කාල්ටන් නිවසේ බණට දැඩි විරෝධයක් : Amaa Dam Sisilasa
January 3rd, 2026කාලගුණය යුද අවියක් බවට පත් කිරීම: පොපායි සහ දිත්වා මෙහෙයුම් සහ ව්යසන ධනවාදයේ හරිත ශෝධනය
January 2nd, 2026ධරිණි රාජසිංහම් සේනානායක
සංස්කාරක Comments Offon කාලගුණය යුද අවියක් බවට පත් කිරීම: පොපායි සහ දිත්වා මෙහෙයුම් සහ ව්යසන ධනවාදයේ හරිත ශෝධනය
ධරිණි රාජසිංහම් සේනානායක
පරිසරය යනු පාර්ශ්වික හානියක් නොවේ. එය හයිබ්රිඩ් යුද මාදිලියේ නවතම පෙරමුණයි. එයින් ආරක්ෂාවීම යනු ජීවිත ආරක්ෂා කරගැනීමයි. ”
(රුස්ලාන් ස්පිරින් කියෙව්හි යුක්රෙනියානු රාජ්යතාන්ත්රික)
වඩා බිහිසුණු බෝම්බ දැමීමද වර්ෂාව ඇති කිරීමද?”
(සීමොර් හෙර්ෂ්ගේ ලිපියක් තුළ උපුටා දක්වන ලද ඇමෙරිකන් හමුදා නිලධාරියෙකු විසින් වියට්නාමයේ කොමියුනිස්ට් ගරිල්ලන්ගේ රහසිගත උමං මාර්ග යටපත් කිරීමටත් එම ගරිල්ලන්ට ආධාර දුන් ගැමි ජනතාවගේ ගොවිතැන් විනාශ කිරීමටත් එක්සත් ජනපදය විසින් කෘත්රීම වැසි ඇති කරමින් දියත් කළ පොපායි මෙහෙයුම” පිළිබඳව සිදු කළ ප්රකාශයකිනි. )
.
2025 දෙසැම්බර් මස 11 වැනි දින එක්සත් ජනපද රාජ්ය දෙපාර්තුමේන්තුවේ දේශපාලන කටයුතු පිළිබඳ උප ලේකම් ඇලිසන් හූකර් (Allison Hooker) ශ්රී ලංකාවට පැමිණියාය. ඒ ශ්රී ලංකාවේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව, අත්යවශ්ය බලශක්ති ප්රවාහන යටිතල පහසුකම් විනාශ කිරීම සඳහා ද ආර්ථික ස්වාධීනත්වය අහිමි වූ මෙම භූ-උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ඉන්දියානු සාගර දිවයින සිරව ඇති ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ යුරෝබැඳුම්කර සහ එක්සත් ජනපද ණය උගුල තවතවත් සිරකරනු සඳහාද වේදිකාගත කරන ලද අසාමාන්ය දිත්වා ” සුළිකුණාටුව දිවයිනට කඩාවැදීමට දින කීපයකට පෙරය. හුකර්ගේ සංචාරය අතරතුර කෘත්රිම වැසි ඇති කරන වළාකුළු වැපිරීමේ මෙහෙයුම් සඳහා යොදාගත හැකි යැයි අනුමාන කළ හැකි US C-301 Hercules ගුවන්යානා ශ්රී ලංකා ගුවන් හමුදා කඳවුරු තුළ ගොඩබස්වා තිබිණි. ඒ සමග එක්සත් ජනපද හමුදා නිලධාරින් 60ක් ද පැමිණි සිටි අතර මෙහි අරමුණ මානුෂික ආධාර ” සැපයීම ලෙස ප්රකාශ විය.
එක්සත් ජනපදයේ වෙළඳ දෙපාර්තුමේන්තුවේ ජාතික සාගර සහ වායුගෝලීය පරිපාලනයේ (National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) of the US Department of Commerce) සහ එක්සත් ජනපද නාවික කාලගුණික සහ සාගර විද්යා ආඥාවේ (Naval Meteorology and Oceanography Command -NMOC) විශේෂඥයන් ශ්රී ලංකාවට පැමිණ සිටියේ ජලගැලීම් සහ නායයෑම් ඇතිවීමට දින 5කට පෙරය.
ශ්රී ලංකාව තුළ එක්සත් ජනපද යුද උපකරණ විශාල වශයෙන් සථානගත කර ඇති අතර මෙම දිවයින ඉන්දීය සාගරයේ මැද උපාය මාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ලක්ෂ්යයක පිහිටා ඇත. ශ්රී ලංකාව කලක් නොබැඳී ජාතින්ගේ සම්මේලනයේ වැදගත් සාමාජිකයෙකු ලෙස සැලකුණු රටකි. සීතල යුද සමය තුළ ගෝලීය භූ දේශපාලනයේ ප්රොක්සි යුද්ධයක් ලෙස අවුළුවා ලන ලද දේශිය ” සිවිල් යුද්ධයකට 1983 සිට 2009 දක්වා ශ්රී ලංකාව ගොදුරුවී තිබිණි. එක්සත් ජනපදය විසින් කාලගුණය අත්පත්කරගැනීමට ඉලක්ක කර ඇති සහ රීතින් මත පදනම් ක්රමය” (Rules based Order)යන අලංකාරිකයන් යොදාගනිමින් ආවරණය කරන ලද හයිබ්රිඩ් යුද මෙහෙයුම් දියත් කරන මෙම යුගයේ දිත්වා කුණාටුව ” දිස්වන්නේ භූ ඉංජිනේරුකරණයේත් භූ දේශපාලනයේත් සිමාරහිත සම්මිශ්රණයක් ලෙසය.
මෙම විෂයයට අදාළව පළ වූ වෙනත් ලිපි
- භූ ඉංජිනේරුකරණය: කාලගුණය සහ දේශගුණය කෘත්රිම ලෙස වෙනස් කිරීමේ තාක්ෂණය යුද අවියක් ලෙස භාවිතා කිරීම
- ස්වාභාවික නොවන ස්වාභාවික විපත්: ගංවතුරට හේතුව කෘත්රිම වැසි ඇති කිරීම ද?
- දත්ත විකෘතිකරණය සහ දේශගුණික විපර්යාස: කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ආධානග්රාහි ආඛ්යානය
- දේශගුණ විපර්යාස භීෂණය: නිල් සහ හරිත බැඳුම්කර ජාවාරම හරහා ගොවියන් කුඹුරෙන්ද ධීවරයන් සයුරෙන් ද නෙරපීම
- ස්වභාව ධර්මය සහ දේශගුණය සඳහා ණය හුවමාරුකරණය” යනු භූමිය සහ සාගරය අත්පත් කරගැනීමට දියත් කළ ණය උගුලේ තවත් රැහැනකි:
- දේශගුණික විපර්යාස භීෂණයට මුවා වී එන රොකෆෙලර් පදනමේ ගෝලීය ආහාර නිෂ්පාදන ඒකාධිකාරය
- පරිසර යටත්විජිතවාදය සහ සංරක්ෂිත කලාප : කෙන්යානු අත්දැකීම්-මොර්ඩෙකායි ඔගාඩා
- බැඳුම්කර මගඩි හරිත ශෝධනය කිරීම සහ සොබාදහම මූල්යකරණයට ගොදුරු කිරීම: දේශගුණික විද්යා ප්රබන්ධවලට එරෙහිව දේශීය යථාර්ථයන්
පාරිසරික වෙනස්කම් සිදුකිරීම පිළිබඳ ගිවිසුම සහ පොපායි මෙහෙයුම (The Environmental Modification Treaty and Operation Popeye)
පාරිසරික වෙනස්කම් සිදුකිරීම පිළිබඳ සම්මුතිය (The Environmental Modification Convention -ENMOD) ජාත්යන්තර ගිවිසුමක් වන අතර එමගින් පාරිසරික වෙනස්කම් සිදු කිරීමේ තාක්ෂණය මිලිටරිමය හෝ වෙනත් පසමිතුරු ක්රියාකාරකම් සඳහා යොදාගැනීම තහනම් කර ඇත. වෙනත් ආකාරයකින් ප්රකාශ කරන්නේ නම් පාරිසරික වෙනස්කම් සිදුකිරීම පිළිබඳ ගිවිසුම (ENMOD) මගින් කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් සහ භූ ඉංජිනේරුකරණ තාක්ෂණය භාවිතයේ යෙදීම තහනම් කර තිබේ. මෙම ගිවිසුම ලෝකයේ රටවලට අත්සන් තැබීම සඳහා 1977 මැයි මාසයේ 18 වැනි දින ජිනීවාහිදී විවෘතකරනු ලැබූ අතර එය 1978 ඔක්තෝබර් මස 05 වැනි දින සිට බලාත්මකය.
ජාත්යන්තර ප්රජාව තුළ ENMOD වැනි ගිවිසුමක අවශ්යතාවය මතු වූයේ එක්සත් ජනපදය විසින් කාලගුණික යුද උපක්රම භාවිතයේ යෙදීම ඇරඹීම හේතුවෙනි. විශේෂයෙන්ම 1963 දී වියට්නාමයේ කොමියුනිස්ට්වාදින් විසින් දියත් කරන ලද ජාතික විමුක්ති අරගලයට එරෙහිව දියත් කරන ලද කෘත්රිම ලෙස වළාකුළු වැපිරීමේ ක්රම (Cloud Seeding ) මගින් ධාරානිපාත වර්ෂාවන් ඇති කිරීම සඳහා දියත් කරන ලද පොපායි මෙහෙයුම” (Operation Popeye) මෙයට හේතු විය. එක්සත් ජනපද මිලිටරිය මේ කාලගුණික යුද්ධය මගින් වියට්කොං ගරිල්ලන්ගේ උමං මාර්ග සහ සැපයුම් පද්ධතීන් විනාශ කිරීමටත්, වියට්කොං පාලනය යටතේ තිබූ ප්රදේශවල ජනජීවිතය සහ ආර්ථිකය විනාශකිරීමටත් සැලසුම් කර තිබිණි. මෙම ප්රවෘත්තිය ලෝකයට හෙළිදරවු කරන ලද්දේ සම්මානලාභී ජනමාධවේදී සීමොර් හෙර්ෂ් විසින් ලියන ලද එක්සත් ජනපදය වර්ෂාව යුද අවියක් බවට පත්කරයි” යන ලිපිය මගිනි. එමගින් එක්සත් ජනපදය වියට්නාමය තුළ ”සැඟවුණු කාලගුණික යුද්ධයක් ” දියත් කර ඇතැයි හෙළිදරවු කර තිබේ.
පොපායි මෙහෙයුමේදී කෘත්රිම ලෙස වළාකුළු නිර්මාණය හෙවත් වළාකුළු වැපිරීම (Cloud Seeding) මගින් වියට්නාමයේ වාර්ෂික මෝසම් වර්ෂා කාලය දිග්ගස්සමින් එය දකුණු වියට්නාමයේ ඇමෙරිකන් හමුදාවන්ට එරෙහිව සටන් වදිමින් සිටි වියට්නාම් විමුක්ති හමුදා මඩවගුරක් තුළ ගිල්වා දැමීමට සැලසුම් කරන ලදි. මේ මගින් වියට්නාම් හමුදා වෙත චීනයේ සහ රුසියාවේ සිට ලැබුණ ආහාර, ඖෂධ සහ මිලිටරි සැපයුම් මාර්ග ගංවතුර සහ නාය යාම් මගින් විනාශ කිරීමද අරමුණ කර තිබිණි. වියට්නාම් හමුදාවන්ගේ සැපයුම් මාර්ග කම්පුචියාවේ සහ ලාඕසයේ කචුකර වනාන්තර හරහාද වැටී තිබිණි. සීතල යුද සමය තුළ යටත්විජිතවාදයට එරෙහි ගෝලීය දකුණේ අරගලයට එරෙහිව වොෂින්ටනය විසින් දියත්කරන ලද කොමියුනිස්ට් විරෝධී යුද්ධයේදී එක්සත් ජනපදයේ ආක්රමණික හමුදාවන්ගේ බලකොටුව වී තිබූ සයිගොං නගරය වැටලීමට වියට්නාම් හමුදාවන් යොදාගත් සුප්රකට හෝචිමිං පථය ” සහ කුචි උමං මාර්ග එක්සත් ජනපදයට බරපතල හිසරදයක් වී තිබිණි.
සීතල යුද්ධය වියට්නාමය තුළ උණුසුම් වෙමින් පැවැති අතර ඉන්දු-චීන සංග්රාම වේදිකාවේ ඝණ ඝර්මකලාපීය වනාන්තර සහ ඒවා අසල ගම්මාන වල පදිංචිකරුවන් රසායනික සහ ජීව විද්යාත්මක යුද්ධයකට ගොදුරු වෙමින් පැවැතිණි. වනාන්තරවල හරිත පත්ර ආවරණය ඉවත්කිරීම සඳහා ඒජන්ට් ඔරේන්ජ්” යන විෂ රසායනිකය භාවිතා කරන ලද්දේ එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදාවේ බොම්බ ප්රහාරයන් සඳහා අහසේ සිට හොඳින් වියට්නාම් හමුදාවන්ගේ කඳවුරු සහ චලනයන් නිරීක්ෂණය කළ හැකි වන පරිදිය. මෙම ජීව සහ රසායනික යුද අවි මගින් වියට්නාමයේ පරම්පරා ගණනාවක් යනතෙක්ම විකලාංග දරු උපත් සහ පිළිකා වැනි රෝගාබාධවලට ගොදුරු කෙරිණි. මේ අතර තවත් සීතල යුද මෙහෙයුම් බුරුමයේද දියත් කරමින් තිබිණි.
ආසියාවේදී එලෙස නාපාම් බෝම්බ හෝ ඇලෙන සුළු ගින්දර ” වායුගෝලයේ ඔක්සිජන් අවශෝෂණය කර ගනිමින් මතුපිට ඇලෙමින් දැවැන්ත ගිනිජාලා නිර්මාණය කරන රසායනික සංයෝග 1944 මාර්තුවේදී ජර්මනියේ බර්ලින් නගරය තුළ යොදාගන්නා ලදි. මෙම රසායනිකය 1946-54 කාලයේදී පැවැති පළමු ඉන්දු චීන යුද්ධයේදී ප්රංශය විසින් පළමුවරට යොදාගෙන තිබූ අතර 1950-53 කාලයේදී පැවැති කොරියන් යුද්ධයේදී එක්සත් ජනපදය විසින් යොදාගෙන තිබිණි.
ඊනියා කොවිඩ්-19 වසංගත සමයේදී ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය විසින් ගෝලීය වශයෙන් පනවන ලද ලොක්ඩවුන් මගින් නැගී එමින් පැවැති ගෝලීය දකුණේ ආර්ථිකයන් විනාශ කරන ලදි. ඒ අතරම හදිසි තත්ත්වයක් පනවමින් ගෝලීය ආණ්ඩුවක් නිර්මාණය සඳහා අවශ්යවන ප්රධාන මෙවලමක් වූ ඩිජිටලීකරණය ප්රවර්ධනය කරන ලදි. මෙම වසංගතයෙන් ගැලවීමට එකම මග ලෙස හුවා දක්වන ලද ෆයිසර් සහ මොඩෙර්නා වැනි mRNA එන්නත් නිර්මාණය කරන ලද්දේ එක්සත් ජනපදයේ ආරක්ෂක දෙපාර්තුමේන්තුවේ උසස් පර්යේෂණ ආයතනය (US Department of Defense Advanced Research Agency – DARPA) විසිනි. මෙම ආයතනය විසින් අතිශය හානිකර නව වෛරස් නිිර්මාණය සඳහා වන පරීක්ණ හෙවත් Gain of Function Research -GoF” ද, එවාට ප්රතිකාර ලෙස ඉදිරිපත් කරන mRNA එන්නත් සඳහාද වෛරස් සහ එන්නත්වල ද්විත්ව භාවිතය සඳහා වන පරීයේෂණ පවත්වාගෙන යයි.
මෙම ද්විත්ව පර්යේෂණ බටහිර දැවැන්ත ඖෂධ සමාගම් සහ ජීවතාක්ෂණික සමාගම් වෙත දැවැන්ත ලාබ ලබාදෙන පරිදි සැලසුම් කර තිබේ. ඊනියා කොවිඩ්-19 වසංගතය තුළ ෆයිසර්, මොඩෙර්නා සහ අනෙකුත් එන්නත් නිෂ්පාදක සමාගම් මෙන්ම PCR පරීක්ෂණ කට්ටල නිෂ්පාදනය කරන ලද ජීවතාක්ෂණික සමාගම් ලද ලාභය ඩොලර් බිලියන සිය ගණනකි. මේ අතර සෙනා දළඹුවා ” වැනි විවිධ පලිබෝධකයන් මුදාහරිමින් අස්වැන්න විනාශ කරමින් ආහාර හිඟයක් නිර්මාණය කරමින් ඒ හා සම්බන්ධ වෙළඳපොළ විකෘති කරමින්ද ලාභ ලැබීමටද කටයුතු කරන ලදි.
එදිරිවාදුකම් සඳහා කෘත්රීම කාලගුණ විපර්යාසකරණ පර්යේෂණ සිදු කිරීම සහ සංවර්ධනය ENMOD ගිවිසුම විසින් තහනම් කර තිබුණද කාලගුණ විපර්යාස තාක්ෂණය යටතේ වළාකුළු වැපිරීමේ (Cloud seeding) තාක්ෂණයන් ශීඝ්රයෙන් සංවර්ධනය කර තිබේ. කෘත්රිම වර්ෂා ඇති කිරීමේ තාක්ෂණය යටතේ, වළාකුළු වැපිරීමේ කටයුතු සඳහා වන රසායනික අහසේ විසුරුවාහැරීම සඳහා කුඩා පරිමාණ ඩ්රෝන යාත්රා යොදාගැනීමට මෑතකදී දරන ලද උත්සාහයකට එරෙහිව සිවිල් ගුවන්යානා නියමුවන්ගේ වෘත්තීය සමිති විසින් දැඩි විරෝධය පළ කර තිබේ. එම වෘත්තීය සමිති විසින් ෆෙඩරල් ගුවන් පරිපාලන ආයතනය වෙතින් ඉල්ලා සිටියේ එවැනි ඩ්රෝන භාවිතාව සඳහා දැඩි ආරක්ෂක මාර්ගෝපදේශන සීමා පනවන ලෙස හෝ ඒවා තහනම් කරන ලෙසය.
එක්සත් අරාබි ඒමිර් රාජ්යය ඇතුළු මැද පෙරදිග රටවල් රැසක් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලද කෘත්රීම වර්ෂා ඇති කිරීමේ තාක්ෂණය භාවිතා කරනු ලබයි.
මාස කීපයකට පෙර ශ්රී ලංකා වරාය මගින් කිසිදු පරීක්ෂාවකින් තොරව නිදහස් කරන ලද අනතුරුදායක ද්රව්ය” ලෙස නම් කරන ලද කන්ටේනර් 323 තිබූ රසායනික ද්රව්ය හෝ අධිතාක්ෂණික උපකරණ පසුගිය නොවැම්බරය අවසානයේදී ශ්රී ලංකාව ගොදුරු කරගත් ධාරානිපාත වර්ෂාව, ජලගැලීම්, සුළි කුණාටු සහ නායයාම් උත්පාදනය කරන්නට යොදාගන්නාට ඇතැයි සමහර විශේෂඥයෝ සැක පහල කර තිබේ.
පොපායි මෙහෙයුමේ සිට දිත්වා මෙහෙයුම දක්වා: කාලගුණය බලය බහුගුණනයේ කිරීමේ අවියක් ලෙස
වර්තමාන ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් යටතේ එක්සත් ජනපද යුද දෙපාර්තුමේන්තුව ලෙස නැවැත නම් කරන ලද එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක දෙපාර්තුමේන්තුව 1996 දී, කාලගුණය බලය බහුගුණනය කිරීමේ අවියක් ලෙස: 2025 දී කාලගුණය අත්පත් කරගැනීම”(Weather as a Force Multiplier: Owning the Weather in 2025) නමින් කෘත්රිම කාලගුණික විපර්යාසකරණය සහ ඒ හා සම්බන්ධ යුද තාක්ෂණය සංවර්ධනය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විශ්ලේෂණයක් සහිත වාර්තාවක් නිකුත් කරන ලදි. මේ මගින් 1996 සිට කරමින් පවතින කාලගුණික අවි සංවර්ධනය සහ 2025දී ඒවා භාවිතයට ගැනෙන ආකාරයේ සීනාරියෝ සැලසුමක්ද ඉදිරිපත් කර තිබිණි.
එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදා මාණ්ඩලික ප්රධානියාගේ නියෝගයක් අනුව මෙම වාර්තාව සැලසුම් කර තිබුණේ එක්සත් ජනපදයේ ගුවන් සහ අභ්යවකාශ හමුදාවල ආධිපත්යය අනාගතයේදී ද දිගටම පවත්වාගෙන යාමට අවශ්ය සංකල්ප, ශක්යතාවන් සහ තාක්ෂණය පිළිබඳ පරීක්ෂා කිරීම සඳහාය.
