remain unsolved. Sri Lankan waters, Sri Lanka failed to obtain a commitment from India on the long-festering dispute over Indian fishermen poaching in Sri Lankan waters. Modi also did not address Sri Lanka’s unease about claims by Indian politicians about Katchatheevu island.

Beyond these MoUs, India offered to convert 100 million dollars worth of loans into grants.

The recent agreements have significantly deepened Sri Lanka’s strategic and economic entanglement with India. By entering into a defense pact, Sri Lanka has tilted decisively towards a regional power that is itself aligned with broader anti-China coalitions. This alignment has now gone beyond being merely symbolic. The agreements span critical sectors such as energy, defense, and infrastructure, with a strong focus on the Eastern Province, raising serious concerns about sovereignty and strategic autonomy.

On the other hand, the JVP-led NPP government now faces a serious blow to its credibility. The NPP came to power on a platform of transparency, sovereignty, and resistance to foreign domination. Yet, a few months after coming into power, it is now presiding over a dramatic pivot towards India, even utilizing legislative changes it once vehemently opposed. Whether this is pragmatic foreign policy realism or ideological betrayal, it raises uncomfortable questions about the NPP’s future trajectory.

The growing Indian footprint marks a historic turning point in Sri Lanka’s regional posture. And for a party like the JVP — once defined by resistance to Indian intervention — it risks becoming the very thing it once rose up against; a facilitator of foreign entrenchment on Sri Lankan soil.

by Rathindra Kuruwita
(The Diplomat)

By Deepanshu Mohan Courtesy The Diplomat

Deadly protests by youths in Sri Lanka, Bangladesh, and Nepal show how lack of attention to inclusive development can fuel public anger.

In the tenuous history of Nepal’s still-emerging democracy, September 8, 2025, the first time young demonstrators broke into the prime minister’s official home in Baluwatar, will be a red-letter date.

Months of unrest that were already undermining public trust culminated in the episode, highlighting the fragility of a system founded on institutional rent-seeking and elite capture. 

The Kathmandu scenes spoke to more than just Nepali grievances. They drew attention to a global crisis of legitimacy, as states promising political freedom but not economic opportunity face instability. The young Nepalis’ collective angst was directed at making the state work for them.

The symbolic grammar of the uprising made it unique. In a clear reminder of the pointlessness of funding education in a system skewed by nepotism and patronage, protesters held up school textbooks. Inspired by the anime One Piece,” their symbols went viral and became a representation of resistance to systemic injustice.

Rejecting the established parties, which they saw as the same fabric of ruling elites, protesters declared that they were fed up with the political marketplace. Exclusion was so complete that many had given up on reform from within; they wanted to reject the whole edifice.

The state’s use of live ammunition against unarmed protesters transformed unrest into a full-scale uprising. The last vestige of legitimacy was destroyed by a government already eroded by years of poor performance.

Yet removing top incumbents alone did not solve the deeper dilemma. Nepal’s example shows the paradox of many young revolutions, where an old order may be overthrown, but success can quickly be followed by disorientation if there are no institutions to channel popular discontent into lasting reform.

A Region in Revolt

Nepal’s issue is not isolated. Similar generational uprisings, each with its own vocabulary but united by a deep sense of betrayal, have shaken South Asia in recent years.

Protest rallies forced former President Gotabaya Rajapaksa to resign in Sri Lanka in 2022. The economic collapse brought on by depleting reserves, shortages of necessities, and hyperinflation served as the catalyst. The younger generation saw the Rajapaksa clan as the pinnacle of a political class that had pledged the nation’s future for its own benefit; their rage propelled the movement forward. 

By fusing protest theater, memes, music, and art into a common language of disapproval, the Gota Go Gama” camp in Colombo became a symbol of resistance. For Sri Lanka’s youth, politics was about survival, dignity and the right to be heard.

In 2024, Bangladesh saw a similar but distinct surge. Student protesters initially took to the streets to voice their disapproval of corruption and job shortages, but their grievances swiftly expanded into a general rejection of what they saw as an authoritarian trend during Sheikh Hasina’s protracted rule. 

Online campaigns, memes, and catchphrases that were heavily influenced by youth culture around the world gave the online protests a boost. Once more, the message was that the current political parties were interchangeable in their pursuit of power and disregard for the needs of the general populace. 

These movements were intentionally leader-averse. They reflected the dearth of suitable career paths for young people with ambition. Politics became a patronage game after the traditional parties destroyed themselves. 

In both, the current generation of young adults was born after the liberalizations of the 1990s and 2000s and inherited economies where opportunities were frequently accessed through elite connections or family networks, and few formal and secure job opportunities existed. 

Culture is where alienation is expressed when all that a democratic society has to offer is inanity. The Nepal youth protesters embraced textbooks, anime, slogans and encampments.

Structural Problems

What connects the Bangladeshi movement to those in Nepal and Sri Lanka, is the coordinated narrative of structural exclusion, rather than an ideological convergence.

