ආචාර්ය සරත් ඔබේසේකර

Energy Hub එක අගනා පළමු පියවරකි. එහෙත් රටේ ඉරණම වෙනස් කළ හැක්කේ සම්පූර්ණ Marine & Offshore Industrial Hub එකකි.

ත්‍රිකුණාමලයේ සැබෑ වටිනාකම එහි ටැංකි තුළ ගබඩා කළ හැකි තෙල් ප්‍රමාණයෙන් පමණක් නොව, වරාය වටා ගොඩනඟා ගත හැකි ඉංජිනේරු, නාවික, බලශක්ති හා කුසලතා පද්ධතියෙන් මැනිය යුතුය.

හොඳ ආරම්භයක් — නමුත් සම්පූර්ණ සැලැස්ම නොවේ

ත්‍රිකුණාමලයේ දෙවන ලෝක යුද සමයේ ඉදිකළ තෙල් ටැංකි සංකීර්ණයෙන් TPTL සමාගම යටතේ පවතින ටැංකි 29ක් වාණිජ භාවිතයට ගෙන ඒම, වරායේ සිට නව නල මාර්ගයක් ඉදිකිරීම සහ ඒවා ජාත්‍යන්තර ඉන්ධන වෙළෙඳාමට හා නාවික ඉන්ධන සැපයීමට යොදා ගැනීම පිළිගත යුතු වැදගත් පියවරකි. දශක ගණනක් නිෂ්ක්‍රීයව තිබූ ජාතික සම්පතක් ආදායම් උපදවන වත්කමක් කිරීම ගැන කිසිවෙකු විරුද්ධ විය යුතු නැත.

CPC කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ ආචාර්ය මයුර නෙත්තිකුමාරගේ මහතා ඇතුළු රජයේ ඇතැම් වගකිවයුතු නිලධාරීන් ත්‍රිකුණාමලයේ බලශක්ති හා නාවික ප්‍රවාහන හැකියාව හඳුනාගෙන තිබීමද අගය කළ යුතුය. ප්‍රශ්නය වන්නේ එම දැක්ම රජයේ සමස්ත සංවර්ධන යන්ත්‍රණය තුළ එක් ජාතික වැඩසටහනක් බවට තවමත් පත් නොවීමයි.

අද පවතින ප්‍රචාරණයේ මූලික දෝෂය වන්නේ, ටැංකි ප්‍රතිසංස්කරණයම ත්‍රිකුණාමලයේ සම්පූර්ණ සංවර්ධනය ලෙස ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීමයි. තෙල් ටැංකි සංකීර්ණය අත්තිවාරමකි; ගොඩනැඟිල්ල නොවේ.

ඩොලර් බිලියන” යන වචනය වගකීමෙන් භාවිත කරමු

2026 අගෝස්තු මාසයේ පළ වූ වාර්තා අනුව ටැංකි 29 සඳහා RFP ලේඛන සූදානම් කර තිබුණද, ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට අවශ්‍ය අනුමැති තවමත් ලැබෙමින් තිබූ අවස්ථාවක් ගැන කතා කෙරිණි. එබැවින් මේ මොහොතේ අපට තිබෙන්නේ විශාල ආයෝජන හැකියාවක් සහ යෝජිත තරගකාරී ක්‍රියාවලියකි; අවසන් වූ ඩොලර් බිලියන ගණනක ආයෝජනයක් නොවේ.

බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ 2024 ප්‍රගති වාර්තාවේ CPC සතු වෙනම ටැංකි 24ක් සංවර්ධනය කිරීමට ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන 20ක් ඇස්තමේන්තු කර තිබුණි. එය TPTL ටැංකි 29 හා නව නල මාර්ගය සඳහා සෘජු වියදම් ඇස්තමේන්තුවක් නොවේ. එහෙත් ටැංකි ප්‍රතිසංස්කරණය පමණක් multi-billion-dollar project” එකක් ලෙස නම් කිරීමට පෙර, සැබෑ ගිවිසුම්ගත ප්‍රාග්ධනය කොපමණදැයි පැහැදිලි කළ යුතු බව එයින් පෙන්වයි.

පර්යන්තය හරහා වසරකට වෙළෙඳාම් වන ඉන්ධනවල වටිනාකම, ව්‍යාපෘතියට ඇතුළුවන සෘජු විදේශ ප්‍රාග්ධන ආයෝජනය සහ ශ්‍රී ලංකාවට වාර්ෂිකව ලැබෙන ශුද්ධ ආදායම එකම සංඛ්‍යාවක් නොවේ. ඒවා වෙන වෙනම ප්‍රකාශ කළ යුතුය.