1997 දී නිකුත් කළ මෙම වාර්තාවේ සඳහන් වන ආකාරයට , සතුරන්ට බාධාකිරීම සහ ඔවුන්ගේ කටයුතු කඩාකප්පල් කිරීම සඳහා උසස් ආකෘති, සංවේදක සහ කෘත්රීම කාලගුණික විපර්යාස තාක්ෂණය වැනි සංවර්ධනය කෙරෙමින් පවතින තාක්ෂණයන් ස්ථානීයව යොදාගනිමින් සංග්රාම භූමිය හැඩගැස්වීම සඳහා 2025 වර්ෂය වනවිට එක්සත් ජනපද ගුවන් සහ අභ්යවකාශ හමුදාවන්ට හැකියාව ලැබෙනු ඇත. මිලිටරි ඉලක්ක සඳහා කාලගුණ පාලනය අන්තර්ග්රහණය කිරීමේ උපාය මාර්ගයක් පිළිබඳව මෙම වාර්තාව විසින් අවධාරණය කර ඇත. මෙහිදී ඔවුහු සමාජීය වශයෙන් නැගෙන විරෝධයන්ද අපේක්ෂා කරන නමුත් අනාගත යුද්ධ සඳහා මෙවැනි ශක්යතාවන් අත්පත් කර ගැනීමේ උපායමාර්ගික අවශ්යතාව අවධාරණය කරති. එමෙන්ම අනාගත යුද්ධවලදී නැනො තාක්ෂණය යොදාගනිමින් සිදු කරන කෘත්රිම කාලගුණික තත්ත්වයන් ” වැනි අනාගතවාදි අදහස් කෙරෙහිද අවධානය යොමු කර ඇත.1997 දී නිකුත් කළ මෙම වාර්තාවේ සඳහන් වන ආකාරයට , සතුරන්ට බාධාකිරීම සහ ඔවුන්ගේ කටයුතු කඩාකප්පල් කිරීම සඳහා උසස් ආකෘති, සංවේදක සහ කෘත්රීම කාලගුණික විපර්යාස තාක්ෂණය වැනි සංවර්ධනය කෙරෙමින් පවතින තාක්ෂණයන් ස්ථානීයව යොදාගනිමින් සංග්රාම භූමිය හැඩගැස්වීම සඳහා 2025 වර්ෂය වනවිට එක්සත් ජනපද ගුවන් සහ අභ්යවකාශ හමුදාවන්ට හැකියාව ලැබෙනු ඇත. මිලිටරි ඉලක්ක සඳහා කාලගුණ පාලනය අන්තර්ග්රහණය කිරීමේ උපාය මාර්ගයක් පිළිබඳව මෙම වාර්තාව විසින් අවධාරණය කර ඇත. මෙහිදී ඔවුහු සමාජීය වශයෙන් නැගෙන විරෝධයන්ද අපේක්ෂා කරන නමුත් අනාගත යුද්ධ සඳහා මෙවැනි ශක්යතාවන් අත්පත් කර ගැනීමේ උපායමාර්ගික අවශ්යතාව අවධාරණය කරති. එමෙන්ම අනාගත යුද්ධවලදී නැනො තාක්ෂණය යොදාගනිමින් සිදු කරන කෘත්රිම කාලගුණික තත්ත්වයන් ” වැනි අනාගතවාදි අදහස් කෙරෙහිද අවධානය යොමු කර ඇත.
උපාය මාර්ගික වාසි:
මෙම වාර්තාවේ අන්තර්ගත ප්රධාන සංකල්පයන් වනුයේ කාලගුණය අත්පත් කරගැනීමේ මෙහෙයුම තුළ ස්ථානීය කාලගුණික උපක්රම භාවිතා කරමින් ස්වකීය මිලිටරිමය චලනයන් සතුරාගෙන් වසං කිරීම සඳහා මීදුම ඇති කිරීම, වර්ෂාව මගින් ඉලෙක්ට්රොනික බාධා ඇති කිරීම හෝ ගුවන් ප්රහාර දියත් කිරීම සඳහා අවශ්ය පැහැදිලි අහසක් ඇති කිරීම වැනි කටයුතු මගින් උපාය මාර්ගික වාසියක් ලබාගැනීමයි.
අධි තාක්ෂණය ක්රියාවට යෙදවීම:
මෙම පත්රිකාව විසින් උසස් රේඛීය නොවන ආකෘති නිර්මාණය, පරිගණක බලය, ගෝලීය සංවේදක ජාලයන් ආදිය පිළිබඳව අවධාරණය කර තිබේ. මෙයට එලොන් මුස්ක් විසින් මෑතකදී ශ්රී ලංකාව තුල ක්රියාත්මක කරන ලද ස්ටාර්ලින්ක් පද්ධතියද ඇතුළත්වන බවට සැකයක් නැත.
උපරි උන්නතාංශ අරුණාලෝක පර්යේෂණ වැඩ සටහන:(High Altitude Auroral Research Program -HAARP)
මෙම වාර්තාවේ ඇලස්කාවේ ස්ථානගත කරන ලද දිශානුගත බලශක්ති අවියක් (Directed Energy Weapons – DEW) වන උපරි උන්නතාංශ අරුණාලෝක පර්යේෂණ වැඩ සටහන (High Altitude Auroral Research Program -HAARP) ගැනද සඳහන් වේ. එමෙන්ම උපරි උන්නතාංශ ලේසර් අවි (High Altitude Lazar Weapons – HEL)සහ ඩ්රෝන භාවිතය ගැනද එහි අන්තර්ගත වේ.
ක්රියාන්විත ශක්යතාවන් ලැයිස්තුව
- වළාකුළු ඝණීභවනය උත්ප්රේරණ හැකියාව, වර්ෂාව සහ මීදුම ඇති කිරීම
- කුණාටු උත්ප්රේරණය
- සතුරාට හානිවන පරිදි සටන් පෙරමුණු තුළ ජලගැලීම් ඇති කිරීම
- වළාකුළු ඝණීභවනය වළක්වමින් නියඟ ඇති කිරීම
- සතුරාගේ කඳවුරු සහ ගමන් බිම නිරීක්ෂණය පහසුවනු පිණිස වළාකුළු සහ මීදුම ඉවත් කිරීම
- පානීය ජලය හිඟය හෝ ගොවිතැන් විනාශය සඳහා සඳහා ඉඩෝර උත්ප්රේරණය කිරීම
දේශගුණය පිළිබඳ චිරස්ථාපිත ආඛ්යානය පිළිබඳ සැක කිරීමට ඔබ ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ ආධාරකරුවෙකු විය යුතු නැත. ඔබ කළයුතුව ඇත්තේ මිලිටරි ව්යාපාරික කාර්මික පර්යේෂණ පිළිබඳව විවෘත මහජන අවකාශයේ පවත්නා දැවැන්ත බුද්ධි තොරතුරු සම්ප්රදාය වෙත ප්රවේශයක් සලසා ගැනීම පමණි. එමෙන්ම පවත්නා දත්ත සහ අනුභූතික යථාර්ථයට එරෙහිව ගොඩනගා ඇති මහා ආඛ්යාන නැවැත පිරික්සීමට අවශ්යවන පාර්ශ්වික සහ විවේචනාත්මක චින්තන හැකියාවන් තමන් තුළ වර්ධනය කරගැනීමත් අවශ්යවනු ඇත. මෙහිදී ඉතිහාසය සහ භූගෝල විද්යාව පිළිබඳ යම් දැනීමක්ද ඔබ සතුව ඇත්නම් ඔබට එය වැඩිදුරටත් මහෝපකාරි වනු ඇත.
හයිබ්රිඩ් පාරිසරික යුද ක්රියා: මෝසම් සමග සෙල්ලම් කිරීම
දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියාව මෙම සියවසේ ලෝක ආර්ථිකයේ ප්රධාන දැතිරෝදය වනු ඇති බවටත් එමගින් මෙම සියවස ආසියාවේ සියවස ” ලෙස හැඳින්වෙනු ඇති බවටත් බොහෝ ආර්ථික සහ දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ මෑතකදී අදහස් පළකර තිබිණි. ඒ අතර එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඔබාමා යටතේ එක්සත් ජනපදයේ උපාය මාර්ගික සැලසුම් ආසියාව දෙසට හැරීම” (Pivot Asia) සඳහා යොමුකළ යුතු බව ප්රකාශයට පත්විය. කෙසේ වුවද දැන් මේ වනවිට දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියාව මෝසම් වැසි භූ ඉංජිනේරුකරණය ඇතුළු කෘත්රිම කාලගුණික විපර්යාස තාක්ෂණයන් සහ ඩ්රෝන භාවිතා කෙරෙන හයිබ්රිඩ් යුද්ධයක කේන්ද්රය බවට පත්ව තිබේ.
2025 නොවැම්බරයේ අවසාන සතියේදී ශ්රී ලංකාව සහ ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික, වෙළඳ සහ බලශක්ති සහ මුහුද යට දත්ත සන්නිවේදන මාර්ගය මත පිහිටා ඇති අනෙකුත් දකුණු සහ අග්නිදිග ආසියාතික භූඋපායික වශයෙන් වැදගත් දිවයින් තුළ දක්නට ලැබුණේ මෝසම් වැසි ආශ්රිත කාලගුණික යුද්ධයකි. ඉහත දක්වන ලද මුහුද යට සන්නිවේදන දත්ත කේබල් පද්ධතිය 2004 වර්ෂයේ දී ශ්රී ලංකාව, ඉන්දුනීසියාව, තායිලන්තය, මැලේසියාව, සහ ඉන්දියාව ඇතුළු රටවල ජනතාවගේ ජීවිත ලක්ෂයකට වඩා බිලිගත් ආසියානු සුනාමිය යටතේ ද හානියට ගොදුරු විය. මෙම සුනාමිය අනතුරුව ආසියාව පසුකර අප්රිකාවේ නැගෙනහිර වෙරල වෙත ගමන් කර තිබිණි.
නොවැම්බර් මස 28 වැනිදින එක්සත් ජනපදය විසින් වියට්නාමයේ දියත් කරන ලද කාලගුණික යුද මෙහෙයුමක් වන පොපායි මෙහෙයුම ” සිහිගන්වන අභිරහස් අධි විභවයකින් යුතු සුළි කුණාටුවක ප්රහාරයට ශ්රී ලංකාව ගොදුරු විය. මෙම කුණාටුව භූ උපායික වශයෙන් වැදගත් ශ්රී ලංකාවට කඩා වැදුණේ ශ්රී ලංකාවේ නාවික හමුදාවේ 75 සංවත්සරය සැමරීමේ උත්සවයට පැමිණීමට නියමිතව සිටි එය රුසියාව, මැලේසියාව, මාලදිවයින, බංග්ලාදේශය සහ පකිස්ථානයේ නාවික හමුදාවන්ට සත්කාර කිරීමට සැරසෙමින් සිටියදීය. ඉන්දියානු නාවික හමුදාව නියෝජනය කරමින් ආසියාවේ කාර්ය බහුලතම වරායක් වන කොළඹ වරාය වෙත පැමිණ සිටියේ අයි.එන්.එස්. වික්රන්ත් ( INS Vikrant ) සහ අයි.එන්.එස්. උදේගිරි යන නෞකාවන්ය.
නිදහස් සහ විවෘත ඉන්දු පැසිෆික් කලාපයේ ” අයිතිකරුවා ලෙස තමන් විසින්ම සළකාගනු ලබන එක්සත් ජනපදයේ නාවික හමුදාවන්ට මෙම නාවික හමුදා පෙරෙට්ටුවට ආරාධනා කර තිබුණේ නැත. කෙසේ වුවද යේමනයේ සිට පැමිණි දිත්වා” ලෙසින් නම් කරන ලද සුළි කුණාටුවේ කඩාවැදීම ඉහත නාවික හමුදා පෙරෙට්ටුව පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ නොවැම්බර් 30 වැනි දාට දින දෙකකට පෙර සිදු වූ හෙයින් එම උත්සවය අවලංගු කරන ලදි. එමෙන්ම අවධානයට යොමුවන තවත් සිදුවීමක් වන්නේ දිත්වා කුණාටුවේ කඩාවැදීමට දින 5කට පෙර එනම් නොවැම්බර් මස 22 වැනි දින එක්සත් ජනපදයේ වෙළඳ දෙපාර්තුමේන්තුවේ ජාතික සාගර සහ වායුගෝලීය පරිපාලනයේ (National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) of the US Department of Commerce) සහ එක්සත් ජනපද නාවික කාලගුණික සහ සාගර විද්යා ආඥාවේ (Naval Meteorology and Oceanography Command -NMOC) විශේෂඥයන් ශ්රී ලංකාවට පැමිණ සිටියහ.ඔවුන්ගේ ගමනේ අරමුණ ලෙස දක්වා තිබුණේ ශ්රී ලංකාවේ ජල විද්යාත්මක සිතියම්ගත කිරීමේ හැකියාවන් ව්යාප්ත කිරීමය.
දිත්වා සුළි කුණාටුවේ ගමන් පථයේ ප්රක්ෂේපනය අබිරහස් ලෙසින් විකෘති වූවක් විය. ඒ වනවිටත් ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ ණය උගුලට සිර වී සිටි ශ්රී ලංකා දිවයින පුරාම මෙම අසාමාන්ය සුළිකුණාටුව දැඩි ලෙස හානිදායක අයුරින් බලපෑවේය. ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය විසින් පනවන ලද වසර දෙකක ඊනියා කොවිඩ්-19 වසංගත ලොක් ඩවුන් හමුවේ ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය දැඩි පසු බෑමකට ලක්ව තිබිණි. ඒ අතර බ්රිතාන්යයේ පළමු යටත් විජිතවලින් එකක් සහ ලෝකයේ බදු වංචනිකයන්ගේ ප්රියතම මූල්ය තිප්පලක් වන කැරිබියන් දූපත්වල සෙන්ට් කිට්ස් ඇන්ඩ් නෙවිස් (St. Kitts and Nevis) හි හැමිල්ටන් රිසර්ව් බැංකුව විසින් ඩොලර් මිලියන 250ක ණය සහ වාරික ගෙවීම අත්හිටුවීම පිලිබඳව ශ්රී ලංකා රජයට එරෙහිව පවරන ලද නඩුව නිමිත්තක් කොටගෙන මහබැංකුවේ බ්ලැක්රොක්, ජේ.පී මෝර්ගන් චේස් සහ ජාමු රමුදලේ ඒජන්තයන් විසින් ශ්රී ලංකාව බංකොළොත් රාජ්යයක් බවට ප්රකාශකරන ලද්දේ ගෝලීය මූල්ය කාටලයට ණය ප්රතිව්යුහගතකරණය ” යටතේ ලංකාවේ ආර්ථික සහ දේශපාලනික ස්වාධිපත්යය සහමුලින්ම යටත්කර ගැනීමට අවශ්ය පසුබිම සකස් කරදෙනු පිණිසය. අනතුරුව එක්සත් ජනපදය විසින් වේදිකාගතකරන ලද ආණ්ඩු පෙරලීමේ මෙහෙයුම මගින් බටහිර භූදේශපාලනික, මිලිටරි සහ මූල්ය අවශ්යතාවන් ඉටුකර දෙන ආණ්ඩු පිලිවෙළින් රනිල් වික්රමසිංහ සහ අනුර කුමාර දිසානායක යටතේ පිහිටුවන ලදි.
කුතුහලය දනවන ලෙසින් දිත්වා ” ලෙස නම් කරන ලද කුණාටුව ශ්රී ලංකාවේ උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ප්රවාහන සහ බලශක්ති යටිව්යුහයන්ටද නගර සහ කෘෂිකාර්මික අස්වැන්නටද, ආහාර සුරක්ෂිතතාවටද, දැවැන්ත හානියක් සිදු කරන ලදි. සංචාරක සමයේ ආරම්භයත් සමග සිදු වූ මෙම විනාශය එම කර්මාන්තයටද දැඩි ලෙස බලපෑවේය. එය ද්විගුණ, ත්රෛගුණ හෝ චතුර්ගුණ විනාශයක් විය. එය නිසැකවම අරමුණු 4ක් ඉටුකරගැනීම සඳහා එක්සත් ජනපදය විසින් වියට්නාම් යුද්ධයේදී දියත් කළ පොපායි මෙහෙයුම ” නම් කාලගුණික යුද මෙහෙයුමට සමානවිය. එනම් මංමාවත් මඩවගුරක් බවට පත්කිරීම, නාය යැම් මගින් මාවත් අවහිර කිරීම, පාලම් කඩා බිඳීයාමට සැලැස්වීම සහ සාමාන්ය වර්ෂාකාලයේදී සිදුවනවාට වඩා කාලයක් තුළ මාවත් මඩවගුරු තත්ත්වයේ පවත්වාගෙන යාම ආදි අරමුණුය.
ඇතැම් වාර්තා අනුව දිත්වා කුණාටුව ආරම්භවී ඇත්තේ අරුගම්බේ සහ පොතුවිල් ප්රදේශයෙනි. ශ්රි ලංකාවේ අග්නිදිග වෙරළාශ්රිත මෙම ප්රදේශයට ත්රස්තවාදි ප්රහාරයක් එල්ලවීමේ අවදානමක් ඇති බව පසුගිය වසරේදී එක්සත් ජනපද තානාපතිවරිය විසින් අනතුරු අඟවා තිබුණි. ඊශ්රායල් ජනපදකරණයට නතු වූ මෙම ප්රදේශය ඊශ්රායල් සංචාරකයන් සඳහා ද ආකර්ෂණීයවූවක් වන අතර ෂබාද් හවුස් වලින් ගහණය. පසුව මෙම කුණාටුව බටහිරට දෙසට ගමන් කරමින් මධ්ය කඳුකරය තුළ දැඩි විනාශයක් සිදු කරන ලදි. අනතුරුව නැවතත් අභිරහස් ලෙස ආපසු හැරෙමින් උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ස්වාභාවික වරායක් පිහිටි ත්රිකුණාමලය වෙත ගමන්කරමින් තුනී වී දකුණු ඉන්දියාවට ඇතුළු විය.
මෙම දිත්වා කුණාටුවේ බලපෑම එහි ප්රක්ෂේපණයටද වඩා අහිරහස් එකකි. එය සැලසුම් කර ඇත්තේ රටේ දරාගැනීමේ හැකියාව අවසාන වශයෙන්ද විනාශ කිරීම සඳහාද?
දේශගුණික ව්යසන ධනවාදයෙන් සහ ESG නිල් සහ කොළ බැඳුම්කර මගඩියෙන් මිහිතලය රැකගැනීම
ප්රචණ්ඩ දිත්වා කුණාටුවේ වියරු විනාශය සම්බන්ධයෙන් දොෂාරෝපණය එල්ලවූයේ දේශගුණික විපර්යාසයන්ට ” මිසෙක ඉන්දියානු සාගර කලාපය තුළ උත්සන්න කෙරෙමින් පවතින භූ ඉංජිනේරුකරණ,හයිබ්රිඩ් කාලගුණික යුද මෙහෙයුම්වලට නොවේ. එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය විසින් ප්රවර්ධනය කරනු ලබමින් සිටින මානව ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් කාබන් විමෝචනය ඉහළයාම නිසා සිදුවන දේශගුණික විපර්යාස ” යන ප්රෝඩාකාරි ආඛ්යානය බොහෝ විකෘති අර්ථකතනයන්ගේ පෙරමුණ බවට පත්ව තිබේ.
ශ්රී ලංකාව තුළ සුපුරුදු පරිදි රජයේ ආයතන සහ අනුර කුමාර දිසානායකගේ ව්යාජ වාමාංශික ජාතික ජනබලවේග රූකඩ ආණ්ඩුව එකිනෙකාට එරෙහිව දෝෂාරෝපණය කරගනිමින් විනාශයේ සැබෑ හේතුන් වසංකරවන නොමග යවන සුළු ක්රිඩාව මෙවරද ක්ෂණිකවම ආරම්භ කරන ලදි. ඒ අතරම සීමාරහිත මානුෂික ඛේදවාචකයක පුවත් සමග මිශ්රකරන ලද සාවද්ය තොරතුරු ව්යාපාරයක්ද කෝපරේට් මාධ්ය සහ සමාජ මාධ්යජාලා ඔස්සේ ප්රචාරය වෙමින් පැවැතිණි.
එක්සත් ජනපද හමුදා නිලධාරින් පිරිසක් සිය යුද උපකරණද සමග අත්දැකීම් සහිත හමුදාවක් සිටින ශ්රී ලංකාව තුළ කරන්නේ කුමක්දැයි විමසීමට ශ්රි ලාංකික ජනතාවගෙන්ම එකතුකරගන්නා ලද ආධාර නැවැත බෙදාහරිමින් සිටි ඇමෙරිකන් ගැති කෝපරේට් මාධ්ය චැනල ඉදිරිපත්වූයේ නැත. අසල්වැසි ඉන්දියාව විසින් හමුදා රෝහල් එවන ලද අතර ජපානය විසින් තවත් ක්ෂේත්ර රෝහලක් පිහිටුවන ලදි.
එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ විසින් ප්රවර්ධනය කරනු ලබන පොසිල ඉන්ධන දහනය නිසා සිදුවන කාබන් විමෝචනය හා සම්බන්ධිත මානව ක්රියාකාරිත්වය හේතුවෙන් සිදුවන දේශගුණ විපර්යාස අර්බුදය ” යන ආඛ්යානය විසින් හයිබ්රිඩ් යුද මෙහෙයුම්වල කොටසක් ලෙස නිර්මාණය කෙරෙන ස්වාභාවික නොවන ස්වාභාවික විපත් සහ දේශගුණික අර්බුදය පිළිබඳ සත්යය ජනතාවගෙන් වසං කරමින් සිටියි.