These uprisings reveal a deeper structural issue — the fiscal foundation necessary to support inclusive development is lacking in many South Asian states. Politics then becomes more about allocating limited resources than creating a productive economy where taxation is restricted and remittances, aid, or resource rents are heavily relied upon. 

Politics also becomes a zero-sum game when state control itself becomes the primary route to wealth. To preserve networks of allegiance, elites seize control of the state, take what they can and recycle just enough.

Democratic openings are frequently susceptible to exploitation in such a setting. This path dependency is demonstrated by Nepal’s own history. Since the 1990s, every significant political shift promised inclusion but ultimately resulted in the resurgence of elite factions’ dominance. 

Although a dynasty was overthrown in Sri Lanka’s uprising, institutional reform has proven difficult to achieve. Protests in Bangladesh mobilized tremendous energy, but they now face the harsh reality of long-standing authoritarian systems. 

The trend is similar to other regions of the world where regimes were overthrown by uprisings but institutions remained intact. The 2011 revolution in Egypt serves as the clearest example of how easily hope can be dashed when the military maintains control and the state apparatus remains unchanged.

What comes out of these cases is not indifference, but rather young people’s logical conclusion that politics is off limits to them. Many people migrate or withdraw into silence until their level of exclusion becomes intolerable. 

Once the threshold is crossed, they pour into the streets with symbolic gestures that convey desperation better than manifestos or  policy proposals ever could. 

There is no denying the energy of such movements. But the danger is also just as obvious. If their victories only create a void, it is frequently occupied by the very forces they oppose or by authoritarian organizations that assert that they are re-establishing order.

The warning is clear for South Asian governments. Ritual elections, the distribution of patronage and the performance of democracy without delivery are not sustainable for political systems. 

Youth-led movements demonstrate that the states’ ability to increase opportunities and establish institutions that serve common people is what determines legitimacy. 

Without employment, education serves as a fertile ground for rebellion. Without economic agency, political freedom breeds explosive annoyance. Furthermore, trust is undermined by governance that lacks accountability, leading to the collapse of even the most basic state authority

Thus, the 2025 uprising in Nepal should be interpreted as a regional mirror as well as a national drama. It illustrates what occurs when a generation that refuses to accept exclusion as their fate collides with decades of elite capture. 

Whether political leaders take the message seriously will determine whether South Asia continues on its current trajectory or veers into cycles of instability. Old regimes may be overthrown by revolutions, but only institutions can guarantee that the hopes of a new generation won’t be let down again.

Courtesy The Japan Times

Smoke billows from the Singapore-registered container ship MV X-Press Pearl, which had been burning for eleven consecutive days, while vessels try to extinguish the fire in the sea off Sri Lanka’s Colombo Harbor on May 30, 2021. | SRI LANKA AIR FORCE / via AFP-JIJI

By Martin ABBUGAO and Amal JAYASINGHE
AFP-JIJI

 SHARE/SAVE

Sep 23, 2025

Listen to this article

4 min

Singapore – 

A Singapore shipping company said Tuesday it will refuse to pay Sri Lankan court-ordered damages of $1 billion for causing that country’s worst case of environmental pollution.

In an exclusive interview, X-Press Feeders chief executive Shmuel Yoskovitz said he believed paying would have wide-ranging implications on global shipping and “set a dangerous precedent.”

The company operated the MV X-Press Pearl that sank off Colombo Port in June 2021 after a fire — believed to have been caused by a nitric acid leak — that raged for nearly two weeks.

Its cargo included 81 containers of hazardous goods, including acids and lead ingots, and hundreds of metric tons of plastic pellets.

The ship was refused permission by ports in Qatar and India to offload the leaking nitric acid before it arrived in Sri Lankan waters.

Tonnes of microplastic granules from the ship inundated an 80-kilometer stretch of beach along Sri Lanka’s western coast. Fishing was prohibited for months.

Sri Lanka’s Supreme Court in July ordered the company to pay Colombo an “initial” $1 billion in damages within a year, with the first tranche of $250 million to be paid by Tuesday.

It also ordered the company “to make such other and further payments” in the future as the court may direct.

‘Hanging guillotine’

Yoskovitz rejected the open-ended nature of the penalty.

“We are not paying because the whole base of maritime trade is based on the limitation of liability. This judgment undermines this limitation of liability,” he said. “Any payment towards the judgment could set a dangerous precedent for how maritime incidents will be resolved in the future.”

Yoskovitz said the absence of limitations could lead to higher insurance premiums, which would be ultimately passed on to consumers.

The chief executive again apologized for the incident, saying the company recognized the disaster and was trying to make amends.

He said X-Press Feeders had already spent $170 million to remove the wreck, clean up the seabed and beaches, and compensate affected fishermen.

“We are not trying to hide … We are willing to pay more, but it has to be under certain marine conventions and an amount that is full and final and then it can be settled, and we can move on,” he said.

“But to live under this hanging guillotine — it is simply impossible to operate like this.”