RFP ප්‍රකාශයට පත් කිරීම, සුදුසු ලංසු ලැබීම, ආයෝජකයෙකු තේරීම, මූල්‍ය අවසන් කිරීම, ඉදිකිරීම් සහ වාණිජ මෙහෙයුම් යන සෑම පියවරක්ම පසුකරන තෙක් හැකියාව” සහ ක්‍රියාත්මක ආයෝජනය” අතර වෙනස රැකගත යුතුය.

ගබඩා ගාස්තුවෙන් පමණක් රටක ඉරණම වෙනස් නොවේ

තෙල් ගබඩා කිරීම, වෙළෙඳාම සහ bunkering හරහා throughput charges, වරාය ගාස්තු සහ සේවා ආදායම් ලැබීම වැදගත්ය. එහෙත් ගබඩා පර්යන්තයක් ඉදිකිරීමෙන් පසු එහි සෘජු රැකියා ගුණකය සාපේක්ෂව සීමිතය.

විශාල වටිනාකමක ඉන්ධන රට හරහා ගමන් කළද එම සම්පූර්ණ මුදල ශ්‍රී ලංකාවේ ආදායමක් නොවේ. අපට ලැබෙන්නේ ගබඩා, හුවමාරු, නල මාර්ග, වරාය සහ අදාළ සේවා ගාස්තු පමණි.

එයට ප්‍රතිවිරුද්ධව නැව් හා offshore වත්කම් නවතා තැබීම, පරීක්ෂා කිරීම, අලුත්වැඩියා කිරීම, නැවත සක්‍රීය කිරීම සහ වෙනත් භාවිතයකට පරිවර්තනය කිරීම මඟින් ඉංජිනේරු පැය, දේශීය අමුද්‍රව්‍ය, උපකොන්ත්‍රාත්, ප්‍රවාහන, නවාතැන්, කාර්යමණ්ඩල මාරු, පන්තිකරණ සේවා, බදු හා පුහුණුව ඇතුළු පුළුල් ආදායම් දාමයක් නිර්මාණය වේ.

අපට අවශ්‍ය වන්නේ ඉන්ධන ගලා යන ස්ථානයක් පමණක් නොව, දැනුම, වැඩ සහ විදේශ විනිමය රට තුළ රැඳෙන කාර්මික පද්ධතියකි.

ත්‍රිකුණාමලයේ අමතක කර ඇති විශාලතම වෙළෙඳපොළ

වසර ගණනාවක් තිස්සේ මා අවධාරණය කර ඇත්තේ ත්‍රිකුණාමලය oil-rig lay-up සහ repair මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සංවර්ධනය කළ යුතු බවයි. එහි ආරක්ෂිත ගැඹුරු ජලය, විශාල නැංගුරම් ප්‍රදේශ, සාපේක්ෂව සන්සුන් වරාය පරිසරය සහ ඉන්දියාව, බෙංගාල බොක්ක හා ඉන්දියන් සාගර වෙළෙඳපොළ වෙත ප්‍රවේශය එයට ස්වාභාවික වාසියක් ලබා දෙයි.

Hot lay-up හෝ cold lay-up ලෙස රිග් එකක් හෝ නෞකාවක් නවතා තැබීම යනු නැංගුරම් ගාස්තුවක් පමණක් නොවේ. ආරක්ෂාව, මුර සේවා, යන්ත්‍ර සංරක්ෂණය, cathodic protection, underwater inspection, spare parts, crew support, පන්තිකරණ පරීක්ෂණ සහ පසුව reactivation කිරීම දක්වා දිගු සේවා දාමයක් එයට සම්බන්ධ වේ.

එම වත්කම නැවත වැඩට යන අවස්ථාවේ repair හා reactivation කොන්ත්‍රාත්තුව බොහෝවිට lay-up ආදායමටත් වඩා වටිනා වේ.

Colombo Dockyard විසින් 2021දී ත්‍රිකුණාමලයේ ශාඛාවක් විවෘත කර afloat සහ offshore repairs සඳහා Brand Trincomalee” ගොඩනැඟීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළේද මෙම හැකියාව හඳුනාගෙනය. අවශ්‍ය වන්නේ එය කුඩා සේවා මෙහෙයුමකින් ජාතික කාර්මික ව්‍යාපෘතියක් බවට උසස් කිරීමයි.

FPSO, FSO හා FSRU පරිවර්තන

භාවිතයෙන් ඉවත් වන විශාල තෙල් නැව් හෝ VLCC වර්ගයේ නෞකා FPSO හෝ FSO ඒකක බවට පරිවර්තනය කිරීම ලෝක offshore කර්මාන්තයේ පිළිගත් ව්‍යාපාරයකි.