මෙම යුද මෙහෙයුම් එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ පාරිසරික වෙනස්කම් සිදුකිරීම පිළිබඳ සම්මුතිය” (The Environmental Modification Treaty -ENMOD) ගිවිසුමට එරෙහි වන නමුත් එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය ඒ පිළිබඳව කිසිදු විරෝධයක් දක්වා නැත. එක්සත් ජාතින්ගේ CoP සම්මේලන තුළද මිලිටරි ව්යාපාරික කාර්මික සංකීර්ණය පිළිබඳව හෝ පරිසර දූෂණය කරමින් එක්සත් ජනපදය විසින් ලොවපුරා පිහිටුවා ඇති දැවැන්ත හමුදා කඳවුරු 800ක ජාලය ගැන හෝ කවර අවස්ථාවකවත් සඳහන් කර නැත. ඒ වෙනුවට එක්සත් ජාතින්ගේ මහලේකම්වරයා අවධාරණය කර ඇත්තේ පොසිල ඉන්ධන භාවිතය මුළුමණින්ම නැවැත්විය යුතු බවය.
දේශගුණ විපර්යාසය පිළිබඳ නිල ආඛ්යානය විසින් මෙම ග්රහලෝකයේ පරිසර දූෂණයට බලපාන ප්රධාන සාධකය වැරදි ලෙස හඳුනාගෙන ඇතිවාක් පමණක් නොව එමගින් භූ ඉංජිනේරුකරණය මගින් සිදුකෙරෙන දේශගුණික අපරාධ වසංකරමින් ඒවා වගකීමෙන් නිදහස් කර තිබේ. එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ මහලේකම් ඇන්ටෝනියෝ ගුටරෙස් ගේ දේශගුණය උණුවී බුබුලුලෑම ” පිළිබඳ ආඛ්යානය විසින් එක්සත් ජාතින්ගේ-ස්වාභාවික ව්යසන සහ ස්වභාව ධර්මය සතුරෙකු බවට පත්කොට එය ඉලක්කයක් බවට පත් කිරීමේ ක්රියාවලියට ආවරණයක් සපයයි.
මිනිස් ක්රියාකාරිත්වය නැතහොත් පොසිල ඉන්ධන දහනයෙන් සිදුවන කාබන් විමෝචනය හේතුවෙන් පෘථිවියේ උෂණත්වය ඉහළයාම නිසා මතුව ඇති දේශගුණ අර්බුදයක් ” පිළිබඳ ආඛ්යානය විසින් නිල් සහ හරිත බැඳුම්කර (green and blue bonds), පාරිසරික-සමාජීය-ආණ්ඩුකරණ (Environmental Social and Governance -ESG) බැඳුම්කර, සහ එම ක්රියාවලිය හා සම්බන්ධිත කොටස්, තිරසාරත්ව බැඳුම්කර (Sustainability bonds) ආදි මූල්ය මගඩි හරහා කෝපරේට් සහ මූල්ය උවමනාවන් හරිත ශෝධනයට ලක්කිරීමට අවස්ථාව සලසා දී තිබේ.
නිල් සහ හරිත බැඳුම්කර මගඩි ඇතුළු දේශගුණික ව්යසන ධනවාදය පදනම්ව ඇත්තේ කාබන් ක්රෙඩිට් සහ කාබන් විමෝචන ශුන්ය (Net Zero calculations) ගණනය කිරීම් වැනි මූල්ය ප්රෝඩාවන් මතය. එක්සත් ජාතින්ගේ සංවර්ධන වැඩසටහන (United Nations Development Programme- UNDP ) විසින් මෙම ජාවාරම් උත්කර්ෂයට නංවා ඇති ඒවා යටත්විජිතවාදි පැරිස් කණ්ඩායමට(Colonial Club de Paris) අයත් බැඳුම්කර හිමියන්ගේ උවමනාවන් ඉටුකරයි. ප්රංශ ජනාධිපති මාර්කෝන්ගේ දැඩි අනුග්රහය ලද පැරිස් දේශගුණික ගිවිසුම (UN Paris Climate Accords) විසින් මෙම මූල්ය ජාවාරම්වලට ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල් ගොදුරුකරවා ගැනීමට තවදුරටත් ඉඩකඩ සලසා ඇත.
හරිත, නිල් සහ තිරසාර බැඳුම්කර සහ කොටස් මේ දිනවල මූල්ය වෙළඳපොළවල් පුරා වේගයෙන් වර්ධනය වන අංශ වන අතර කෘත්රිම බුද්ධිය හා සම්බන්ධ වෙළඳපොළ කොටස් පුපුරා යාමට ආසන්න බැලූනයක් මෙන් පිම්බෙමින් පවතී. මේ අතර, දේශගුණික ව්යසන රක්ෂණය(climate disaster insurance) මේ වන විට ලොව පුරා තවත් මූල්ය වර්ධන අංශයක් බවට පත්ව ඇත.
මෙය ඇන්තොප්රොසීන යුගයක් නොවේ. පෘථිවිය සහ මානව සංහතිය තවමත් ගෙවමින් සිටින්නේ හොලොසීන යුගයයි. භූගෝල විද්යා විශේෂඥ මණ්ඩලය
ඇන්ත්රෝපොසීන යුගය (Anthropocene) ලෙසින් නිර්වචනය කෙරී ඇත්තේ දේශගුණය සහ පරිසරය කෙරෙහි බලපාන ප්රධාන සාධකය මානව ක්රියාකාරකම් ලෙස සලකන භූ විද්යාත්මක යුගය ලෙසය.
හොලොසීන් (Holocene) යුගය යනු පෘථිවි ඉතිහාසයේ අවසාන වසර 11,700 සඳහා ලබා දී ඇති නමයි – අවසාන ප්රධාන ග්ලැසියර යුගයේ අවසානයෙන් පසු කාලය, නැතහොත් අයිස් යුගය.” ලෙසින් හොලොසීන් යුගය නිර්වචනය කෙරී ඇත. එතැන් සිට, කුඩා පරිමාණ දේශගුණික විපර්යාස සිදුවී ඇත. නිදසුනක් ලෙස විශේෂයෙන් ක්රි.ව. 1200 සහ 1700 අතර පැවැති කුඩා අයිස් යුගය” දැක්විය හැකිය. නමුත් සාමාන්යයෙන්, හොලොසීන් යනු අයිස් යුග අතර සාපේක්ෂව උණුසුම් කාල පරිච්ඡේදයකි.
වර්තමාන යුගය නව භූ විද්යාත්මක ඇන්ත්රෝපොසීන යුගයක් ” ලෙස හඳුන්වන ලෙස නිල වශයෙන් කෙරී තිබුණ යෝජනාව 2024 වර්ෂයේ මාර්තු මාසයේදී භූවිද්යාඥයන්ගෙන් සැදුම්ලත් විශේෂඥ මණ්ඩලයක් විසින් ප්රතික්ෂේප කරන ලදි. එම යෝජනාවට පක්ෂව ඉදිරිපත් කර තිබූ සාක්ෂි සහ තර්ක විමර්ශනය කිරීමෙන් අනතුරුව මෙම ප්රතික්ෂේප කිරීම සිදුවිය. මෙය සිදු වූයේ වර්ෂ 15ක් පුරා විවිධ දත්ත, සාක්ෂි, සහ තර්ක විශ්ලේෂණයට සහ විවාදයට ලක්කරමින් ගෙන ගිය ක්රියාදාමයකින් පසුවය. මෙම විශේෂඥ මණ්ඩලයේ නිගමනය ජාත්යන්තර භූගෝල විද්යාඥයන්ගේ සංගමය විසින් නිල වශයෙන් ස්ථිර කර තිබේ.
මානව ක්රියාකාරකම් යුගය(Anthropocene) පෘථිවියේ නව භූගෝලීය යුගයක් ලෙස නම් කරන ලෙසත් වර්තමාන හොලෝසීන(Holocene) යුගය අවසන් කරන ලෙසත් නිල වශයෙන් කර තිබූ යෝජනාව මෙහිදී මෙම විශේෂඥ මණ්ඩලය විසින් දැඩි ලෙස ප්රතික්ෂේප කරන ලදි. නමුත් පෘථිවිය තවමත් පවතින්නේ හොලෝසීන යුගයක් තුළ බවට විශේෂඥ මණ්ඩලය විසින් දෙන ලද තීන්දුව මගින් විවිධ බලවේග විසින් වර්තමානයේ ගෝලීය පරිමාණ දේශගුණික අර්බුදයක් පවතින බවට ගෙන යන ප්රචාරයට කිසිදු විද්යාත්මක පදනමක් හෝ සාක්ෂියක් නැති බව පෙන්වා දී ඇත.
නමුත් මේ මගින් සංවර්ධන ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් ප්රාදේශිය වශයෙන් ඇතිවෙන දේශගුණික ව්යසනයන් ප්රතික්ෂේප කිරීමක් සිදු නොවේ. මෙම තීන්දුව ගෙන ඇත්තේ ඇත්තේ ගෝලීය පරිමාණ ඓතිහාසික දෘෂ්ඨිකෝණයකින් කරන ලද විමර්ශනයක් තුළය. ගැටළුව වන්නේ දේශීය හෝ ප්රාදේශීය වශයෙන් සංවර්ධන ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් ඇතිවන ව්යසනයන් පිලිගත නොහැකි මට්ටමකට ගෝලීය පරිමාණ කාල-අවකාශයක් දක්වා ගෙනයමින් කෝපරේට් මාධ්යය, රාජ්ය හා රාජ්ය නොවන සංවිධාන විසින් බිය උපදවන චිත්රයක් මවමින් විශාලනය කර අතිශයෝක්තියෙන් දැක්වීමයි.
සංවර්ධන ක්රියාදාමයන් මගින් උත්ප්රේරණය කරනු ලබන දේශීය හෝ කලාපීය පාරිසරික ව්යසනයන් හේතුවෙන් මෙම යුගය පෘථිවි භූගෝල විද්යාව තුළ ගෝලීය පරිමාණ වෙනස් කම් සහිත වෙනම යුගයක් නැතහොත් ඇන්ත්රොපොසීන යුගයක් ” ලෙසින් නම් කිරීම කළ නොහැකි අතර එසේ කළ යුතුද නොවෙයි. මෙහිදී ස්වාභාවික සහ සැලසුම් සහගත ලෙස කෘත්රිම ලෙස නිර්මාණය කරනු ලබන දේශගුණික ව්යසනයන් අතිශයෝක්තියට නංවමින් කෝපරේට් ජනමාධ්ය විසින් අතිශයෝක්තියෙන් පතුරුවාහරිනු ලබන දේශගුණික භීෂණය සමාන කළ හැක්කේ කොවිඩ්-19 පන්නයේ මනෝවිද්යාත්මක යුද මෙහෙයුමකටය. මේ මගින් වායුගෝලය, සාගරය, අභ්යවකාශය, ඇන්ටාක්ටිකාව ආදි ගොලීය පොදු අවකාශයන්ට දොස්පවරමින් භීෂණය සහ සාවද්ය තොරතුරු ප්රචාරණය සිදුකිරීමට ඉඩ සලසාගනු ලබයි. එමෙන්ම දේශගුණික ව්යසන ධනවාදයට ජීව විද්යාත්මක යුද්ධයේ සහ භූ ඉංජිනේරුකරණයේ හයිබ්රිඩ් ආකාරයන් දියත් කිරීමටද එමගින් අවස්ථාව විවර කරගනී.
මානව ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් සිදුවන දේශගුණ විපර්යාසය පිළිබඳ ආඛ්යානය හෙවත් ඇන්ත්රෝපොසීන ආඛ්යානය” තහවුරු කිරීම සඳහා අවශ්යවන දේශගුණික ව්යසන” නිර්මාණය සඳහා භූ ඉංජිනේරුකරණ තාක්ෂණය සහ කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් යොදාගනු ලබයි. එමෙන්ම අනෙක් අතට භූ ඉංජිනේරුකරණය සහ කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් වල ප්රතිඵල වසංකිරීම සඳහා ඉහත ඇන්ත්රෝපොසීන ආඛ්යානය යොදාගනු ලබයි.
මානවයන් විසින් පෘථිවිය භූගෝල විද්යාත්මකව ගෝලීය පරිමාණ විපර්යාසයකට ලක් කර ඇතැයි යන මතය මානව විද්යාඥයන්ගේ දැඩි විවේචනයට ලක්ව තිබේ. මෙම මතය ප්රමාණවත් සාක්ෂි සහිතව සනාථකර නැති බව පෙන්වා දෙන ඔවුහු මෙම මතය බිහිවී ඇත්තේ යුරෝපීය කාර්මික විප්ලවය ඇන්ත්රෝපොසීන යුගයේ ආරම්භක දිනය ලෙස සලකන යුරෝ කේන්ද්රීය” ප්රවේශය තුළින් බව පෙන්වා දෙති. අප තවමත් ජීවත්වන්නේ භූ විද්යාත්මක හොලෝසීන යුගයේ වන අතර එය ඇන්ත්රොපොසීන යුගයක් ලෙස භූ විද්යාත්මකව නම් කළ නොහැකිය.නමුත් දැවැන්ත අවිද්යාත්මක සාවද්ය තොරතුරු ව්යාපාරයක් විසින් මෙම කරුණ වළලා දමා තිබේ. දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ සාවද්ය තොරතුරු ප්රගුණනය කරමින් බෙදාහරින එක්සත් ජාතින්ගේ දේශගුණික සමුළුව (CoP) තුළ මෙය දිගටම සිදු වේ. ඒ මගින් ස්වභාව ධර්මය ආයුධයක් බවට පත්කිරීමට සහ ප්රෝඩාකාරි නිල්, හරිත සහ තිරසාරත්ව බැඳුම්කර මගින් මූල්යකරණය කිරීමට ඉඩ සලසයි. එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ
බුබුලු ලමින් උණු වී දියවී වැගිරෙන දේශගුණය” සහ සදාතනික ගෝලීය බහුවිධ අර්බුදය ” යන පිළිබඳ ආඛ්යාන යොදාගනිමින් බ්ලැක්රොක් වැනි ලාභය හඹා යන ගිජුලිහිණි සමාගම් සිය ආයෝජන කළඹ මගින් ඉහත වංචාකාරි බැඳුම්කර හරිතශෝධනයට ලක් කරයි.
ආර්ථිකය විනාශ කිරීමට සඳහා දියත් කර ඇති භූ ඉංජිනේරුකරණ සහ කාල යුද ප්රහාර වසං කිරීම සඳහා දේශගුණික අර්බුදය පිළිබඳ ආඛ්යානය යොදාගනිති.
සරදමකට මෙන් එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය විසින් මිලිටරි අරමුණු සඳහා පාරිසරික වෙනස් කිරීම් තහනම් කරමින් සම්මත කර ඇති ENMOD ගිවිසුම සහ ජෛව විවිධත්වය සුරැකීමේ ගිවිසුම මගින් තහනම් කර ඇති නමුත් දැනට සිදු කෙරෙමින් පවතින භූ ඉංජිනේරුකරණ සහ කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් වසං කිරීම සඳහා යොදාගනු ලබන්නෙ එක්සත් ජාතීන්ගේ ඇන්ත්රෝපොසීන දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ ආඛ්යානයයි. ඒ මගින් අත්යවශ්ය යටිතල පහසුකම් විනාශ කිරීමි සඳහා දියත් කෙරෙන පහසුවෙන් නිරීක්ෂණය කල නොහැකිවූත් චාලක නොවන්නාවූත් ලේසර් වැනි බලශක්ති අවි මත පදනම් ප්රහාර හෝ සයිබර් ප්රහාර වලින් සමන්විත හයිබ්රිඩ් යුද ආකාරයන්ට ආවරණයක් සපයයි.
භූ ඉංජිනේරුකරණය සහ ඩ්රෝන යොදාගනිමින් කෘත්රීම වර්ෂා නිර්මාණය විසින් නාය යාම් ඇති කරමින් ගම්මාන පිටින් වළ දැමුණ අතර පොපායි මෙහෙයුම ” මගින් සිදු කළ ආකාරයටම අයහපත් දේශගුණය වෙත වරද පටවනලදි. ස්වභාවධර්මය ආයුධයක් බවට පත්කරමින් අපගේ සතුරෙකු බවට පත්කළවුන්ම , ඒ සතුරාගෙන් අපව ගලවාගැනීම” සඳහා ණය සඳහා ස්වභාව ධර්මය හුවමාරුව (Debt-for-Nature-Swaps) , නිල්,හරිත සහ තිරසාරත්ව බැඳුම්කර ආදිය හඳුන්වා දෙමින් ස්වභාව ධර්මය මූල්යකරණයට ලක්කරමින් සිටිති.
හයිබ්රිඩ් යුද මෙහෙයුම් සැලසුම් කරනු ලබන්නේ එහි වගකීම පිළිගත හැකි ලෙසින් ප්රතික්ෂේප කිරීමට හෝ වෙනත් අයෙකු මත පැටවීමට හැකිවන පරිදිය. ඉන්දියාව සහ ඉන්දීය සාගර කලාපය තුළ සිදුවෙමින් පවතින භූදේශපාලනික වර්ධනයන් විශේෂයෙන්ම ඉන්දියාව බටහිර බලපෑම් නොතකා රුසියාව සමග සිය සබඳතා තවදුරටත් ශක්තිමත් කර ගැනීමත් රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින්ගේ ඉන්දියානු සංචාරය දෙසැම්බර් මස පළමු සතියේ යෙදී තිබීමත් විසින් පොපායි මෙහෙයුම පන්නයේ මෝසම් වැසි ආශ්රිත කාලගුණික ප්රහාරයක් දියත් කිරීමට අවශ්ය භූ දේශපාලනික සංදර්භය නිර්මාණය කර තිබිණි. මෙම කාලගුණික හයිබ්රිඩ් යුද මෙහෙයුම මගින් ඉන්දියානු සාගරයේ බලශක්ති සහ වෙළඳ නාවික මාර්ගය මත සහ මුහුදු යට සන්නිවේදන කේබල් මාර්ග මත පිහිටි භූ උපායික වශයෙන් වැදගත් රටවල් රැසක් එනම් ශ්රී ලංකාව, ඉන්දුනීසියාවේ සුමාත්රා, මලක්කා සමුද්ර සන්ධියේ පිහිටි මලයාසියාව,තායිලන්තය ආදි රටවල් වෙත දැඩි හානියක් සිදු කරන ලදි.
දිත්වා කුණාටුව ශ්රී ලංකාවට පැමිණීමට දින දෙකකට පෙර අද්භූත ජනක අළු වළාවක් ඉන්දියාවේ නවදිල්ලිය වසාගනිමින් තිබිණි. මෙම අළු වළාකුළ නිර්මාණය වූයේ ඉතා දුර බැහැර අප්රිකානු මහාද්විපයේ ඉතියෝපියාව තුළ හයිලි ගුබ්බි යන ගිනිකන්ද 2025 නොවැම්බර් මස 25 වැනි දින පිපිරී යාම හේතුවෙනි. වර්ෂ 12000ක කාලයක් තිස්සේ සක්රිය මෙම ගිනිකන්ද පළමුවරට සිය අලු ඉන්දියවෛ් නවදිල්ලිය වෙත දෙසට පාකර එවා තිබිණි!
නොවැම්බර් 28 වැනි දින කුණාටුව ලංකාව වෙත පැමිණීම හේතුවෙන් ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාවේ 75 සංවත්සරය උත්සවය අවලංගු කර දැමීමට සිදු විය.නොවැම්බර් 30 වැනි දින පැවැත්වීමට සැලසුම්කර තිබූ මෙම උත්සවයට රුසියාව, ඉරානය, ඉන්දියාව, මලයාසියාව,පකිස්ථානය, සහ බංග්ලාදේශයේ නාවිකා හමුදාවන්ගේ නැව් සහභාගිවීමට නියමිතව තිබිණි. පසුව ශ්රී ලංකා රජයේ හමුදාවන් විසින් දියත් කරන ලද ආපදා සහන සහ මානුෂික ආධාර මෙහෙයුම් සඳහා ඉන්දියාව විශාල වශයෙන් ආධාර කළේය.
එක්සත් ජනපද විශේෂ හමුදා බලකායන් විසින් නොවැම්බර් මාසයේදී ඉරානය වෙත සැපයුම් ගෙන යමින් නෞකාවකට ශ්රී ලංකා මුහුදු සීමා ආසන්නයේදී බාධාකරනු ලැබිණි. මෙම මෙහෙයුම සඳහා ශ්රී ලංකාව යොදාගත්තාද යන්න අපැහැදිලිය.
දෙසැම්බර් 4 වැනි දින රුසියානු ජනාධිපතිවරයාගේ ඉන්දීය සංචාරය නියමිතව තිබියදී , ඉන්දියානු සාගරය ලෝකය හරහා බටහිරින් ඉතියෝපියාවේ සිට ද නැගෙනහිරින් ඉන්දුනීසියාවේ සිටද ගලා ආ දේශගුණික ව්යසන ” ඉන්දීය සාගරයේ මැද පිහිටි ශ්රී ලංකාව ඉලක්ක කරමින් දිගහැරුණේ භූ දේශපාලනික මහාද්විපික භූතල ඝට්ටන සහ ආතතින් උත්සන්නවන වෙමින් පැවැති අතරය. ඉන්දියාව විසින් රුසියානු තෙල් සහ ගෑස් මිලදී ගැනීම වැලැක්වීමට එක්සත් ජනපදය ඉන්දියාව මත දැඩි රාජ්යත්රාන්ත්රික, වෙළඳ සහ ආර්ථික බලපෑම් සිදු කරමින් සිටියද ඉන්දියාව විසින් ඒවා නොතකා හැර තිබිණි.