Long-term effects

In Colombo, Sri Lanka’s Supreme Court has scheduled a hearing on Thursday about the implementation of its decision.

One of the petitioners who sought compensation for the pollution has called for further research to determine the full extent of the damage to the island’s marine ecosystems.

“If you visit the coastlines today, there is nothing visible in terms of plastic pollution. A major clean-up took place soon after the X-Press Pearl incident, but the effects of the pollution will be felt for a long time,” said Hemantha Withanage from the Center for Environmental Justice.

It remains unclear how Sri Lanka’s Supreme Court could enforce its decision.

However, in its 361-page decision in July, the court ordered the police and the state prosecutor to initiate criminal proceedings for noncompliance if the parties were present in Sri Lanka.

Yoskovitz expressed concern over the ship’s Russian captain, Vitaly Tyutkalo, who has been banned from leaving Sri Lanka for more than four years, as well as the company’s third-party agents there.

The firm had offered to pay a fine for the skipper’s release, but this was refused, according to Yoskovitz.

X-Press Feeders obtained an order from London’s Admiralty Court in July 2023, limiting its liability to a maximum of 19 million pounds ($25 million), but Sri Lanka has challenged that.

The Sri Lankan government also filed a lawsuit against the ship’s owners in the Singapore International Commercial Court. But that has been stayed pending the result of the case in London, with a pre-trial hearing expected in May 2026.

Courtesy CNA

NEW DELHI :Sri Lanka has no immediate plans to import liquefied natural gas (LNG) from India, as the required infrastructure including storage facilities is yet to be built, the country’s energy minister said on Tuesday.

India announced last year it would supply LNG to Sri Lanka’s power plants and work on cross-border energy connectivity, including a petroleum pipeline and power grid link.

However, no progress has been made on the supply of LNG.

“We have to first build the storage facility. Construction has not commenced yet,” said Sri Lanka’s energy minister Kumara Jayakody, speaking to Reuters on the sidelines of Confederation of Indian Industry’s energy summit in New Delhi.

Sri Lanka is yet to finalise the LNG contract procurement with India, he said.

The minister said it would take at least three years to complete construction of the storage infrastructure, and imports would begin only after that.

While discussions to build storage had taken place under the previous government, no contracts have been finalised, he added.

We are studying the earlier content, deciding the location, and evaluating the loan and pricing aspects,” Jayakody said.

Indian state-run firm Petronet LNG had last year signed a deal to supply LNG to Sri Lankan engineering firm LTL Holdings’ power plants in Colombo.

The minister said both countries have formed a team and are working on submitting prospective reports about the planned work of developing a cross-border transmission system from southern India to the island’s north.

Courtesy Adaderana

Sri Lanka’s export sector has continued to demonstrate resilience and steady growth during the first eight months of 2025, recording total earnings of US$ 11,554.32 million. 

This reflects a strong 6.61% increase compared to the corresponding period in 2024, the Export Development Board (EDB) said in its latest report.

In August 2025 alone, total exports, comprising both merchandise and services reached to US$ 1,607.58 million, recording a 2.57 % year-on-year growth over August 2024. This performance highlights the strength of Sri Lanka’s export sector and the effectiveness of strategies implemented to broaden market access and enhance global competitiveness, the EDB said.

Commenting on the positive results, Mangala Wijesinghe, Chairman and Chief Executive Officer of the Export Development Board (EDB), stated:

This encouraging growth highlights Sri Lanka’s increasing integration into global trade and the success of our continued efforts to strengthen export competitiveness while diversifying market opportunities. Our exporters have once again demonstrated remarkable resilience and adaptability in navigating evolving global challenges.

Exports exceeded US$ 1.6 billion in August alone, with cumulative earnings to over US$ 11.6 billion during the first eight months of 2025. These results reflect the strength, determination, and innovation of our exporters despite global uncertainties.

While we celebrate this progress, we remain mindful of the challenges ahead. With sustained efforts to enhance competitiveness and expand market opportunities, we are confident of reaching the export target set for 2025.”

In August 2025 alone, merchandise exports grew by 5.13 % year-on-year, reaching US$ 1,294.83 million, according to provisional data of Sri Lanka Customs including the estimates for Gems & Jewellery and Petroleum Products. For the period January to August 2025, merchandise exports totaled US$ 9,092.85 million, reflecting 6.89 % increase compared to the same period in 2024. 

Meanwhile, services exports have emerged as a key driver of overall export growth. In August 2025, earnings from services exports estimated to be US$ 312.75 million. Over the first eight months of the year, services exports are estimated to have increased by 5.57 %, totaling US$ 2,461.46 million. 

This trend highlights the rising importance of Sri Lanka’s knowledge-based economy and its growing contribution to national export earnings, the report said.

The services export sector, comprising ICT/BPM, Construction, Financial services, and Transport & Logistics, continues to diversify Sri Lanka’s export portfolio and create high-value employment opportunities across the Island, it added.

Top News Lk