අලුතින් සම්පූර්ණ ඒකකයක් ඉදිකිරීමට වඩා සුදුසු පවතින නෞකාවක් පරිවර්තනය කිරීමෙන් වත්කම් හිමියාට ප්‍රාග්ධනය හා කාලය ඉතිරි කළ හැකි අතර, දිගුකාලීන නිෂ්පාදන හා ගබඩා මෙහෙයුමක් ලබාගත හැකිය. FSRU, offshore support vessel, drillship සහ platform ආශ්‍රිත repair හා conversion කටයුතුද මේ වටිනාකම් දාමයට අයත්ය.

ශ්‍රී ලංකාවට සෑම වත්කමක්ම හිමි කරගෙන වාණිජ අවදානම භාරගැනීමට අවශ්‍ය නැත. අපට අවශ්‍ය වන්නේ පරිවර්තන සැලසුම්, වානේ වැඩ, piping, electrical හා instrumentation, coating, NDT, commissioning සහ project management කොන්ත්‍රාත් වලින් කොටසක් රටට ගෙන ඒමයි.

එවැනි විශාල conversion ව්‍යාපෘතියක රැකියා හා තාක්ෂණ හුවමාරු බලපෑම එක් තෙල් ටැංකියක් ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ බලපෑමට වඩා බොහෝ ගුණයකින් වැඩිය.

ක්ලැපන්බර්ග් හා කොඩ්ඩියාර් බොක්ක කාර්මික අනාගතය සඳහා රැකගත යුතුය

ක්ලැපන්බර්ග් ප්‍රදේශය සහ කොඩ්ඩියාර් බොක්කෙහි සුදුසු waterfront ඉඩම් Marine & Offshore heavy-engineering කලාපයක් සඳහා දැන්ම නීතිමය හා සැලසුම්මය වශයෙන් වෙන් කළ යුතුය.

ඒවා අසම්බන්ධ ගබඩා, කුඩා ව්‍යාපෘති හෝ කෙටි කාලීන බදු සඳහා කොටස් වශයෙන් ලබා දුනහොත්, අනාගතයේ repair berth එකක්, fabrication yard එකක් හෝ dry dock එකක් ගොඩනැඟීමට අවශ්‍ය සම්බන්ධිත භූමිය නැවත ලබාගත නොහැකි වනු ඇත.

ආරම්භයේදීම ඩොලර් බිලියන ගණනක ස්ථිර dry dock එකක් ඉදිකිරීම අනිවාර්ය නැත. Dedicated repair berths, heavy-lift quays, floating docks, cranes, modular workshops, utilities සහ ආරක්ෂිත deep-water moorings මඟින් අදියර වශයෙන් ව්‍යාපාරය ආරම්භ කළ හැකිය.

වෙළෙඳපොළ තහවුරු වන විට 350,000-DWT පමණ විශාල නෞකා හසුරුවන ස්ථිර dry dock එකක් දක්වා දිගුකාලීන සැලැස්ම පුළුල් කළ හැකිය. විශාල සිහිනයක් තිබීම සහ මුල් අදියර ප්‍රායෝගිකව ආරම්භ කිරීම එකිනෙකට විරුද්ධ නොවේ.

මිනිස් බලය නැති Hub එකක් නමට පමණි

Marine & Offshore Hub එකක් යනු වරාය, ටැංකි සහ ගොඩනැඟිලි එකතුවක් නොවේ. එය engineers, welders, pipefitters, electricians, instrument technicians, NDT inspectors, commercial divers, riggers, scaffolders, coating specialists, HSE officers, planners සහ project managers එක්ව වැඩ කරන ජීවමාන කාර්මික පද්ධතියකි.

එබැවින් ත්‍රිකුණාමල ව්‍යාපෘතියට සෘජුව සම්බන්ධ කාර්මික පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක්, virtual welding simulators, underwater welding පහසුකම්, ASME/API ප්‍රමිතීන්, පන්තිකරණ සංගම්වල අවශ්‍යතා සහ සැබෑ වැඩබිම් පුහුණුව ඇතුළත් කළ යුතුය.

රැකියාවක් නොපෙනෙන සහතිකපත්‍ර නිෂ්පාදනය නොව, ලැබෙන කොන්ත්‍රාත් අනුව පුහුණු වන කුසලතා නලාවක් අපට අවශ්‍යය. එවිට නැගෙනහිර පළාතේ තරුණයන්ට පමණක් නොව මුළු රටේම ඉංජිනේරු සහ කාර්මික පරපුරකට ජාත්‍යන්තර රැකියා මාර්ග විවෘත වේ.