එක්සත් ජනපදය විසින් කැරිබියන් සාගරයේ තෙල් නැව් කොල්ලකමින් වෙනිසියුලානු ජනාධිපති මධුරෝගේ රජය පෙරළා දැමීම සඳහා මොන්රෝ ගිවිසුම නැවත ප්රචණ්ඩ ලෙස බලගැන්වීමට වෑයම් දැරෙන පසුබිම තුළ, පොපායි මෙහෙයුමට ” සමානව දිත්වා කුණාටුව ගෙනා ආ පණිවිඩය වූ ඉන්දියානු සාගරය තුළ කාලගුණය අයත් එක්සත් ජනපදයටය ” යන්න එතරම්ම රහසිගත එකක් නොවූයේද? ඉන්දියාවේ විශාලතම ගුවන් සේවයට සිය ගුවන් ගමන් අත්හිටුවමින් දැවැන්ත අර්බුදයකට මුහුණ පෑමට සිදු වූයේ රුසියානු ජනාධිපතිවරයා ඉන්දියාවේ සිටියදීය. නමුත් උත්සන්නවන බටහිර බලපෑම් හමුවේ වුව ද ඉන්දියාව සීතල යුද සමයේ සිය දිගුකාලීන මිතුරා වූ රුසියාව අත්හැර දැමීමට සුදානම් බවක් නොපෙනිණි.
රුසියානු ජනාධිපතිවරයාගේ සංචාරයේදී ඉන්දියාව සහ රුසියාව අතර වෙළඳ සහ ආරක්ෂික සහයෝගිතාව පුළුල් කරමින් ගිවිසුම් ගණනාවකට අත්සන් තැබිණි. එමෙන්ම දෙරටේ වරායවල් ගුවන් තොටුපළවල් අන්යොන්ය වශයෙන් භාවිතා කිරීමට ඉඩ සලසන ගිවිසුමකටද (Reciprocal Exchange of Logistics Agreement – RELOS) දෙරට විසින් අත්සන් තබා ඇත.
භූ දේශපාලනික විචාරකයන් සඳහන් කර ඇත්තේ රුසියානු ජනාධිපතිවරයාගේ ඉන්දියානු නිල රාජ්ය සංචාරය සහ එහි ප්රතිඵල වූ කලී භූ දේශපාලනික භූමිකම්පාවක් මිස අනෙකක් නොවන බවය. බහුධ්රැවීය ලෝකයක් ගොඩනගනු සඳහා BRICS ආර්ථික හවුලට අයත් ආසියානු රටවල දේශපාලන සහ ආර්ථික සහයෝගිතාව සහ බැඳීම ශක්තිමත් කිරීම, ඩොලරය අත්හැරදැමීමේ ක්රියාවලිය වේගවත් වීම ආදිය හමුවේ වේගයෙන් ගිලෙමින් පවතින අධිරාජ්යය එය වළක්වනු සඳහා අතට අසුවන සෑම දෙයකින්ම පහර දෙමින් සිටින ආකාරය දැකිය හැකිය.
භූ ඉංජිනේරුකරණය ගැන එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ නිහඬතාව: ව්යසන ධනවාදය සහ එක්සත් ජාතින්ගේ CoP සම්මේලන
එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික අර්බුද සමුළුවේ (UN’s climate crisis Conference of the Parties -CoP) ) දී, භූ ඉංජිනේරුකරණය සහ කාලගුණික යුද්ධය හේතුවෙන් පෘථිවියේ ජීවයට එල්ලවී ඇති ඇති බරපතල තර්ජනය ගැන සඳහන් කිරීමට ඉදිරිපත්වන්නේ ඉතා ස්වල්ප දෙනෙකි. සිවිල් සමාජ ක්රියාකාරීන් සහ රාජ්ය නොවන සංවිධාන විසින් සිය අවධානය යොමු කර ඇත්තේ ජෛව හා විෂබීජ යුද්ධ අවි නිෂ්පාදනය කරන මිලිටරි ව්යාපාර කාර්මික පර්යේෂණ සංකීර්ණයට වඩා පොසිල ඉන්ධන භාවිතය නැවැත්වීම කෙරෙහිය.
මෙම සමුළුවට රාජ්යයන් නියෝජනය කරමින් සහභාගිවූ පාර්ශ්වයන් විසින් මිලිටරි ව්යාපාරික කාර්මික සංකීර්ණය ගැන කිසිදු සඳහනක් කිරීමෙන් හිතාමතාම වැළකුණු බව පැහැදිලි විය. නමුත් රාජ්ය නොවන සංවිධාන සහ දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ සිවිල් සමාජ ක්රියාකාරිකයන් පවා මිලිටරිමය අවශ්යතාවන් සඳහා පාරිසරික විපර්යාසයන් සිදුකිරීම( ENMOD) පිළිබඳව හෝ යුද ටැංකි, යුද නැව්, සබ්මැරීන්, ගුවන්යානා, බෝම්බ ආදියෙන් සමන්විත යුද යන්ත්රය විසින් සිදු කරන දැවැන්ත පාරිසරික දූෂණ ගැන කිසිදු සඳහනක් නොකිරීම කුතුහළය දනවන සුළුය.
එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ වර්තමාන මහලේකම් අන්තොනියෝ ගුටරෙස් යටතේ ලෝක සාමය ආරක්ෂා කිරීම සහ රාජ්යයන්ගේ ස්වෛරීත්වයට ගරු කිරීම පිළිබඳව එහි ව්යවස්ථාවේ 2.7 වගන්තිය යටතේ එම සංවිධානයට පැවරෙන මූලික වගකීම අත්හැර දමා ඇති බව පැහැදිලිය. ඒ අතර එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ සංවිධාන වන ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (World Health Organization-WHO), ආහාර සහ කෘෂිකර්ම සංවිධානය (Food and Agriculture Organization of the United Nations- FAO), ආදි ඖෂධ සමාගම් ඇතුළ විවිධ බහුජාතික සමාගම්, රොකෆෙලර් සහ බිල් සහ මෙලින්ඩා ගේට්ස් පදනම ආදි පදනම් සංවිධාන ආදියේ අරමුදල්වලින් ලබාගනිමින් එම සමාගම් සහ පදනම් ආයතනවල න්යාය පත්රය ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා දේශගුණ විපර්යාස අර්බුද ”, වසංගත අර්බුද” ඇතුළු සදාතනික බහුවිධ අර්බුද ” පිළිබඳව තමන්ගේම ප්රචාරක ව්යාපාර දියත්කරමින් මානුෂික ව්යසන ධනවාදය මුදාහරිමින් ජාතින්ගේ ධනය කොල්ලකෑමට මංපාදා ඇත. එමෙන්ම එක්සත් ජාතින්ගේ සංවර්ධන වැඩ සටහන (United Nations Development Programme-UNDP) විසින් නිල් සහ හරිත බැඳුම්කර,ස්වභාව ධර්මය සඳහා ණය හුවමාරුව සහ තිරසාරත්ව බැඳුම්කර අලෙවි කිරීමේ සංවිධානයක් බවට පත්ව තිබේ. විද්යුත් මෝටර් රථ නිෂ්පාදනය කරන සමාගම් දේශගුණික විපර්යාස අර්බුද” ආඛ්යානයේ පොසිල ඉන්ධන විරෝධය තුළින් වාසි ලබමින් විද්යුත් මෝටර් රථවල බැටරි සඳහා අවශ්ය විරල පෘථිවි ඛණිජ කැනීම මගින් දැවැන්ත පාරිසරික විනාශයක් සිදු කරමින් සිටිති.
එමෙන්ම මුහුද යට සන්නිවේදන දත්ත කේබල් මාර්ගයක පිහිටි ශ්රී ලංකාව වැනි භූ දේශපාලනික වශයෙන් වැදගත් ස්ථානවල ලෝකය පුරා විදුලිය සහ ජලය පිළිබඳ සංවේදී දැවැන්ත දත්ත මධ්යස්ථාන පිහිටුවීමට කඩිමුඩියේ සිදු කෙරෙමින් පවතින ක්රියාදාමයන් පිළිබඳවද එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ CoP සමුළුවලදී සාකච්ඡා කෙරෙන්නේ ඉතා අවම වශයෙනි. එලොන් මුස්ක්ගේ ස්ටාර්ලින්ක් සන්නිවේදන ජාලයට සමාන්තරව මෙම දත්ත මධ්යස්ථාන ගොඩනැගෙන්නේ ගෝලීය යුද යන්ත්රයේ අවශ්යතාව වෙනුවෙන් ඔත්තුබැලීමේ සහ නිරීක්ෂණය කිරීමේ පද්ධති නිර්මාණය කිරීම සඳහාය.මේ මගින් රැස්කෙරෙන සහ විශ්ලේෂණය කෙරෙන දත්ත සහ තොරතුරු සිතිජයට එහා (Over the Horizon -OTH)” සහ පූර්ණ යුද අවකාශ ආධිපත්යය මෙහෙයුම් (Full Spectrum Dominance -FSD)” වලදී යොදාගැනෙන චාලක නොවන අවි පද්ධති සඳහා භාවිතා කෙරේ. කෙසේ වුවද බ්රසීලයේ බෙලෙම් හිදී පැවැත්වුණු එක්සත් ජාතින්ගේ CoP සමුළුව ඉදිරිපිට විරෝධතා දක්වන ලද ඊනියා Gen-Z සමාජ මාධ්යජාලා ක්රියාකාරිකයන් බවට පරිවර්තනය වුණු පාරිසරික රාජ්ය නොවන සංවිධාන ක්රියාකාරිකයෝ මෙම කරුණු ගැන අවධානය යොමු නොකරන අතර ඔවුහු ජෝර්ජ් සොරෝස් විසින් මෙහෙයවන ග්රේටා තන්බර්ග් අනුගමනය කරමින් හුදු පොසිල ඉන්ධන විරෝධයට සීමා වී සිටිති.
ගෝලීය කාර්මික නිෂ්පාදනය මගින් සිදු කෙරෙන දූෂණය මෙන් කිහිපගුණයක් විනාශයක් පෘථිවිය මත සිදුකරන යුද්ධ හෝ මිලිටරිකාර්මික නිෂ්පාදන සංකීර්ණය මගින් සිදු කරන පරිසර හානියක් සිදු කරන කාලයක එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ දේශගුණික සමුළුවේ නියමකයන් අතරින් කීපදෙනෙකු හෝ ENMOD හෝ කාලගුණික යුද්ධය ගැන කෙදිනක හෝ අසා තිබුණාදැයි සැක සහිතය.
බෙලෙම් හිදි පැවැති මෙම CoP සමුළුව භූ ඉංජිනේරුකරණය සහ කාලගුණික යුද්ධය ගැන මෙන්ම ඩොලර් ට්රිලියනයක් වැය කරන එක්සත් ජනපද යුද යන්ත්රයේ සහ එහි මිලිටරි ව්යාපාරික කාර්මික සංකීර්ණයේ හානිකර පාරිසරික බලපෑම සම්පූර්ණයෙන්ම නිහඬතාව ආරක්ෂා කළේය. ලෝකයේ විශාලතම මිලිටරි කාර්මික පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන අංශය සතුව ඇත්තේ එක්සත් ජනපදය වෙතය.
දිත්වා කුණාටු සඳහා සුදානම් කිරීම: භූ ඉංජිනේරුකරණය මගින් දේශගුණික ව්යසන නිර්මාණය
කෘත්රීම වර්ෂාව ඇති කිරීම සඳහා වළාකුළු වැපිරවීම වැනි තාක්ෂණයන්ගේ ඉතිහාසය අවම තරමින් 1960 ගණන් දක්වා දිවෙයි. 1940 සහ 50 දශකයන්හිදී එක්සත් ජනපදය විසින් බිකිනි ඇටොල් සහ මාෂල් දූපත්වලදී, න්යෂ්ටික සහ හයිඩ්රජන් බෝම්බ පිපිරවීම මගින් භූමි කම්පා සහ සුනාමි ඇති කිරීම පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදු කර තිබේ. බිකිනි ඇටොල් දූපත් න්යෂ්ටික විකිරණ මගින් දූෂණය වී ඇති අතර එය ජීවින්ගේ වාසස්ථානය සඳහා නුසුදුසු ස්ථානයක් බවට පත්වී ඇත.
2004 දී ඉන්දීය සාගරය තුළ භූමිකම්පාවක් සහ එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස නැගෙනහිර සිය බටහිරට ගමන්ගත් දැවැන්ත සුනාමි රළ තරංග නිර්මාණය විය. ඉන්දුනිසියාවේ සුමාත්රා දිවයිනේ අචේ ප්රාන්තයේ හටගත් භූමිකම්පාවක් හේතුවෙන් හටගත් මෙම සුනාමි රළ තරංග දකුණු ආසියාව පසුකරමින් අප්රිකානු වෙරළ තීරයේ ටැන්සානියා සහ මොසැම්බික් දක්වා ගමන් කළේය. මෙයින් වඩාත්ම හානියට ගොදුරුවූයේ ඉන්දුනීසියාවේ අචේ ප්රාන්තය සහ ශ්රී ලංකාවය. එමෙන්ම තායිලන්තය, මලයාසියාව සහ ඉන්දියාවද මෙහි බලපෑමට ගොදුරු වූ අතර ජීවිත ලක්ෂයක් පමණ විනාශයට පත් විය.
ලෝකයේ ප්රධාන වරායන්,ගුවන්තොටුපළවල් සහ ගොඩබිම් සහ නාවික මාර්ග සම්බන්ධකරමින් ගෝලීය නිෂ්පාදනය සහ බෙදාහැරීම සම්බන්දීකරණය සඳහා 2004 වර්ෂය වනවිට චීනය විසින් දැවැන්ත ව්යාපෘතියක් දියත් කර තිබිණි. මෙය හඳුන්වන ලද්දේ වෙළඳ පථ සහ මාර්ග සමාරම්භක ව්යාපෘතිය (Belt and Road Initiative – BRI) යනුවෙනි. එමෙන්ම මුතුවැල”(String of Pearls) යන අන්වර්ථ නමින්ද මෙය හඳුන්වන ලදි. 2004 වර්ෂය වූ කලී එක්සත් ජනපදයේ CIA සංවිධානය විසින් චීනයේ මේ ව්යාපෘතිය මගින් එක්සත් ජනපදයේ ගෝලීය ආධිපත්යය වෙත එල්ලවන තර්ජනය ගැන කථාකිරීම ආරම්භ කළ වසර විය. මේ වනවිට චීනය සහ ශ්රී ලංකාව අතර වෙළඳ සහ දේශපාලනික සබඳතා යහපත් මට්ටමක පැවැති අතර ශ්රී ලංකාවද චීනයේ BRI ව්යාපෘතිය සඳහා එක් වී තිබිණි. 2004 සුනාමිය මගින් ශ්රී ලංකාවේ දකුණුපළාතේ මුහුදු බඩ පෙදෙස්වලට මෙන්ම උතුරු නැගෙනහිර පළාත්වලටද දැඩි හානි සිදුවිය.
මෙහිදී අවධානයට ගතයුතු වැදගත් කරුණ නම් 2025 නොවැම්බරයේදී ඊසාන දිග මෝසම් වර්ෂාවන් සමග පැමිණි කුණාටුවට ගොදුරු රටවල් 2004 සුනාමියෙන් හානි වූ රටවල්ම වීමය. මෙම රටවල් පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියානු සාගරයේ වෙළඳ, බලශක්ති නාවික මාර්ගයේ සහ මුහුද යට සන්නිවේදන දත්ත කේබල් මාර්ග විහිදී ඇති පථය ඔස්සේය.
මේ අතර 2025 නොවැම්බර් මාසයේදී කුණාටුවෙන් හානියට පත් ඉන්දුනීසියාවේ සුමාත්රා අසල සුනාමි අනතුරු ඇඟවීමක් ද සිදු කෙරිණි. මෙවර වෙරළාසන්න තීරයට පමණක් නොව අධික වර්ෂාපතනය හේතුවෙන් ජලගැලීම් සහ නාය යෑම්වලින්ද සුමාත්රාවට හානි සිදුවිය. එම විනාශය ද එක්සත් ජනපදය විසින් වියට්නාමයට එරෙහිව දියත් කළ පොපායි කාලගුණික මෙහෙයුමේ” ප්රතිඵලවලට සමානය.
2004 සුනාමියෙන් පසුව එක්සත් ජනපදය විසින් ඉන්දියාව, ජපානය සහ ඕස්ට්රේලියාව සමග QUAD නැමැති ආරක්ෂක සංධානය ගොඩනගන ලදි. මෙම සන්ධානය පිහිටවීමේ ප්රකාශිත අරමුණ ලෙස හුවා දක්වන ලද්දේ ව්යසන අවස්ථාවලදී මානුෂික ආධාර සැපයීම බවයි. නමුත් එහි සැබෑ අරමුණ වූයේ චීනයේ BRI ව්යාපෘතියට එරෙහිව ආසියාතික රටවල සන්ධානයක් ගොඩ නගමින් චීනයේ බල ව්යාප්තිය අඩාල කිරීමය.
එක්සත් ජනපදයේ ශ්රී ලංකා තානාපතිනිය ජූලි චුංග් එක්සත් ජනපද හමුදාවන් කුණාටු වර්ෂාවෙන් හානි වූ ශ්රි ලංකාවට ගොඩ බැස්සවීමට අවශ්ය සුදානම් කිරීමේ කටයුතු සුපරීක්ෂා සහගතව සුදානම් කරන ලද්දේ ශ්රී ලංකාවේ ඊනියා නොබැඳි වෙස්මුහුණ ආරක්ෂා කරන අතරම ශ්රී ලංකාව තුළ එක්සත් ජනපද කඳවුරු නොමැති බව පෙන්වමින් ත්රිකුණාමලය වෙත ප්රවේශය සලසා ගැනීමටය.
දිත්වා කුණාටුව පැමිණීමට දින 14ක් වැනි සුළු කාලයකට පෙර එනම් නොවැම්බර් 14 වැනි දින කොළඹ එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලය විසින් නිවේදනය කරන ලද්දේ එක්සත් ජනපදය සහ ශ්රී ලංකාව අතර ආරක්ෂක හවුල්කාරිත්වය ගැඹුරු සහ විධිමත් කිරීම සඳහා අවබෝධතා ගිවිසුමක් අත්සන් තබන ලදි. මෙම ගිවිසුම ක්රියාත්මක වන්නේ එක්සත් ජනපදයේ යුද දෙපාර්තුමේන්තුවේ රාජ්ය හවුල්කාරිත්ව වැඩ සටහන (State Partnership Program -SPP) යටතේය. මෙයට එක්සත් ජනපදයේ මොන්ටානා ජාතික ආරක්ෂක බලකාය සහ ශ්රී ලංකා හමුදාව සම්බන්ධ වනු ඇත.
එක්සත් ජනපද තානාපතිනිය ජූලි චුංග් එක්සත් ජනපදය සහ ශ්රී ලංකාව අතර ආරක්ෂක සහයෝගිතාවයේ නව පරිච්ඡේදයේ වැදගත්කම දැඩි පෙර දක්නා නුවණකින් යුතුව අවධාරණය කළාය: මොන්ටානාහි ලැව්ගිනිවලට ප්රතිචාර දැක්වීමේ සිට ගංවතුර සහන දක්වාද විදේශයන්හි සාමසාධක කටයුතුවල සිට මානුෂික ආධාර සැපයීම දක්වාද ස්වකීය වෘත්තිකභාවය සහ සේවය පිළිබඳව සාඩම්බර වාර්තාවකට මොන්ටානා ජාතික ආරක්ෂක බලකාය හිමිකම් කියයි. ශ්රී ලංකාව සමග වන මෙම හවුල්කාරිත්වය නැවත සහතික කරන අද අත්සන් තබන ලද අවබෝධතා ගිවිසුම හරහා ඉන්දු පැසිෆික් කලාපයේ ආරක්ෂාව-විශ්වාසය ගොඩනැගීම, සූදානම සහ හවුල්කාරිත්වය හරහා කල්පවත්නා සාමය පිණිස වන අපගේ පොදු විසඳුම ශක්තිමත් කරයි.”
ඒ අයුරින් නොවැම්බර් 28 වැනි දින ඉන්ද්රජාලික ආකාරයකින් මතුව ශ්රී ලංකාවට විශේෂයෙන් කඳුකරයට දැඩි හානියක් සිදු කළ දිත්වා කුණාටුව පිළිගැනීම සඳහා කල්තබා වේදිකාව සකසන ලද බව පැහැදිලිය.නොවැම්බර් 14 වැනි දින අත්සන් තබන ලද මේ අවබෝධතා ගිවිසුමෙන් සතියකට පසුව එනම් නොවැම්බර් 22 වැනි දින එක්සත් ජනපද හමුදා නිලධාරින් පිරිසක් දැවැන්ත C-103 හර්කියුලස් ගුවන් යානා දෙකක් සමග ශ්රී ලංකාවේ කටුනායක ගුවන් හමුදා කඳවුරට ගොඩ බසින ලද්දේ මානුෂික ආධාර සැපයීම ” සඳහාය.
ශ්රී ලංකාවේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව, බලශක්ති සහ ප්රවාහන යටිව්යුහය ඉලක්ක කරමින් මධ්යම කඳුකරය වෙත වැසි ඇති කිරීම
ශ්රී ලංකාවේ ජනතාව 700කට අධික පිරිසක් මරණයට පත්කළ සහ තවත් සියගණනක් අතුරුදහන් කළ ජලගැලීම් සහ නාය යෑම් ඇති කළ දිත්වා කුණාටුවේ ඉලක්කය වී තිබුණේ ශ්රී ලංකාවේ මනරම් කඳුකරය සහ කෘෂිකාර්මික වශයෙන් වැදගත් ප්රදේශ වේ. ජාතික ආහාර සුරක්ෂිතතාව, බලශක්ති සහ ප්රවාහන යටිතල ව්යුහය විනාශ කරන ලදි.මෙම විනාශය 2004 සුනාමිය මගින් ශ්රී ලංකාවේ වෙරලබඩ ජනතාව 30000ක් මරණයට පත්කරමින් සිදු කළ හානියට විශ්මය ජනක ආකාරයකින් සමානය.
සැලසුම්කිරීම, වේදිකාගත කිරීම, සංයුක්ත කිරීම හා ව්යසනයේ ද්විත්ව මුදා හැරීම සහ ව්යසන ධනවාදය සඳහා අවස්ථාවන් උත්ප්රේරණය කිරීම වනාහි දේශගුණික යුද මෙහෙයුම් සඳහා වන පර්යේෂණ, සැලසුම් සහ අරමුදල් සැපයීම් චක්රයේ කොටස් වේ.
Environmental Observatory නම් වෙබ් අඩවියේ පළ වූ පරිසර විකෘතිකරණයේ සිට භූ ඉංජිනේරුකරණය දක්වා: පරිසරය යුද අවියක් ලෙස ”(From ENMOD to geoengineering: the environment as a weapon of war:) නම් ලිපියේ දක්වා ඇති ආකාරයට
ජල සැපයුම් යටිතල ව්යුහයන් යුද්ධ ආයුධයක් බවට පත් කිරීම එවැනි දේ සඳහා උදාහරණ සපයයි.මහා වේලි, ජල පොම්ප මධ්යස්ථාන, සත්කාරක යන්ත්ර හෝ ජලනල, ආදිය සිවිල් වැසියන් යටත් කිරීමේදී අරමුණු සහගත ඉලක්කයක් බවට පත්විය හැකිය. එයට විකල්පයක් ලෙස ඉහත සඳහන් යටිතල ව්යුහයන් අත්පත්කරගෙන ඒවා සතුරාට එරෙහිව සක්රියව යෙදීම ද සිදු කරනු ඇත.මේ ආකාරයෙන් ජලය අවියක් ලෙස භාවිතා කිරීම ආකාර කීපයකින් සිදු විය හැකිය. ජල මාර්ග වෙනත් දිශාවකට හැරවීම හෝ ඒවා වසාදැමීම මගින් භූමියේ විශාල ප්රදේශයක් ජලයෙන් යටවීමට සලස්වමින් සතුරාට සහ සිවිල් ජනගහණයට හානි සිදු කිරීම ආදිය නිදසුන් ලෙස දැක්විය හැකිය. මේ ආකාරයේ පාරිසරික යුද ක්රියා ඊශ්රායල් පලස්තීනගැටුම තුළ දී ඊශ්රායලය විසින් භාවිතා කර ඇත. ගාසා තීරයේ ජලවහන පද්ධතිය චේතාන්විතවම ඉලක්ක කරමින් ප්රහාර දියත් කිරීම ඊශ්රායලය විසින් සිදු කරන ලදි.
2019 දී එක්සත් ජනපදය විසින් ශ්රී ලංකාවට අත්සන් කිරීමට බලකරන ලද සහස්ර සහයෝගිතා ගිවිසුම (Millennium Challenge Corporation compact ) මගින් ශ්රී ලංකාවේ විදුලිය ඇතුළු බලශක්ති යටිතල ව්යුහයන්, දුම්රිය ඇතුළු ප්රවාහන යටිතල ව්යුහයන්ගේ පාලනය පවරාගැනීමට උත්සාහ දරන ලදි. ඒ අවස්ථාවේදී එය සාර්ථක නොවූ නමුත් පසුව ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල විසින් 2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසුව ණය ප්රතිව්යුහගතකරණය යටතේ පුද්ගලීකරණයේ මුවාවෙන් එම යටිතල ව්යුහයන් විදේශීය සමාගම් වෙත පවරාගැනීමේ ක්රියාදාමයක් දියත්කරන ලදි.
ශ්රී ලංකාව නැවතත් බටහිර සන්ධානයේ ආධාර ලබන සුරතලෙකු බවට පත්ව තිබේ. දැන් මෙම ආධාර ශ්රී ලංකාව නැවත ගොඩනැගීම පිණිස යොදවන බව පැවසුණද මේ ගොඩ නැගීම සිදුවන්නේ පරිසර සංරක්ෂණයේ ධජය යටතට මුවා වී අවදානම් සහගත කලාප ලෙස නම් කරන ලද ප්රදේශවල ජනතාවට එම ප්රදේශ තහනම් කලාපයක් කර ඒවා නේචර් කොන්සර්වන්සි වැනි බටහිර බැංකු පද්ධතිය විසින් මෙහෙයවන පරිසර සංවිධාන වෙත පැවැරීමය. මේ අනුව වසර සිය ගණනක් තිස්සේ ස්වභාව ධර්මයෙන් හෝ දේශගුණයෙන් කිසිදු බරපතල තර්ජනයක් එල්ලනොවී ජීවත් වූ ජනතාවක් මත කාලගුණික යුද ප්රහාරයක් එල්ලකරමින් එහි ප්රතිවිපාක ලෙස ජලගැලීම් සහ නාය යෑම් ඇති වූ විට ඔවුන්ගේ ගම්බිම් අවදානම් සහගත කලාප ලෙස නම් කරමින් ඔවුන් සිය උපන් බිම තුළම අවතැන් වූවන් බවට පත්කර තිබේ. දැන් මේ පිරිස් සඳහා තට්ටු නිවාස ඉදි කර දෙන බව පැවසේ. මේ තට්ටු නිවාස ඉදිකරනු ඇත්තේ සමාගම් විසින්වනු ඇති අතර එවායේ හිමිකරුවන් වනු ඇත්තේද එම සමාගම්ය. එනම් භූමිය සඳහා වන අයිතිය ජනතාවගෙන් උදුරාගෙන ඔවුන් කුලී පදිංචිකරුවන් බවට පත් කිරිමට මේ අයුරින් සැලසුම් කර තිබේ.
දේශීය වශයෙන් රට එක්සත් ජනපද ඩොලර්, යුරෝ බැඳුම්කර ණය උගුලේ සිරවී සිටින අතර ඩොලර් ඉපැයීම සඳහා නන්නත්තාර උත්සාහයක නිරතවීමට බල කෙරී තිබේ. වන ආවරණය ඉවත් කරමින් කඳුකරයේ සංචාරක හෝටල් සහ සංචාරක ආකර්ශණ උද්යාන ඉදි කරනලද අතර කඳුකරයේ ඉඩම් අක්කර දහස් ගණන් විදේශීය කෘෂිකාර්මික ව්යාපාරික සමාගම්වලට විකුණා දමමින් තිබේ. මෙම භූමිය සුරාකෑමට ලක්කෙරෙන මෙම ඊනියා සංවර්ධන ව්යසනයන් විසින් මානව සාධක මත සිදුවන දේශගුණ විපර්යාසයේ ප්රතිඵල ” ලෙස හුවා දක්වමින් සිය වස් ගණනාවක් තිස්සේ සොබාදහම සමග සහජීවනයෙන් එම පෙදෙස්වල ජීවත් වූ සාමාන්ය ජනතාව එම පෙදෙස්වලින් ඉවත්කර කිසිදු අයිතිවාසිකමක් කිව නොහැකි, තමන්ගේ සංස්කෘතික ජීවිතයෙන් මුළුමණින්ම වියෝකරන ලද සහ කිසිදු අයිතිවාසිකමක් නැති ජනපද වෙත ගාල්කිරීමට සැලසුම් කෙරී ඇත්තේ ඇමෙරිකාවේ ස්වදේශික ජනයා නිසරු ශූෂ්ක බිම් පෙදෙස්තුළ ගාල් කරන ලද ආකාරයම අනුගමනය කරමිනි.
සොබාදහම ආන්තික ලෙස සූරාකෑමට සිදුවන තත්ත්වයක් උද්ගත කෙරී ඇත්තේ එක්සත් ජනපද ඩොලර්-යුරෝ බැඳුම්කර ණය උගුල හමුවේ රුපියල අවප්රමාණ කිරීම හේතුවෙනි. ව්යසන ධනවාදයේ බහුවිධ ආකාරයන් රැහැන් පරිවර්තනය වී ආකාරයට නිදුසුන් ලෙස ණය සඳහා ස්වභාව ධර්මය හුවමාරුව, නිල්-හරිත සහ තිරසාරත්ව බැඳුම්කර ජාවාරම ආදිය දැක්විය හැකිය.
උත්සව සමරන ජනතාවන් ඉලක්ක කරන ලද සැලසුම් සහගත ව්යසන
ආසියාව පුරා සිදුවන ව්යසනයන් සැලසුම් කෙරී ඇත්තේ ජනතාවගේ අවධානය ආගමික උත්සව සැමරීම වෙත යොමුව තිබියදීද? ISIS නම් ත්රස්තවාදි සංවිධානයක් විසින් දියත් කරන ලද කියැවෙන 2019 පාස්කු ඉරිදා ප්රහාරය දියත්වූයේ ජනතාව සිය නිවාඩු දිනවල විවේකය ගතකරමින් සිදුවෙමින් පවත්නා දේ පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීමෙන් ඉවත්ව සිටියදීය. 2004 දෙසැම්බර් 26 සුනාමිය පැමිණියේ නත්තල් උත්සවය ජනතාව නත්තල් උත්සවය සමරමින් සිටියදීය. ඒ ආකාරයටම 2025 නොවැම්රයේදී ශ්රී ලංකාව දිත්වා කුණාටුවේ ව්යසනයට ගොදුරු වූයේත් ඒ දිනවලම ඇමෙරිකන් වාසුළි වර්ෂාවන් විසින් ඇතිකරන ලද ව්යසනයන්ට ඉන්දුනීසියාවේ අචේ, තායිලන්තය සහ මලයාසියාව ගොදුරු වූයේත් එක්සත් ජනපදය Thanks Giving Holiday” සමරන අතරය.
පැහැදිලිව දැකගත හැකි දෙයක් නම් ව්යසනයන්ගේ පරිමාණය අනුමාන කිරීමට, මැනීමට සහ නිරීක්ෂණය කිරීමට පවත්නා උපකරණ, තාක්ෂණය සහ ආයතන (ජාතික ඉදිකිරීම් අධිකාරිය වැනි/National Building authority -NBRO) විශාල සහ දියුණුවන තරමට ව්යසනයන්ගේ ගැඹුර සහ හානි වළක්වාගැනීමේ නොහැකියාව ආදියද විශාල වන බවය. මෙම තත්ත්වය විසින් මතුකරන ප්රශ්නය වන්නේ මෙවැනි ආයතන පිහිටුවීමේ අර්ථය කුමක් ද යන්නයි. මෙම ආයතන ව්යසනයන් වැලැක්වීමට අසමත්වූ නමුත් ඉන් අනතුරුව දියත්වන ව්යසන ධනවාදයේ මෙවලම් ලෙසින් ක්රියාත්මක වෙමින් පවතින අතර මෙම ද්විත්ව ක්රියාකාරි තාක්ෂණයන් නිශ්චිතවම ව්යසනයන් නිර්මාණයටත් අනතුරුව ඒවායින් ප්රතිලාභ ලබන ව්යසන ධනවාදයටත් ප්රයෝජනවත් බව මෙමගින් පැහැදිලිය.
මානුෂික ආධාර සැපයීමට බව පවසමින් එක්සත් ජනපද ගුවන් හමුදා නිලධාරින් 60ක් ශ්රී ලංකාවට ගොඩ බසින ලද ඒ ව්යසනයෙන් සතියකට පසුවය. ඒ වනවිට පිරිසිදු කිරීමේ සහ ගලවාගැනීමේ කටයුතු බොහොමයක් නිමා වී තිබිණි.දිවයින ගොඩ බසින ලද කුණාටු තත්ත්වයන් තුළ පියාසර කළ හැකි C-130 හර්කියුලස් ගුවන් යානා මෙන්ම එහි ප්රභේදයක් වන කාලගුණ නිරීක්ෂණ සහ තොරතුරු රැස් කිරීමේ හැකියාව ඇති WC-130 ගුවන් යානාද ඊට ඇතුළත්විය. අතීතයේදී මේවා වළාකුළු වැපිරීමේ කටයුතු සඳහා භාවිතා කර තිබිණි. මෙම ගුවන් යානාව එහි දරාගැනීමේ හැකියාව, විශාල ධාරිතාවක් ප්රවාහනය කිරීමේ හැකියාව සහ විවිධ තත්ත්වයන් යටතේ ක්රියාත්මකවීමේ හැකියාව යන කරුණු මත බෙහෙවින් ඇගයීමට ලක් වූ එකකි.
වර්තමාන ව්යාජ වාමාංශික ජාතික ජනබලවේග ආණ්ඩුව මෑතකදී එක්සත් ජනපද සමග අත්සන් කරන ලද ආරක්ෂක ගිවිසුම් හේතුවෙන් තමන්ට අවශ්ය ආකාරයට හමුදා සෙබළුන් සහ හමුදා උපකරණ උපාය මාර්ගික වශයෙන් වැදගත් මෙම ඉන්දියන් සාගර දිවයිනට ගොඩබැස්වීමට ඇමෙරිකාවට හැකියාව ලැබී තිබේ.
සීත යුද්ධ සමයේ කලාපීය ඉතිහාසය නැවත ප්රති නිර්මාණය වන බවක් පෙනෙන්නට තිබේ. ඉන්දියාව සිය දිගුකාලීන මිතුරා රුසියාව වෙත නැවත සමීප වෙමින් සිටින අතර ජේ ආර් ජයවර්ධන පාලන සමයේදී සිදු වූවාක් මෙන් ශ්රී ලංකාව නැවතත් විවිධ ආරක්ෂක ගිවිසුම් යටතේ එක්සත් ජනපද මිලිටරි කක්ෂය තුළ ගැඹුරට ගිලා බසිමින් පවතී. සියවස් ගණනාවක් තිස්සේ අන්තර්-විවාහ සිදුකරමින් සහජීවනයෙන් සිටි සිංහල සහ දෙමල භාෂාවන් කතාකරන ජනතාවන් අතර වාර්ගික ගැටුමක් ” නිර්මාණය කරමින් 1980 දශකයේදී එය ප්රොක්සි සිවිල් යුද්ධයක් බවට පත්වූයේ සීතල යුද්ධයේ මෙම භූදේශපාලනික සිතියම තුළය. සෝවියට් සංගමයේ සමීප සගයෙකු වූ ඉන්දියාව දෙමල විමුක්ති කොටි සංවිධානය ඇතුළු දෙමළ ඊලාම් සටන්කාමි සංවිධානවලට ආධාර සපයන ලද්දේ එක්සත් ජනපද ගැති ජේ. ආර්. ජයවර්ධන විසින් ශ්රී ලංකාවේ උපායමාර්ගික වශයෙන් වැදගත් ත්රිකුණාමල වරාය තුළ එක්සත් ජනපද හමුදා කඳවුරු ඇති කිරීමට ඉඩ දෙනු ඇතැයි යන බිය හේතුවෙනි. 1983 දී දෙමළ ජනතාවට එරෙහිව දියත්වූ ප්රචණ්ඩ අරගල හේතුවෙන් සිවිල් යුද්ධය උත්සන්න වූ අතර බ්රිතාන්ය MI-6 සහ ඊශ්රයල් මොසාඩ් ඔත්තු සේවා විසින් ශ්රී ලංකාවේ නැගෙනහිර විශේෂ කාර්ය බලකා පුහුණු කඳවුරු පිහිටුවන ලදි. මෙම බලකායන් විවිධ යුද අපරාධ සහ මානව හිමිකම් උල්ලංඝණයන් පිළිබඳ දැඩි චෝදනාවන්ට ලක් විය.එක්සත් ජනපදයේ වර්ණ විප්ලව මාදිලියක් වූ 2022 අරගල මෙහෙයුම තුළදී නිරීක්ෂණය කළ හැකි වූ ඇතැම් කරුණු අනුව මෙම විශේෂ කාර්ය බලකායන් තවමත් පාර්ශ්වික වශයෙන් විදේශ බලවේගයන් විසින් හසුරුවන බව පැහැදිලි විය.
ENMOD ගිවිසුම සහ භූ ඉංජිනේරුකරණ යුද්ධයේ සහ දේශගුණික අපරාධවල වින්දිතයන්ට වන්දි ගෙවීම
ගෝලීය දේශපාලනික සහ ආර්ථික බලය හුවමාරු වෙමින් පවතින මෙම යුගය තුළ හයිබ්රිඩ් යුද මාදිලිය වඩවඩාත් භාවිතයට ගැනෙන බවක් දක්නට තිබේ. මෙම හයිබ්රිඩ් යුද මාදිලියේ එක් ආකාරයක් නම් කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් සහ භූ ඉංජිනේරුකරණයයි. මේ මගින් තමන්ගේ ඉලක්ක ගත රාජ්යයට හෝ ප්රජාවට ඔවුන්ට වටහාගත නොහැකි ආකාරයට සහ තමන්ට වගකීම නොපැවරෙන ආකාරයට යුද ප්රකාශ කිරීමකින් තොරවම හානි සිදු කිරීමේ හැකියාව ලැබේ. එනම් මෙම කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් දියත් කිරීම මගින් තමන් අපේක්ෂිත මිලිටරිමය, භූ දේශපාලනික හෝ ආර්ථික වාසි තමන්ට ලබාගත හැකි අතරම එහි වගකීම කාබන් විමෝචනය හේතුවෙන් පෘථිවි උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා සිදුවන්නේ යැයි කියන දේශගුණික විපර්යාසයන්ට පවරා තමන් නිදොස් විය (plausibly deniable) හැකිය.
මෙවැනි තත්ත්වයක් තුළ හයිබ්රිඩ් ආර්ථික යුද මෙහෙයුම් සමග ඒකාබද්ධව කාලගුණ විකෘතිකරණ තාක්ෂණයන් යොදාගෙන සිදු කරනු ලබන දේශගුණික අපරාධවල වින්දිතයන් බවට පත් දකුණු සහ නැගෙනහිර ආසියාතික රටවල ජනතාවන්ට වන්දි ලබාගැනීමට කටයුතු කිරීමේදී ENMOD ගිවිසුමේ අදාළත්වය වැදගත්ය.
මෙවැනිම ආකාරයෙන් දියත් කරනු ලබන දේශගුණික ව්යසනයන් ” වලට කැරිබියන් දූපත් නිරන්තරයෙන් ගොදුරු වේ. ඉතා මෑතකදී දක්නට ලැබුණ සිදුවීම් නම් මෙලිස්සා කුණාටුවයි. කියුබාව, හයිටිය, ජැමෙයිකාව, පුවර්ටෝ රිකෝ වැනි දූපත් රාජ්යයන්ගේ බලශක්ති සහප්රවාහන යටිතල ව්යුහයන් සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාව මෙවැනි භූ ඉංජිනේරුකරණ අත්හදාබැලීම් සහ කාලගුණික යුද ප්රහාරයන්ගේ ඉලක්ක බවට පත්ව තිබේ. නිරන්තර ජලගැලීම්, සුළි කුණාටු, භූමිකම්පාවන් විසින් ආර්ථිකය සහ ජනජීවිතය බිඳ දමමින් තිබේ.
සත්තකින්ම, පසමිතුරු භූ ඉංජිනේරුකරණ මෙහෙයුම් හේතුවෙන් ප්රධාන නාවික ගමනාගමන මාර්ගයන් මත පිහිටි දිවයින් රාජ්යයන් නිශ්චිතවම දැඩි අවදානමකට මුහුණ පා තිබේ.එවැනි අවදානම්වලට මුහුණපා ඇති දූපත් රාජ්යයන් නම් ඉන්දියානු සාගරයේ චාගෝස් දූපත්, මාෂල් දූපත්, ඉන්දුනීසියාවේ සුමාත්රා, බාලි සහ අනෙකුත් දූපත්, පිලිපීනයේ දූපත් සහ ශ්රී ලංකාව ආදිය වේ. මේ ලැයිස්තුව තවත් දිගය.
තවද, එක්සත් ජනපද හමුදා කඳවුරු හෝ උපකරණ ස්ථානගත කර ඇති ගෝලීය දකුණේ රටවල් සහ කලාප තුළ (පිලිපීනය, ජපානය) භූ ඉංජිනේරුකරණ මගින් ඇති කරන ලද හෝ වේදිකා ගත කරන ලද දේශගුණික ව්යසනයන්ගේ බලපෑමට වඩාත් ගොදුරුවන බවට ඓතිහාසික සාක්ෂි සහ රටාවන් පවතී.