රජයේ ආයතන වෙන වෙනම නොව, එකම සැලැස්මකට වැඩ කළ යුතුය

අද තෙල් ටැංකි බලශක්ති අංශයේ වගකීමකි; වරාය යටිතල පහසුකම් SLPA යටතේය; ආයෝජන BOI හා අනෙකුත් ආයතන හරහා යයි; අපනයන ප්‍රවර්ධනය EDB සතුය; පරිසර අනුමැති වෙනත් ආයතන සතුය; පුහුණුව TVEC, NAITA සහ අධ්‍යාපන පද්ධතියට අයත්ය.

සෑම ආයතනයක්ම තම කොටස පමණක් බැලූ විට ත්‍රිකුණාමලය” යන එකම ජාතික ව්‍යාපෘතිය කොටස්වලට කැඩී යයි.

නව විශාල නිලධාරී ආයතනයක් නිර්මාණය කිරීම අනිවාර්ය නොවේ. නමුත් කැබිනට් බලය සහිත, කාලසීමා නියම කළ Trincomalee Integrated Marine & Energy Project Delivery Unit එකක් අවශ්‍යය.

එයට SLPA, CPC/TPTL, BOI, EDB, බලශක්ති හා කර්මාන්ත අමාත්‍යාංශ, පරිසර ආයතන, රේගුව, නාවික හමුදාව, පුහුණු ආයතන සහ නැගෙනහිර පළාත් නියෝජිතයන් එක් කළ යුතුය. එකම master plan එකක්, එකම ඉඩම් සිතියමක්, එකම ආයෝජක කවුළුවක් සහ ප්‍රසිද්ධ කාලසටහනක් තිබිය යුතුය.

ටැංකි RFP එක සම්පූර්ණ දැක්මට දොරටුවක් විය යුතුය

ටැංකි 29 සඳහා වන RFP එකේම අනාගත ඒකාබද්ධ සංවර්ධනය ආරක්ෂා කරන කොන්දේසි ඇතුළත් කළ යුතුය.

නල මාර්ගය හා berth පහසුකම් සාධාරණ common-user පදනමකින් භාවිත කළ හැකිද, අනාගත offshore සේවා සඳහා ඉඩම් හා utility corridors රැකෙනවාද, ආයෝජකයාගේ අවම ප්‍රාග්ධනය හා ඉදිකිරීම් කාලසටහන කුමක්ද, performance guarantees තිබේද, ශ්‍රී ලංකා සේවකයන් හා සැපයුම්කරුවන් සඳහා local-content ඉලක්ක මොනවාද යන්න පැහැදිලි විය යුතුය.

රජයට ලැබෙන throughput, lease සහ වෙනත් ගාස්තු, මිල සංශෝධන ක්‍රමය, අවම සහතික කළ හුවමාරු ප්‍රමාණය, වාර්ෂික රැකියා හා පුහුණු ඉලක්ක සහ අසාර්ථක වුවහොත් ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රතිකාරද ජනතාවට දැනගත හැකි විය යුතුය.

දිගුකාලීන අයිතියක් හෝ විශේෂ ප්‍රවේශයක් ලබාදී පසුව වෙනත් Marine & Offshore ආයෝජකයන්ට දොර වැසීම අප කළ යුතු විශාලතම වැරැද්දකි.

පරිසර ආරක්ෂාව ව්‍යාපෘතියේ මූලික සැලසුමක් විය යුතුය

තෙල් ගබඩා, bunkering, ship repair සහ rig repair යන සියල්ලටම තෙල් කාන්දුවීම්, hazardous waste, slops, ballast water, ගිනි හා හදිසි අනතුරු අවදානම් ඇත.

ඒවා නොසලකා ඉක්මන් වීමද, පරිසර අනුමැතිය නමින් අවුරුදු ගණනක් තීරණ නොගෙන සිටීමද දෙකම වැරදිය. EIA ක්‍රියාවලිය ආරම්භයේ සිට master plan එකට සම්බන්ධ කර, oil-spill response, waste reception, firefighting, emergency towing, monitoring සහ වගකීම් අරමුදල් පැහැදිලි කළ යුතුය.

පරිසර හා ප්‍රජා ආරක්ෂාව විශ්වාසදායක ව්‍යාපෘතියක වෙළෙඳ වාසියකි. ජාත්‍යන්තර වත්කම් හිමියන්, බැංකු සහ insurers හොඳ HSE පද්ධතියක් නැති වරායක් තෝරා නොගනී.

ප්‍රදේශවාසීන්ට රැකියා, පුහුණුව හා සැපයුම් අවස්ථා ලබාදීමද ව්‍යාපෘතියේ social licence එක ගොඩනඟන අත්‍යවශ්‍ය කොටසකි

Regards

Dr Sarath Obeysekera