මෙම දේශගුණික අපරාධවලට වගකිව යුතු රාජ්යයන්ට නඩු පැවැරීම සඳහා ඔවුන්ගේ කාලගුණික යුද්ධයේ බලපෑමට යටත් රටවල විශේෂයෙන්ම දූපත්වල වින්දිත කණ්ඩායම් විසින් මෙම වේදිකාගත දේශගුණික ව්යසනයන් පිළිබඳ දත්ත සහ සාක්ෂි රැස්කිරීමටත් කටයුතු කිරීමට කාලය එළැඹ තිබේ. ENMOD ගිවිසුම විසින් හානි සහ විනාශකිරීම් ඇතිකිරීම පිණිස කාලගුණික විපර්යාසකරණ තාක්ෂණයන් භාවිතා කිරීම නැතහොත් කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් තහනම් කර තිබේ. 2010 දී සම්මත කරන ලද ජෛව විවිධත්ව ගිවිසුම (Convention on Biological Diversity ) විසින්ද සමහර කාලගුණික විපර්යාසකරණ තාක්ෂණයන් සහ භූ ඉංජිනේරුකරණ තාක්ෂණයන් තහනම් කර තිබේ.3
අවසාන වශයෙන්, දිත්වා කුණාටුව වැනි ස්වභාවික නොවන ස්වාභාවික ව්යසනයන්ගේ යුගය තුළ, එක්සත් ජනපද ඩොලර් සහ යුරෝ බැඳුම්කර ණය උගුලේ සිර වූ ශ්රී ලංකාව එවැන්නකට ගොදුරු වීම අහම්බයක් ලෙසින් සැළකිය හැකිද? මනා ලෙස සැපයෙන අරමුදල් වලින් පවත්වාගෙන යන වංචනික හරිත දේශපාලනයේ නිරත රාජ්ය නොවන සංවිධානවල ක්රියාකාරිකයන් අතර, එක්සත් ජනපදය විසින් අග්නිදිග ආසියාවේ දියත් කරන ලද භූ ඉංජිනේරුකරණය සහ කාලගුණික යුද මෙහෙයුම් පිළිබඳව හෝ ENMOD ගිවිසුම පිළිබඳව දන්නේ ඉතා ස්වල්ප දෙනෙකි.
පොසිල ඉන්ධන දහනයට වඩා කීපගුණයක පරිසර දූෂණයක් සිදු කරන සහ ඒවාට කීපගුණයක තර්ජනයක් පෘථිවියට සහ එහි ජීවින් මත එල්ල කරන එක්සත් ජනපදයේ ආසියානු හමුදා කඳවුරු වසා දමන ලෙස හෝ එක්සත් ජනපද යුද යන්ත්රය ඉන්දියන් සාගරයෙන් ඉවත් කරන ලෙසට මෙම පරිසර ක්රියාකාරිකයන් ඉල්ලා නොසිටින්නේ මන්ද?
ෆේබියන් ඩෙරුඑල (Fabien Deruelle) විසින් භූ විද්යා, පරිසර සහ පෘථිවි විද්යා ජාත්යන්තරයේ ජර්නලය”(Journal of Geography, Environment and Earth Science International ) වෙත 2023 දී ලියන ලද ලිපියේ මෙසේ සඳහන් වේ. ස්වාභාවික ව්යසනයන් සියල්ල ස්වාභාවික නොවන අතර පසුගිය වසර 20 තුළ සිදූ ස්වාභාවික ව්යසන සංඛ්යාව සහ ඒවායේ තීව්රතාව ශීඝ්රයෙන් ඉහළ යාම පිළිබඳව වඩාත්ම විශ්වාස කළ හැකි පැහැදිලි කිරීම වන්නේ යුදමය දේශගුණික සහ පාරිසරික විපර්යාසකරණ තාක්ෂණයන් භාවිතයේ යෙදවීම බව කාලගුණය අත්පත් කරගැනීමට ” කටයුතු කරන්නවුන් විසින් කාලගුණය බලය බහුගුණනය කරන්නක්” ලෙස යොදාගනිමින් තිබෙන සමයක පැහැදිලිව පෙනී යයි.”
ධරිණි රාජසිංහම් සේනානායක
පරිවර්තනය අජිත් සී හේරත්
| ආචාර්ය ධරණී රාජසිංහම් සේනානායක ජාත්යන්තර සංවර්ධනය සහ දේශපාලනික ආර්ථික විශ්ලේෂණයන් සම්බන්ධ ප්රවීණත්වයක් සහිත සංස්කෘතික මානව විද්යාඥවරියකි.ඇය විසින් ඉතා මෑතකදී පළ කරන ලද කෘතිය වන්නේ Multi-religiosity in Contemporary Sri Lanka: Innovation, Shared Spaces, Contestation’ යන කෘතියයි. |
මූලාශ්ර
- The ENMOD Convention (1977): Safeguarding the Planet from Environmental Warfare
- Weaponized weather emerges as new hybrid warfare tool
- Hidden History of the US: When the Weather Was a Weapon
- Rainmaking Is Used As Weapon by U.S.
- Pilot union urges FAA to reject Rainmaker’s drone cloud-seeding plan
- Foreign warships arrive in Sri Lanka to take part in International Fleet Review 2025
- US naval experts in Lanka to help broaden hydrographic mapping skills
- Making It Rain
- U.S. Forces Raid Ship, Seize Cargo Headed to Iran From China
- From ENMOD to geoengineering: the environment as a weapon of war
- Weather as a Force Multiplier: Owning the Weather in 2025
දත්ත විකෘතිකරණය සහ දේශගුණික විපර්යාස-කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ආධානග්රාහි ආඛ්යානය- මාර්ක් කීනන්
January 2nd, 2026පරිවර්තනය: අජිත් සී හේරත්
උපුටා ගැන්ම විමර්ශන
හැඳින්වීම
ශ්රී ලංකාවේ පසුගිය නොවැම්බරය තුළ සිදු වූ ජලගැලීම් සහ නාය යෑම් හේතුවෙන් සිදු වූ ජීවිතහානි ඇතුළු සමස්ත විනාශය පිළිබඳ විවිධ අර්ථකතනයන්, චෝදනාවන්, සමාවට හේතු ඉදිරිපත් කිරීම් මේ දිනවල සියලු ජනමාධ්ය තුළ දැකිය හැකිය. ජලාශවල වාන් දොරටු නිසි අවස්ථාවන්හිදී විවෘත නොකිරීම, කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තුමේන්තුවෙන් සිදු කරන ලද අනතුරු ඇඟවීම් රජය විසින් නොසලකා හැරීම, ජිවිතාරක්ෂක කටයුතු සහ ආපදා සහන සේවා කටයුතු නිසි පරිදි සිදු නොවීම, නායයාම් සහ ජලගැලීම්වලට ගොදුරුව අතුරුදහන්වූවන් සෙවීමේ කටයුතු මන්දගාමිව සිදුවීම මෙහිදී නැගෙන චෝදනා අතර වෙයි.
ඒ අතරම මෙවැනි ආන්තික කාලගුණික තත්ත්වයන් ඇතිවිමට හේතුව පොසිල ඉන්ධන දහනය මගින් සිදුවන කාබන් විමෝචනය හේතුවෙන් පෘථිවිගෝලයේ උෂ්ණත්වය ඉහළයාම නිසා යැයිද විවිධ විශේෂඥයන්” සහ දේශපාලනඥයන් විසින් විදග්ධ ලෙස කරුණු පැහැදිලි කරමින් සිටිති. ආණ්චුවට අමතරව චම්පික රණවකගේ සිට සමාජවාදි සමානාත්මතා පක්ෂයේ පානි විජේසිරිවර්ධන දක්වා සියලු ධාරාවන් මෙම මතය සමාජගත කරමින් සිටින අතර සමාජ මාධ්යජාලා ගිරා පෝතකයෝ ඒවා පුනරුච්ඡාරණය කරති.මෙම ව්යසනයන්ට මූලික හේතුව කාබන් විමෝචනය ලෙස හුවා දක්වමින් කාබන් විමෝචන-ශුන්ය කිරීමේ ඉලක්කය සාර්ථක කරගැනීමට විවිධ බැඳුම්කර ණය හඳුන්වාදීමට චම්පිකලාට සහ පානිලාට කලින් බ්ලැක්රොක් වැනි සමාගම් කටයුතු කර තිබේ. ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකය බංකොලොත් කරන ලද ණය වලින් විශාල ප්රමාණයකට හිමිකම් කියන්නේ බ්ලැක්රොක් සමාගමය දැන් ණය ප්රතිව්යුහගතකරණ ක්රියාවලිය යටතේ ලංකාව පූර්ණ වහල්භාවයට පත්කර ඇත.ශ්රී ලංකාව ණය උගුලට සිර කරගැනීමට කටයුතු කළ තවත් සමාගමක් වන එක්සත් ජනපදයේ ජේ.පී මෝර්ගන් සමාගමේ කොටස්වලින් 6%කට ප්රමාණයක් බ්ලැක්රොක් සමාගම සතුය.
හරිත බැඳුම්කර නම් ආයෝජන මෙවලම ප්රවර්ධනය කරන බටහිර මූල්ය සමාගම් අතර ප්රධාන එකක් වන්නේද බ්ලැක්රොක් සමාගමයි.
බ්ලැක්රොක් සමාගම සිය වෙබ් අඩවියේ හරිත බැඳුම්කර පිළිබඳව මෙසේ සඳහන් කර තිබේ.බ්ලැක්රෝක් සමාගම හරිත බැඳුම්කර වෙළඳපොලේ වර්ධනය සඳහා බැරෑරුම් ලෙස මැදිහත් වී තිබේ.2020 මාර්තු මාසය වනවිට අපගේ ගනුදෙනුකරුවන් වෙනුවෙන් අපි කැපවුනු ආයෝජන කළඹ මගින් සහ පුළුල් ස්ථාවර ආදායම් බලපත්රවල සංරචකයන් ලෙස ඇමෙරිකන් ඩොලර් බිලියන 16කට වැඩි හරිත බැඳුම්කර පවත්වාගෙන ගොස් තිබේ. බ්ලැක්රොක් සමාගම හරිත බැඳුම්කර විධායක කමිටුවේ ආරම්භක සාමාජිකයෙකි.මෙම වත්කම් ශ්රේණියට ආධාර කරනු පිණිස අපි නිතිපතා බැඳුම්කර නිකුත්කරන්නන්, ඇපකරුවන්, පාලක අධිකාරින්, සහ ගනුදෙනුවන් සමග හමුවීම් සිදු කරන්නෙමු.”
මෙම හරිත බැඳුම්කරවල ඇති විශේෂත්වයක් ලෙස බ්ලැක්රොක් සමාගම විසින් හුවාදක්වනු ලබන්නේ එම බැඳුම්කර සඳහා ආයෝජනය කරන්නන්ට ප්රතිලාභ ලබාදීම සිදුවන්නේ යම් යම් විශේෂිත අවස්ථාවන්හිදී පමණක් බවය.ඒ වෙනුවට ලෝකය කාබන් දහනයෙන් තොර ආර්ථිකයක් කරා ගෙන යාම මගින් හිමිවන ප්රතිලාභයන් මෙම හරිත බැඳුම්කර සඳහා ආයෝජනය කරන්නන්ට හිමිවන බව බ්ලැක්රොක් වෙබ් අඩවියේ සදහන්වේ.
… කාබන් ඉන්ධන දහනය ශුන්ය වූ ලෝකයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා හරිත බැඳුම්කර නිකුත් කරන්නන් විසින් යෝජනා කරනු ලබන ව්යාපෘතින් වලට ආධාර කිරීමට කැමැති ආයෝජකයන් වෙත ඒ සඳහා සුදුසු මාධ්යයක් හරිත බැඳුම්කර විසින් ඉදිරිපත් කරයි. නමුත් ආපසු ගෙවීමේ වෙනත් මානයක් ද එය විසින් නිර්මාණය කරයි. එනම් පරිසරය කෙරෙහි ධනාත්මක බලපෑමක් සිදුකිරීම මගින් ලබා දෙන මූල්යමය නොවන ප්රතිලාභයන්ය.එනම් ලෝකය මත සිදුකෙරෙන ධනාත්මක බලපෑමකි.”
බ්ලැක්රොක් වැනි සමාගම් මෙම හරිත බැඳුම්කර හරහා පරිසරය රැකගැනීමේ සටන්පාඨය ඉදිරියට දමමින් සමස්ත මානව වර්ගයා කෝපරේට් ෆැසිස්ට්වාදයට යටත් කිරීම සඳහා පහසුවෙන් තේරුම්ගැනීමට අපහසු සංකීර්ණ ක්රීඩාවක නිරත වේ.
කාබන් විමෝචන-දේශගුණ විපර්යාස ආඛ්යානය සමාජගත කරන්නවුන් එසේ සිදුකරන්නේ යම් අරමුණු රාශියක් ඉටුකර ගැනීම සඳහාය. ඒවා නම්,
1. මේ වනවිට ලෝකයේ බලගතු රටවල් රැසක් භූ ඉංජිනේරුකරණ මෙහෙයුම් සහ කෘත්රිම ලෙස දේශගුණය සහ කාලගුණය විපර්යාසයට ලක්කිරීමේ ව්යාපාතීන් රැසක් ලොවපුරා රහසිගතවත් විවෘතවත් සිදු කරමින් සිටිති. වර්තමානයේ අප මුහුණ දෙන ධාරානිපාත වර්ෂාවන්, ජලගැලීම්, නායයාම්, සුළිකුණාටු, සුනාමි ආදි ආන්තික දේශගුණික, කාලගුණික සහ භූ භෞතික සිදුවීම් බොහොමයක් මෙම කෘත්රිම ලෙස සිදුකෙරෙන භූ ඉංජිනේරුකරණ ව්යාපෘතින් මගින් සිදුවන බවට ඒවාට ගොදුරු වූ ලොව පුරා ජනතාවන්ගේ සහ ඒ විෂය පිළිබඳ සමහර විශේෂඥයන්ගේ මතය වී තිබේ. බලගතු රටවල් සහ සමාගම් මේවා සිදු කරන්නේ භූ දේශපාලනික, මිලිටරිමය සහ ආර්ථික වාසි ලබාගැනීමේ අරමුණෙනි. නමුත් මෙවැනි භූ ඉංජිනේරුකරණ ක්රියාවලියක් තමන්ට එරෙහිව සිදු වෙමින් පවතින බව ජනතාවන් අවබෝධ කරගැනීම වළක්වාලීමට ඒවා පිටුපස සිටින බලවේගවලට අවශ්යව ඇති අතර මෙම ක්ෂණික සහ ආන්තික විපර්යාසයන් සිදුවන්නේ තමන් විසින් දියත් කර ඇති භූ ඉංජිනේරුකරණ යුද්ධය නිසා නොව කාබන් විමෝචනය හේතුවෙන් පෘථිවියේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම නිසා බවට ඔවුහු ප්රචාරයන් දියත් කර ඇත්තේ ඒ නිසාය. ඔවුහු ඒ සඳහා විවිධ බුද්ධිමතුන්, විශේෂඥයන්, සහ ජනමාධ්ය යොදාගනිමින් පවතී.
2. බ්ලැක්රොක්, ජේ.පී මොර්ගන් චේස්, පැරිස් කණ්ඩායම වැනි ජාත්යන්තර මූල්ය ජාවාරම්කරුවන් සමග රනිල් වික්රමසිංහ, අනුර කුමාර දිසානායක ජනාධිපතිවරුන් යටතේ අත්සන් තබා ඇති නිල් සහ හරිත බැඳුම්කර ගිවිසුම් සක්රිය කරවීමට අවශ්ය පසුබිම නිර්මාණය සහ රටේ දළ ජාතික නිෂ්පාදනය බිඳ හෙළමින් එය ණය උගුලේ දිගින් දිගටම සිරකර තබා ගැනීම
3. දේශගුණික අවදානම් කලාප ලෙස නම් කරමින් අධිරාජ්යවාදි ඉඩම් කොල්ලයේ සැලසුම් සහගත ඉලක්ක බවට පත්ව ඇති ප්රදේශ එවායේ පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ජීවත්වන ජනතාවට තහනම් කලාප ලෙස නම් කරමින් ඒවා සංරක්ෂණයේ මුවාවෙන් ජාත්යන්තර බැංකු පද්ධතිය සහ විවිධ සමාගම් විසින් මෙහෙයවන විදේශීය පරිසර සංවිධානවලට බාරදීම
4. ගොවිතැන් විනාශ කරමින් ගොවින් ගොවිතැනින් පලවා හැරිම
5. ජනතාවන් ස්වකීය සම්ප්රදායික උරුමය සහිත ගම්බිම්වලින් නෙරපා හැර සියලු අයිතීන් සීමාකරන ලද ඊනියා නව ජනපද තුළ ගාල් කිරීම
6. දේශගුණ විපර්යාස වැලැක්වීමට කාබන් විමෝචනය අවම කිරීම සඳහා එක පුද්ගල කාබන් පරිභෝජනය නම් මැනීම නම් සංකල්පයක් හඳුන්වා දෙමින් නව කාබන් බදු පැනවීම සහ ලාභදායි ඉන්ධන භාවිතය වළක්වමින් රටේ කාර්මික නිෂ්පාදනය සහ සුළු සහ මධ්යම පරිමාණ ව්යාපාර බිඳ හෙළිම
ශ්රී ලංකාව තුළ දැනටමත් මෙම පියවරයන් ආරම්භවී තිබේ. ශ්රී ලංකාව නැවත ගොඩ නැගීමේ නමින් සිදු කෙරෙන අරමුදල් රැස්කිරීම්, ණය සහ බැඳුම්කර ගනුදෙනු මෙම සැලසුම්ගත විනාශයේ මීළඟ පියවරයන්ය. විදේශීය මූල්ය ආයතන, ජාත්යන්තර රාජ්ය නොවන පරිසර සංවිධාන, එක්සත් ජාතින්ගේ 2030 ඇජෙන්ඩාවට අනුබද්ධ ව්යාපෘතින්, මැකැන්සි වැනි ජාත්යන්තර උපදේශන සමාගම් මෙම කටයුතුවලට මැදිහත් වෙමින් සිටිති.
මේ සියල්ලටම ආවරණයක් ලෙස යොදාගනු ලබන දේශගුණ විපර්යාස සිදුවන්නේ පොසිල ඉන්ධන දහනය නිසා සිදුවන කාබන් විමෝචනය නිසා යනුවෙන් ස්ථාපිත කර ඇති අධිපතිවාදි ආඛ්යානයේ විද්යාත්මක නිවැරදි භාවය බොහෝ ස්වාධීන විද්යාඥයන් 2000කට අධික පිරිසක් විසින් ප්රශ්න කර ඇති අතර අප විසින් පරිවර්තනය කර පළ කර ඇත්තේ එවැනි එක් විද්යාඥයෙකු විසින් පළකරන ලද ලිපියකි.මෙම ලිපියේ ප්රධාන තර්කය වී ඇත්තේ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් විමෝචනය හේතුවෙන් ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාමක් සිදුනොවන බව ඒ හේතුවෙන් අධික වර්ෂාපතනයන්, ජලගැලීම් හෝ සුළිකුණාටුවල ඉහළයාමක් හෝ තීව්රවීමක් සිදු නොවන බවය. එසේනම් පසුගිය දිනවල ලංකාවේ ජනතාවට මුහුණ පෑමට සිදු වූ අසාමාන්ය දේශගුණික විපර්යාසයන්ට හේතුව කවරේද? ඊට හේතුව ලෙස ආණ්ඩුවේ බලධාරින් මෙන්ම විපක්ෂයේ දේශපාලනඥයන් සහ ඊනියා විශේෂඥයන්ද ඉදිරිපත් කරන කාබන්ඩයොක්සයිඩ් විමෝචන-දේශගුණික විපර්යාස ආඛ්යානයෙන් ඔබ්බට ගොස් කරුණු සොයාබැලීමට ශ්රී ලාංකිකයන් වෙත දැන් බල කෙරී තිබේ. මෙම ලිපිය පරිවර්තනය කර පළකරන්නේ එම අවශ්යතාව වෙනුවෙනි.
වසර දශක තුනකට වඩා කාලයක් තිස්සේ විද්යාත්මක නිගමනය අවසාන වශයෙන් ස්ථාපිත කර තිබේ.” යන වාක්ය ඛණ්ඩය ගෝලීය දේශගුණික විවාදය තුළ කඩුව සහ පලිහ යන දෙයාකාරයටම යොදාගනිමින් තිබේ. ඒ මගින් ප්රතිපත්ති සම්පාදකයන් දෙස සැකමුසුව බැලීම වළක්වන අතරම සංකීර්ණ දත්ත ආචාර ධාර්මික නියෝගයක් බවට පත්කරමින් මෙම අධිකාරි ආඛ්යානයට එරෙහි විසම්මුති මත දරන්නන් නිහඬ කරනු ලබයි. එසේ වුවද දේශගුණික බලාධිකාරයට තුළ කටයුතු කරන විද්යාඥයන්ද ඇතුළුව බොහෝ විද්යාඥයෝ ” දේශගුණික විපර්යාසයට හේතුව ” යන ප්රකාශනය බෙහෙවින් බිඳෙන සුළු දුර්වල පදනමක පිහිටා ඇති බව දනිති.
එක්සත් රාජධානියේ බලශක්ති සහ දේශගුණික විපර්යාස දෙපාර්තුමේන්තුවේ කලක් සේවය කළ විද්යාඥයෙකු වශයෙන්ද පසුව එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ පාරිසරික සංවිධානයේ තාක්ෂණික විශේෂඥයෙකු වශයෙන්ද සේවය කරන විට මට ප්රධාන වශයෙන්ම දක්නට ලැබුණේ දේශගුණික විද්යාව හසුරුවන අවිනිශ්චිත ආකාරය සහ එය ගවේෂණය කළ යුතු අභියෝගයක් ලෙස නොව පාලනය කළයුතු තර්ජනයක් ලෙස සළකන ආකාරයත්ය. විද්යාඥයන්ගේ සම්පූර්ණ වෘත්තීය අනාගතයම රඳා පවතින්නේ ඔවුන්ට තම පර්යේෂණ පටන් ගැනීමටත් පෙර විවිධ බලගතු ආයතන විසින් ආධානග්රාහි ලෙස ස්ථාපිත කරන ලද නිගමනයන්ට යටත්වන්නේද නැද්ද යන කරුණ මතය.
මෙහි තේරුම දේශගුණය වෙනස් නොවන බව නොවේ. මෙහි තේරුම එය සිදුවීමට හේතුව කුමක්ද ? සහ කුමන අකාරයකට එය සිදුවන්නේද? යන්න පිළිබඳ සංවාදය ක්රමානුගත ලෙස සීමා කර ඇති බවත් එය සිදුව ඇත්තේ සොයාගැනීම් මගින් නොව නියෝග මගින් බවත්ය. මෙම ප්රතිඵලය නම් කළ හැක්කේ දේශගුණික ඒකාධිකාරය ලෙසින් පමණකි. එය ඇදහීම් පද්ධතියක් මිසෙක අවබෝධය මත පවතින්නක් නොවේ. එය යටහත් පහත් ලෙස ඊනියා දේශගුණික විපර්යාස එකාධිකාරි ආඛ්යානයට යටත් වීමක් මිසෙක විමර්ශනය කිරීමක් නොවේ.
වෙනත් මතයක්: විද්යාඥයෝ 2000ක් දේශගුණික විපර්යාස-කාබන් ඩයොක්සයිඩ් එකාධිකාරි ආඛ්යානය ප්රතික්ෂේප කරති.
එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය විසින් තම දේශගුණික විපර්යාස ඒකාධිකාරි ආඛ්යානය විද්යාඥයන් මත පැටවීමට තැත්දරමින් සිටින නමුත් බලපෑම් සහගත විද්යාඥයන් විශාල පිරිසක් මෙම නිල කවයෙන් පිටත සිට සපුරා වෙනත් මතයක් ඉදිරිපත් කරති. 2019 දී රටවල් 30ක දේශගුණ විද්යාඥයන් සහ වෘත්තිකයන් 2000කට අධික පිරිසකගේ අත්සන සහිතව ප්රකාශයට පත් කරන ලද දේශගුණික බුද්ධි ප්රකාශනය(Climate Intelligence (CLINTEL) Declaration) තුළ මෙසේ සඳහන් කර ඇත.
කාබන් ඩයොක්සයිඩ් මගින් උත්ප්රේරණය කරනු ලබන දේශගුණික අවදානමක් නැත. භූ විද්යාත්මක ලේඛනාගාර දත්ත මගින් අනාවරණය කර ඇත්තේ පෘථිවිය පවතින තාක් කල් දේශගුණයද වෙනස් වෙමින් පවතින බවය. සැබෑ ලෝකය සහ ආකෘතිගත කරන ලද ලෝකය අතර වෙනස මගින් අපට පවසන්නේ දේශගුණ විපර්යාසයන් හඳුනාගැනීමෙන් අප තවමත් දුරස්ත බවය. කාබන් ඩයොක්සයිඩ් යනු දූෂකයක් නොවේ. එය ශාකවල පැවැත්ම, ආහාර නිෂ්පාදනය සහ ප්රභා සංශ්ලේෂණය සහ ජීවීන් සඳහා අත්යවශ්ය සාධකයකි.දේශගුණික ආකෘතීන් වල බොහෝ දුර්වලතා පවතින අතර ගෝලීය ප්රතිපත්ති සම්පාදන මෙවලම් ලෙස මෙම ආකෘතින් කිසිසේත්ම යෝග්ය නොවේ.
දේශගුණික බුද්ධි සංවිධානය (CLINTEL) පිහිටුවන ලද්දේ භූ භෞතික විද්යාඥයෙකු වූ මහාචාර්ය ගුස් බර්ක්හවුට් (Guus Berkhout) සහ නෙදර්ලන්ත විද්යා ලේඛකයෙකු වූ මාර්සෙල් ක්රොක් ( Marcel Crok) විසිනි. ඔවුන්ගේ මෙම ප්රකාශනයට මමද අත්සන් තබා ඇත්තෙමි. කාබන් ඩයොක්සයිඩ් යනු දැලි හෝ කළු දුමාරයක් නොවේ. එය ගඳක් හෝ සුවඳක් නැති අවර්ණ වායුවකි. එය පෘථිවි ජීවින්ගේ පැවැත්ම සහ ප්රභාසංශ්ලේෂණය සඳහා අත්යවශ්ය සාධකයකි. කර්මාන්තශාලාවලින් නිකුත් කෙරෙන විෂ රසායනික සහ බැරලෝහ පිළිබඳ අවධානය යොමු කරනු වෙනුවට එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය විසින් කාබන්ඩයොක්සයිඩ් වෙත දක්වන ලබන අවධානය විසින් සැබෑ පරිසරවාදය එහි මූලික අරමුණු වලින් එය බැහැරකර තිබේ.
මෙවැනි මෙම විකෘති කිරීමක් එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය විසින් සිදු කරන බවට එම පද්ධතිය තුළ වැඩ කළ අයෙකු ලෙස මට සහතික විය හැකිය.
එහි මා සේවය කළේ වායුගෝලය, භූමිය සහ ජලය දූෂණය වීම පිළිබඳ නිරීක්ෂණය කිරීමට ඇති කරන ලද ජාත්යන්තර ගිවිසුමක් වන Pollution Release and Transfer Register Protocol ට අදාළ කටයුතු සම්බන්ධවය. සැබෑ පරිසර දූෂණයක් සිදුවෙමින් පවතී. එය බරපතලය. නමුත් ප්රශ්නය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් නොවේ. මේ දෙක අතර ගැටුම අවසාන වශයෙන් සේවය කරන්නේ දේශපාලනය සඳහා මිසෙක පරිසරය සඳහා නොවේ.
විද්යාඥයෝ රාජ්ය බලයේ අතකොළු බවට පත්වෙති.
විද්යාත්මක උපදේශනය සහ දේශපාලනික පක්ෂග්රාහිත්වය අතර රේඛාවන් බොඳව ගියේ දැනට කලකට පෙර සිටමය. රාජ්යය සහ ආයතනවලට කාබන්ඩයොක්සයිඩ් හේතුවන් මතුවෙන අවදානමක් පිළිබඳ භීතිකාවක් අවශ්යව ඇත්තේ මර්දන නීති සහ ගෙල හිරකරවන බදු පැනවීම යුක්ති සහගත කරනු සඳහාය. තමන්ට ලැබෙන අරමුදල් නොකඩවා යහමින් ලබා ගැනීමට රාජ්ය නොවන සංවිධානවලට අර්බුදයන් අවශ්යව තිබේ.
මෙවැනි පරිසරයක් තුළ සංකීර්ණතාව සතුරා බවට පත්ව ඇත. දේශගුණික ආකෘතින් විසින් මවාපානු ලබන කාබන්ඩයොක්සයිඩ් හේතුවෙන් මතුවෙන දේශගුණික අවදානම් පිළිබඳ අනාවැකි බහුගුණනය වෙමින් පවතී. මෙම ආකෘතිවල ඇති සාවද්යතාවන්, පරස්පරතාවන් සහ අවිනිශ්චිතතාවන් පිළිබඳ මතුවෙන කරුණු සම්පූර්ණයෙන්ම නොසළකා හැර තිබේ. සරලකරණය සහ භීතිකා ප්රවර්ධනය සඳහා සදාචාරමය, මූල්ය සහ ආයතනික වශයෙන් වරප්රසාද සහ දිරිදීමනා පිළිගැන්වෙන ක්රමයක් භාවිතයට පැමිණ ඇත.
එකඟතාවයේ විද්යාව යන යෙදුම ශබ්දකෝෂයට එක්වී ඇති අතර එය කොන්දේසි පිළිබඳ පරස්පරතාවයකි. සැබෑ විද්යාව ඉදිරියට යන්නේ විසම්මුතිය සහ විමර්ශනය හරහාය. එකඟතාව යනු දේශපාලන නිර්මිතියකි. නමුත් එම යෙදුම තහවුරු වූ විට එය අවියක් බවට පත්වේ. එය ප්රශ්න කරන්නා මිථ්යාදෘෂ්ටිකයෙකු හංවඩු ගසනු ලැබේ.
ඇදහීම, විශ්වාසය, ප්රතික්ෂේප කිරීම, ගලවාගැනීම පිළිබඳ භාෂාව විසින් විශ්ලේෂණය විස්ථාපනය කර තිබේ. පරිසරය පිළිබඳ සැලකිලිමත්වීම මගින් ඇරඹුණු දෙය එක්තරා ආකාරයක නිර්කාබනීකරණය පිළිබඳ ලෞකික ඇදහීමක් බවට පත්ව තිබේ.
ව්යාජ විද්යාත්මක ඇදහීම්වලට එරෙහිව සැබෑ විද්යාඥයෝ නැගී සිටිති.
තමන්ට පුද්ගලික සහ වෘත්තීය මට්ටමින් ගෙවීමට සිදුවන අවදානම් සහගත මිල කොතෙක් වුවද මෙම දේශගුණ විෂය පිළිබඳ ඉහළ පිළිගැනීමක් සහ ප්රවීණත්වයක් සහිත සමහර විද්යාඥයෝ ඉහත තත්ත්වයට එරෙහිව තමන්ගේ දැඩි විරෝධය පළකරමින් නැගී සිටිති.
මුහුදු ජල මට්ටම වෙනස්වීම පිළිබඳ දේශගුණික වෙනස්වීම් පිළිබඳ අන්තර්රාජ්ය මණ්ඩලයේ (The Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC-on Sea Level Changes) හිටපු සභාපති ආචාර්ය නිල්ස් ඇක්සෙල් මූර්නර් (Nils-Axel Mörner) මෙසේ ප්රකාශ කර ඇත.
” විද්යාත්මක සත්ය පවතින්නේ සැක කිරීම මතය… (දේශගුණ විපර්යාසයන් පිළිබඳ) යාන්ත්රණයේ ධාවකය කාබන්ඩයොක්සයිඩ් නොවන බවටත් සියලු දෙයම අතිශයෝක්තියට නගා ඇති බවටත් එකඟවන ලොවපුරා ඉහළ පෙළේ විද්යාඥයන් රැසක් මා සමග සිටිති…. (කාබන් ඩයොක්සයිඩ් හේතුවෙන් දේශගුණ විපර්යාසයන් ඇතිවන බවට) තීරය පිටුපසින් සිට ප්රවර්ධනය කරන්නන් සිටින බවට මම සැක කරමි. එය බදු අයකිරීම සඳහා සහ ජනතාව පාලනය කිරීම සඳහා යොදාගනු ලබන අපූරු ක්රමයකි.”
එක්සත් ජනපදයේ ඇලබාමා විශ්වවිද්යාලයේ වායුගෝලීය සහ පෘථිවි විද්යාව පිළිබඳ පීඨයේ අධ්යක්ෂ මහාචාර්ය ජෝන් ආර්. ක්රිස්ටි මෙසේ පවසයි.
” ගෝලීය උණුසුම ඉහළයාම පිළිබඳ ස්ථාපිත න්යාය විසින් අමතර හරිතාගාර වායූන්ගේ බලපෑම විශාල වශයෙන් සාවද්ය ලෙස නියෝජනය කරයි: ජනතාවට බොහෝ විට බලපාන සාමාන්ය කාලගුණය දැඩි අවදානම් සහ ආන්තික එකක් බවට පත් නොවේ. උෂ්ණත්වයේ ඉහළයාම 1930 ගණන්වලදීද සිදු විය.”
මැසචුසෙට්ස් තාක්ෂණික ආයතනයේ (Massachusetts Institute of Technology) වායුගෝලීය විද්යාවන් පිළිබඳ මහාචාර්ය රිචර්ඩ් ලින්ඩ්සන් (Richard Lindzen) මෙසේ සඳහන් කර තිබේ:
” පෘථිවියේ දීර්ඝ ඉතිහාසය තුළ දේශගුණය සහ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් අතර සම්බන්ධතාවක් නොපැවතිණි. මෙම ආඛ්යානය විසින් ආණ්ඩුවලට බලශක්ති ක්ෂේත්රය පාලනය කිරීම සඳහා අත්තනෝමතික බලයක් ලබා දී තිබේ. ප්රභූ පෙළැන්තිය සෑම විටෙකම ඔවුන්ගේ සද්භාවය ප්රචාරණය කිරීමටත් අධිකාරය තහවුරුකරගැනීමටත් මාවත් සොයාගනිති.”
පරිසරවාදි සංවිධානයක් ලෙස ඇරඹුණු ග්රීන් පීස් සංවිධානයේ සමාරම්භකයෙකු වූ පැට්රික් මුවර් මෙසේ ප්රකාශ කර ඇත:
(කාබන් විමෝචනය හේතුවෙන් සිදු වෙතැයි කියන ) දේශගුණික අර්බුදය පිළිබඳ සමස්ත ආඛ්යානයම අසත්ය පුවතක් වනවා පමණක් නොව එය ව්යාජ විද්යාවකි. ග්රීන් පීස් සංවිධානය විද්යාව මත පදනම් සංවිධානයක සිට භීතිය ව්යාප්ත කිරීමේ සංවිධානයක් බවට පත් කරන ලද ආන්තික වාමාංශය විසින් අපව හයිජැක් කර තිබේ.”
කාබන් ඩයොක්සයිඩ්- දේශගුණික අර්බුද ආඛ්යානය පිටුපස ඇති මූල්ය ජාවාරම් සහ සූරාකෑම
කාබන් විමෝචන අලෙවිය, කාබන් ණය, හරිත ආයෝජන ආදිය හරහා කාබන් මූල්ය කරණය කිරීම මගින් සදාචාරාත්මග වගකීම ආර්ථික අවස්ථාවක් බවට පත් කර තිබේ.
ආණ්ඩු විසින් පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්යාපෘතින් සඳහා බිලියන ගණන් වියදම් කරන අතර ඒවායේ වාසිය සෑම විටෙකම හිමිවන්නේ පරිසරයට හෝ සාමාන්ය ජනතාවට නොව සමාගම්වලට සහ දැවැන්ත බැංකු කාටල වෙතය. මෙම විරුද්ධාභාසය සාකච්ඡාවට ලක්වන්නේ ඉතා කලාතුරෙකිනි. දේශගුණික අර්බුදය පැවැත්ම පිළිබඳ අර්බුදයක් බවට පත්ව ඇත්නම් එය කළමණාකරණය කිරීම පිළිබඳ වගකීම පැවැරීම සඳහා එමගින් වාසි ලබනවුන් කෙරෙහිම විශ්වාසය තැබිය හැකිද?
මා විසින් ලියන ලද දේශගුණය සහ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්රෝඩාව: ගෝලීය මූල්ය බැංකු විසින් පරිසර ව්යාපාරය හයිජැක් කළ ආකාරය”( Climate CO₂ Hoax – How Bankers Hijacked the Environmental Movement) නම් කෘතිය තුළ 1992 දී පවත්වන ලද එක්සත් ජාතින්ගේ රියෝ පෘථිවි සමුළුව හරහා ලෝක මූල්ය අධිකාරි බැංකු පද්ධතිය හිමි ප්රභූන් විසින් අතිශය සාර්ථක ලෙස ගෝලීය පරිසර ප්රතිපත්ති සම්පාදනය සිය පාලනය යටතට ගත් ආකාරය මා විසින් විස්තර කර ඇත. විසිල් බ්ලෝවර්ස්” නැතහොත් අභ්යන්තර දූෂණ සහ අපරාධ හෙළිදරවු කරන්නන් විසින් ප්රකාශකර ඇති පරිදි මෙම සමුළුව විසින් ක්රියාත්මක කිරීමට සම්මත කරන ලද නීති කෙටුම්පත් කර ඇත්තේ විවාදයකින්ද තොරවය. මෙම නීති මගින් තිරසාර සංවර්ධනය” යන බැනරය යටතේ ජාතික ස්වෛරීත්වයන් අහෝසි කර ඇත.
කාබන් විමෝචනය ශුන්ය කිරීම සහ හරිත බලශක්තිය පිළිබඳ මිරිඟුව
කාබන් විමෝචනය ශුන්ය කිරීමේ ඉලක්කය යටතේ අද ලෝක ආර්ථිකය ප්රතිව්යුහගත කරමින් තිබේ. නමුත් මෙහි ඇති උත්ප්රාසය දැවැන්තය. සූර්ය විදුලි කෝෂ වල සිට විද්යුත් වාහන බැටරි නිෂ්පාදනය දක්වා වන හරිත බල ශක්ති ව්යාපෘතින් ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා දැවැන්ත ලෙස පොසිල ඉන්ධන භාවිතය සිදුවන අතරම ඒ සඳහා අවශ්ය විරල පෘථිවි ඛණිජ සම්පත් ( Rare Earth Mineral -REM) කැණීම් උත්සන්න කිරීම් හේතුවෙන් දැවැන්ත පරිසර විනාශයක් සිදු වෙමින් පවතී.
ප්රවාහනයේ අනාගතය” ලෙස අභිෂේකයට නංවා ඇති විද්යුත් මෝටර් රථ රඳා පවතිනුයේ ලිතියම් සහ කොබෝල්ට් මතය. මේවා සඳහා සිදු කෙරෙන මහා පරිමාණ කැණීම් හේතුවෙන් දේශීය පරිසර පද්ධතින්ට දැවැන්ත විනාශයක් සිදුවෙමින් පවතී. එමෙන්ම කැනීම් කටයුතු සඳහාද, ඒවා ප්රවාහනය සඳහාද ඒ්වා ශුද්ධ කිරීම සඳහාද භාවිතා කරන බලශක්තිය විද්යුත් මෝටර් රථ මගින් ඉතිරි කිරීමට අපේක්ෂිත බලශක්ති ප්රමාණය ඉක්මවා යයි. මෙය කාර්මික පරිසර දූෂණය නව ලේබලයක් යටතේ ව්යාප්ත කිරීමකි.
මෙම ඊනියා හරිත බලශක්ති පිළිබඳ නව ව්යාපෘතින් යටතේ ජර්මනියේ කලෙක සිට පැවැති ඉතා ස්ථායි පිරිවැය අඩු බලශක්ති ජාලය කාර්මික ලෝකයේ ඉතාම මිල අධික බලශක්ති ව්යාපෘතින් බවට පත්ව තිබේ. අයර්ලන්ත ආණ්ඩුව සිය මනිපොයින්ට් ගල් අඟුරු බලශක්ති බලාගාරය වසා දැමීිමට ගත් තීරණය 2022 දී නතර කර එය හෙමින් සීරුවේ තෙල් දහන බලාගාරයක් බවට පත් කරන ලද්දේ ප්රබන්ධයන් සහ යථාර්ථය අතර දුර වටහාගැනීම සඳහා විශාල වන්දියක් ගෙවමිනි.
විරුද්ධ මත දරන්නන් නිහඬ කිරීම
දේශගුණ විපර්යාසයන්ට හේතුව කාබන්ඩයොක්සයිඩ්ය යන අධිකාරිවාදි ආඛ්යානය ප්රශ්න කරන්නවුන් වාරණයට, වෘත්තිමය කොන්කිරීම් වලට සහ ප්රධාන ජනමාධ්ය විසින් තහනම් ලැයිස්තු වලට ඇතුළත් කරනු ලැබේ. අධිකාරිවාදි ආඛ්යානය ප්රශ්න කරන්නවුන් ලේබල් කිරීමට යොදන ප්රතික්ෂේප කරන්නෝ යන්න විසින් විද්යාත්මක සාධක මත පදනම්ව සිදු කෙරෙන යුක්ති සහගත සැක කිරීම් සදාචාරමය පරිහානියේ ප්රතිඵලයකට සමාන කරමින් පවතී. මෙය විද්යාවේ භාෂාව නොවේ. එය ආධානග්රාහි ලබ්ධීන්ගේ භාෂාවයි.
එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ දේශගුණික වෙනස්වීම් පිළිබඳ අන්තර්රාජ්ය මණ්ඩලයේ (The Intergovernmental Panel on Climate Change -IPCC) වාර්තාව විමර්ශනය කිරීමෙන් අනතුරුව කොලරාඩෝ විශ්වවිද්යාලයේ ආචාර්ය රොජර් පීල්ක ( Roger Pielke Jr.) මෙසේ සිය නිරීක්ෂණයන් සටහන් කර ඇත.
දේශගුණික වෙනස්වීම් පිළිබඳ අන්තර් රාජ්ය මණ්ඩලයේ රිචර්ඩ් මොස් විසින් RCP 8.5 වෙනත් RCP ප්රභේද වර්ග විමර්ශනය සඳහා යොදා නොගත යුතු යැයි අනතුරු ඇඟවීමක් කරන ලදි…. නමුත් ලෝකය පුරා විද්යාත්මක අධ්යයන පත්රිකාවන් 5800ක් විසින් එය වැරැදි ලෙස භාවිතාවේ යොදවනලදි…. මෙම සම්පූර්ණ පර්යේෂණ ක්රියාදාමයම දෝෂ සහගතය….දේශගුණ විද්යාව බැරෑරුම් ගැටළුවකට මුහුණ පා තිබේ! දේශගුණික වෙනස්වීම් පිළිබඳ අන්තර් රාජ්ය මණ්ඩලය විසින් RCP 8.5 හැමදාම සිදුවන සිනාරියෝවක් ලෙස භාවිතා කරයි. නමුත් RCP 8.5 වනචාරි ප්රබන්ධයක් වන අතර එය වර්තමාන යථාර්ථයන් හා කොහෙත්ම සම්බන්ධයක් නැත…. දේශගුණ විද්යාව සිය විද්යාත්මක අවංකකම පිළිබඳ අර්බුදයකට මුහුණ පා ඇත.
සත්යය හඹායාම මිථ්යාදෘෂ්ඨියක් හෝ කුමන්ත්රණ න්යායක් ලෙස සළකා බැහැර කරන විට අධිකාරිවාදි මතවාදයන්ගේ පාගාදැමීම් හමුවේ විද්යාව බිඳ වැටෙනු ඇත.
(RCPs-Representative Concentration Pathways) යනු 2100 වන විට වායුගෝලීය හරිතාගාර වායු (GHG) සාන්ද්රණයන් සහ එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස ඉහළ යන විකිරණශීලීත්වයේ බලය හේතුවෙන් (ශක්ති අසමතුලිතතාවය) සඳහා විවිධ පිළිගත හැකි ගමන් පථ විස්තර කරමින්, අනාගත දේශගුණික විපර්යාස ආකෘතිකරණය කිරීම සඳහා දේශගුණ විද්යාඥයින් විසින් භාවිතා කරන ප්රමිතිගත සීනාරියෝ සැලසුම්ය.
කාබන් සදාචාරාත්මක ප්රශ්නයක් බවට පත් කිරීම
කාබන්ඩයොක්සයිඩ් මානුෂික වරදකාරිත්වයේත් සදාචාරාත්මක දූෂණයේත් සංකේතයක් බවට ප්රති නිර්මාණය කර ඇත. හරිත බලශක්ති පරිභෝජනය කිරීම මගින් වැරැදි නිවැරදි කරගෙන සිය පැවැත්ම ආරක්ෂාකර ගන්නා ලෙස ජනතාවන්ට උපදෙස් දෙන අතර කාබන් පිය සටහන් (carbon footprint) යන යෙදුම සංකීර්ණ ගෝලීය පද්ධතියක් පුද්ගලික පාපයක් බවට පත් කර තිබේ. කෙසේ වුවද විද්යුත් මෝටර් රථවල සිට සූර්ය බලශක්ති යටි ව්යුහයන් දක්වා වන මෙම නිෂ්පාදනද රඳා පවතින්නේ පරිසරවාදින් විසින් කලක් විරෝධය දැක්වූ කාර්මික අමුද්රව්ය කැණීම් මතය.
මෙම සදාචාරාත්මක ලෙස කොටුකිරීම සේවය කරන්නේ දේශපාලනික අවශ්යතාවකටය. පරිසර දූෂණයෙන් සහ එම දූෂණයට එරෙහි ප්රතිකර්ම යන දෙකෙන්ම ලාභ උපයන ආයතන ප්රශ්න කිරීම දිරිගන්වනු වෙනුවට පුද්ගලයන්ව දිරිගන්වන්නේ තමන් වෙතම වරද පවරාගැනීමටය. මෙය පාලනය කිරීමේ පැරණි උපක්රමයක් වන පුද්ගලයාට සහ සමූහයට එරෙහිව බලය යොදමින් ඔවුන් පාලනය කරනු වෙනුවට ඔවුන් තුළම වරදකාරි හැඟීම් ජනනය කොට ඒ මගින් පාලනය කිරීමේ ක්රමය නැවැත භාවිතයට නැගීමකි.
භීෂණයේ දේශපාලනය
කිසිදු මතවාදයකට භීතිය ව්යාප්ත කිරීමකින් තොරව පැවැත්මක් නැත. ලැව්ගිනි මගින් විනාශ වන වනාන්තර, ජලගැලීම්වලට යටවන නගරවලින් සමන්විත ලෝක විනාශයේ චිත්රය විසින් අනුභූතික සාක්ෂි මත පදනම්ව සිදු කෙරෙන මග පෙන්වීම විස්ථාපනය කර තිබේ. එසේ වුවද ජල ගැලීම් සහ ගින්දර විසින් සිදුකරන විනාශය පෘථිවීය තරමටම පැරණිය. වෙනස්ව ඇත්තේ දේශගුණය නොවේ. නමුත් එය අර්ථකථනය සඳහා භීතිය යොදාගන්නා ආකාරයයි. (මෙම ලිපියේ කතුවරයා මෙහිලා අවධාරණය කරන්නේ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් විමෝචනය මගින් දේශගුණික විපර්යාසයන් සිදුවන්නේ යැයි යන ආඛ්යානය පිළිබඳවය. එසේ වුවද විවිධ අධිතාක්ෂණික ක්රම මගින් කෘත්රීම දේශගුණික සහ කාලගුණික වෙනස්කම් සිදු කරමින් ඒ්වා තම මිලිටරිමය, ආර්ථික සහ භූ දේශපාලනික අරමුණු වෙනුවෙන් බලගතු රටවල් විසින් යොදාගැනීම පිළිබඳව ඔහු මෙහිදී සාකච්ඡා කර නැත. සැබැවින්ම දැන් සිදුවන්නේ ඉහත අධිතාක්ෂණික ක්රම මගින් විනාශකාරි දේශගුණික සහ කාලගුණික විපර්යාසයන් සිදුකර එහි වගකීම කාබන් විමෝචනය මත පැටවීමය :-පරිවර්තක )
දැන් ළමුන් වැඩෙන්නේ තමන් වැඩිහිටියන් බවට පත්වීමට පෙර පෘථිවිය බිඳී විනාශවනු ඇතැයි යන විශ්වාසය සහිතවය. ඒ අතර දේශපාලකයෝ පැවැත්ම පිළිබඳ අවදානම” අතිශයෝක්තියට නගමින් ජනතාව ආර්ථිකමය සහ සමාජීය වශයෙන් දැඩි ලෙස පාලනය කිරීමට ගනු ලබන ක්රියාමාර්ග යුක්ති සහගත කරති. පරිසරවාදය විසින් කලෙකට ඉහත සමාගම් සහ රාජ්යයේ බලයට අභියෝග කළ නමුත් වර්තමානයේදී එය ඔවුන්ට සේවය කරයි.
නව ඇදහීමක්
නූතන දේශගුණ චිරස්ථාපිතය වඩාත් සමාන වන්නේ විමර්ශනය සහ අවබෝධය මත පදනම් විද්යාත්මක සම්මුතියක් නොව භීතිය, මුදල් සහ නිලධාරිවාදය ද විසින් සමාජයේ යටහත්පහත්භාවය ඉල්ලා සිටින සමාජ දේශපාලන නිර්මිතියකටය. විද්යාව කිසි විටෙකත් මතවාදයන්ට සේවය නොකළ යුතුය. දත්ත ආධානග්රාහිත්වය බවට පත්වන විට විමර්ශනය සමගින් සත්යයද මරණයට පත් වේ.
චිරස්ථාපිතය විසින් විමර්ශනය විස්ථාපනය කළ විට ප්රතිපත්ති පදනම්වන්නේ ඇදහීම් මත මිසෙක සාක්ෂි මත නොවේ. එවිට පුරවැසියන්ට වැඩිවන මිල සහ සීමාවන නිදහස මගින් වන්දි ගෙවීමට සිදු වේ. අප තුළ ග්රහලෝකය බේරා ගැනීමේ සැබෑ අභිලාෂයක් පවතී නම් අප විසින් පළමුව කළ යුතුව ඇත්තේ විද්යාව බේරාගැනීමය.
මාර්ක් කීනන්
මාර්ක් කීනන් දේශගුණය සහ කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ප්රෝඩාව: ගෝලීය මූල්ය බැංකු විසින් පරිසර ව්යාපාරය හයිජැක් කළ ආකාරය”( Climate CO₂ Hoax – How Bankers Hijacked the Environmental Movement)යන කෘතියේ කතුවරයා වන අතර බ්රිතාන්ය රජයේ බලශක්ති සහ දේශගුණ විපර්යාස පිලිබඳ දේපාර්තුමේන්තුවේ විද්යාඥයෙකු ලෙස සේවය කළේය. එමෙන්ම ඔහු එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ පරිසර කටයුතු නිලධාරියා ලෙසද සේවය කර ඇත.
පරිවර්තනය: අජිත් සී හේරත්
මෙම විෂයයට අදාළව පළ වූ වෙනත් ලිපි
- භූ ඉංජිනේරුකරණය: කාලගුණය සහ දේශගුණය කෘත්රිම ලෙස වෙනස් කිරීමේ තාක්ෂණය යුද අවියක් ලෙස භාවිතා කිරීම
- ස්වාභාවික නොවන ස්වාභාවික විපත්: ගංවතුරට හේතුව කෘත්රිම වැසි ඇති කිරීම ද?
- දත්ත විකෘතිකරණය සහ දේශගුණික විපර්යාස: කාබන්ඩයොක්සයිඩ් ආධානග්රාහි ආඛ්යානය
- දේශගුණ විපර්යාස භීෂණය: නිල් සහ හරිත බැඳුම්කර ජාවාරම හරහා ගොවියන් කුඹුරෙන්ද ධීවරයන් සයුරෙන් ද නෙරපීම
- ස්වභාව ධර්මය සහ දේශගුණය සඳහා ණය හුවමාරුකරණය” යනු භූමිය සහ සාගරය අත්පත් කරගැනීමට දියත් කළ ණය උගුලේ තවත් රැහැනකි:
- දේශගුණික විපර්යාස භීෂණයට මුවා වී එන රොකෆෙලර් පදනමේ ගෝලීය ආහාර නිෂ්පාදන ඒකාධිකාරය
- පරිසර යටත්විජිතවාදය සහ සංරක්ෂිත කලාප : කෙන්යානු අත්දැකීම්-මොර්ඩෙකායි ඔගාඩා
- බැඳුම්කර මගඩි හරිත ශෝධනය කිරීම සහ සොබාදහම මූල්යකරණයට ගොදුරු කිරීම: දේශගුණික විද්යා ප්රබන්ධවලට එරෙහිව දේශීය යථාර්ථයන්
NDB Bank Elevates the Festive Experience at Splash Shopping Fiesta 2025 at Kandy City Centre
January 2nd, 2026National Development Bank PLC
NDB Bank proudly partnered with Kandy City Centre as the Official Banking Partner of Splash Shopping Fiesta 2025, the biggest shopping festival of the season, held from 24th to 28th December. The event brought together an exciting blend of retail, entertainment, and festive cheer, creating a vibrant shopping experience for customers in the Central Province during the year-end season.
As the Official Banking Partner, NDB Bank played a key role in enhancing the overall experience by offering exclusive banking privileges to shoppers. NDB cardholders who participated in the Fiesta were able to enjoy discounts of up to 20%, adding greater value and convenience to their festive shopping while reinforcing NDB’s commitment to delivering lifestyle-driven benefits to its customers.
Commenting on the opportunity, Ashan Wikramanayake, Assistant Vice President, Head of Card Center at NDB, shared his insights on the importance of such partnerships, noting that Splash Shopping Fiesta 2025 provided an ideal platform for the Bank to connect meaningfully with customers in a dynamic, high-engagement environment. He also highlighted that initiatives of this nature allow NDB to go beyond traditional banking touchpoints and engage with customers in moments that matter most to them.
Adding a special festive highlight to the event, NDB also extended its popular Santa Campaign to Splash Shopping Fiesta 2025. In line with this initiative, NDB Santa Promo winners from the Kandy region were invited to participate at the Fiesta, where Santa personally delivered their gifts, creating joyful and memorable moments for children and families amidst the celebrations.
Held at Kandy City Centre, a premier lifestyle and retail destination in the heart of Kandy, Splash Shopping Fiesta 2025 once again lived up to its reputation as a much-anticipated annual event. NDB Bank’s participation reflected its ongoing commitment to supporting community-centric events that promote economic activity, strengthen customer relationships, and celebrate the spirit of togetherness during the festive season.
Through partnerships such as Splash Shopping Fiesta 2025, NDB Bank continues to position itself as a customer-focused financial partner, seamlessly integrating banking solutions with lifestyle experiences while fostering deeper connections with the communities it serves.
NDB Bank is the fourth-largest listed commercial bank in Sri Lanka. NDB was named Sri Lanka’s Best Digital Bank for SMEs at Euromoney Awards for Excellence 2025 and was awarded awards Domestic Retail Bank of the Year – Sri Lanka and Islamic Banking Initiative of the Year – Sri Lanka at the Asian Banking & Finance Retail Banking Awards 2025. NDB is the parent company of the NDB Group, comprising capital market subsidiary companies, together forming a unique banking and capital market services group. The Bank is committed to empowering the nation and its people through meaningful financial and advisory services powered by digital banking solutions.
Ferentino Tyres redefines OEM tyre market in Sri Lanka with unmatched 75% value share
January 2nd, 2026Courtesy The Daily Mirror
Ferentino Tyre Corporation plant in Horana
In a remarkable rise to the top, Ferentino Tyres has emerged as the undisputed leader in Sri Lanka’s Original Equipment Manufacturer (OEM) tyre market, commanding an extraordinary 75 percent value share, the company stated.
Within a short span of time, Ferentino has transformed the industry landscape, winning the trust of leading automobile manufacturers and setting a new benchmark for quality, safety and performance.
Ferentino’s journey is a story of innovation, credibility and excellence. By consistently delivering world-class tires tailored to the needs of both passenger and commercial vehicles, the brand has become the first choice of Sri Lanka’s top OEMs.
Today, Ferentino proudly partners with some of the most respected automotive names in the country: Unimo Enterprises, Micro Cars, Abans Auto (Pvt.) Ltd, David Pieris Motor Company, Ranathunga Motors, KD Rise Electrical Motors and Lanka Ashok Leyland.
Ferentino Tyres Managing Director Lahiru Lokuwithana said, Ferentino’s phenomenal growth in the OEM tyre segment proves that Sri Lankan engineering and global standards can go hand in hand.”
Ferentino Tyres have become synonymous with trust, reliability and performance – values that leading manufacturers demand and we consistently deliver,” he added.
As the brand continues its forward momentum, Ferentino is not only revolutionising Sri Lanka’s OEM tyre industry but also gearing up to strengthen its presence in international markets, carrying the pride of Sri Lankan manufacturing across borders.
How will the Education Ministry resolve the English book issue?
January 2nd, 2026Courtesy Hiru News
The Ministry of Education and Higher Education is currently considering three alternative solutions to address a controversial page in the recently printed Grade 6 English module, developed by the National Institute of Education (NIE).
Secretary to the Ministry, Nalaka Kaluwewa, stated that education experts are discussing whether to remove the problematic page and complete the book with or without a new printed replacement.
The goal is to resolve the issue at minimum cost without damaging the overall content of the material. Discussions are also underway with the Department of Educational Publications and the Government Printing Corporation.
The controversy arose after a typing error in the newly introduced syllabus redirected users to an inappropriate website, rather than the intended educational resource.
The Secretary noted that the faulty page must be removed without affecting other lessons in the module. He assured that a final decision based on expert advice will be implemented swiftly to meet the January 21 distribution deadline.
Approximately 350,000 copies of the module were printed at a cost of nearly Rs.60 million. Secretary Kaluwewa emphasised that the books will not be completely reprinted; instead, the specific page will be removed and handled according to the most suitable expert-recommended alternative.
A formal complaint has also been lodged with the Criminal Investigation Department (CID) to investigate if the error was an act of sabotage.
Government digging its own grave, says Namal Rajapaksa
January 2nd, 2026Courtesy Hiru News
The government is digging its own grave through its current actions, according to Sri Lanka Podujana Peramuna (SLPP) National Organiser and Member of Parliament Namal Rajapaksa.
Speaking to the media after a religious ceremony in Seenigama, he noted that the National People’s Power (NPP) engaged in various political activities over the past year during a period that proved especially difficult for the public.
He stated that since the NPP administration took office, citizens suffer significantly due to the imposition of unbearable taxes.
The MP pointed out that the government failed to take swift action to save lives during recent disasters despite having the opportunity to do so, and further failed to deliver on major promises made to the public.
He highlighted that many people spent the New Year in displacement centers and temporary camps, facing uncertainty regarding their lives and homes.
While the President promised compensation for disaster victims, those vows remain unfulfilled.
He urged the administration to prioritise compensation and take immediate steps to resettle displaced families in their homes.
Although the government ignores points raised by opposition parties, he stressed that it must urgently focus on honoring its commitments to the people.
He concluded by stating that the SLPP will continue to fulfill its responsibilities.
හරිනිට ඕන ආප්ප කඩ නීත්යනුකූල කරන්න – මිහින්තලේ හිමි මාධ්ය කැඳවා සුද්ද සිංහලෙන් අමතයි
January 2nd, 2026Life Inside India | The World’s Most Unhygienic and Dirtiest Country
January 2nd, 2026Voyagium
The minstrel monk and Rafiki the old mandrill in The Lion King – I
January 1st, 2026By Rohana R. Wasala
HAPPY NEW YEAR TO ALL MY READERS!
Why is national identity so important for a people? AI provides us with an answer worth understanding critically (Caveat: Even AI wisdom should be subjected to the Buddha’s advice to the young Kalamas):
‘A strong sense of identity is crucial for a people as it fosters belonging, builds self-worth, guides behavior, and provides resilience, allowing individuals to feel connected, make meaningful choices aligned with their values, and maintain mental well-being even amidst societal changes or challenges, acting as a foundation for individual and collective strength. It defines “who we are” culturally and personally, driving shared narratives, pride, political action, and healthier relationships by grounding people in common values, traditions, and a sense of purpose.’
Ethnic Sinhalese who form about 75% of the Sri Lankan population have such a unique identity secured by the binding medium of their Buddhist faith. It is significant that 93% of them still remain Buddhist (according to 2024 statistics/wikipedia), professing Theravada Buddhism, after four and a half centuries of coercive Christianizing European occupation that ended in 1948. The Sinhalese are a unique ancient island people with a 2500 year long recorded history, their own language and country, and their deeply evolved Buddhist cultural identity.
Buddhism can be defined, rather paradoxically, as a non-religious religion, an eminently practical ethical-philosophy based on mind cultivation, wisdom and universal compassion. It is an ethico-spiritual value system that prioritizes human reason and unaided (i.e., unassisted by any divine or supernatural intervention) escape from suffering through self-realization. Sri Lanka’s benignly dominant Buddhist socio-cultural background naturally allows unrestricted freedom of religion, belief or non-belief for all its citizens, and makes the country a safe spiritual haven for them. The island’s Buddha Sasana (Dispensation of the Buddha) is the inalienable civilizational treasure that our ancestors of two and a half millennia have bequeathed to us. It is this enduring basis of our identity as a nation which bestows on us the personal and societal benefits of inestimable value mentioned in the AI summary given at the beginning of this essay.
It was this inherent national identity that the Sri Lankan contestant at the 72nd Miss World 2025 pageant held in Hyderabad, India, in May last year, Anudi Gunasekera, proudly showcased before the world, during her initial self-introduction. She started off with a verse from the Dhammapada (a Pali Buddhiststext), which she explained as meaning Refrain from all evil and cultivate good”. She declared, And I believe that’s my purpose in life”. Anudi also mentioned that Sri Lanka had gone through a lot from conflicts to natural disasters, pandemics, economic crises….”, adding, and yet, my people remain hopeful, strong, and resilient….”.
Ayubowan! I am Anudi Gunasekera from Sri Lanka. It is with immense pride that I represent my Motherland, a nation of resilience, timeless beauty, and a proud history, Sri Lanka.
I come from Anuradhapura, Sri Lanka’s first capital, and UNESCO World Heritage site, with its history and its legacy of sacred monuments and stupas…….”.
The inspiring words” that Anudi quoted are from the Dhammapada (Verse 183), which runs, in English translation: To avoid all evil/To cultivate good/and to cleanse one’s mind -/this is the teaching of the Buddhas”. That verse is so significant because it defines the basic ‘teaching of the Buddhas’ (i.e., Buddha Sasana; this is how Walpole Rahula Thera defines Buddha Sasana in his celebrated introduction to Buddhism ‘What the Buddha Taught’ first published in1959).
Twenty-five year old Anudi Gunasekera is an alumna of the University of Kelaniya, where she earned a bachelor’s degree in International Studies. She is going to do a Master’s in the same field. Her ambition is to join the foreign service in Sri Lanka. Gen Z’er Anudi is already actively engaged in social service. The Saheli Foundation is her own initiative launched to address period poverty (i.e., lack of access to proper sanitation facilities, hygiene and health education, etc.) especially among women and post-puberty girls of low-income classes in rural and urban Sri Lanka.
Young Anudi is primarily inspired by her patriotic devotion to ‘my Motherland, a nation of resilience, timeless beauty, and a proud history, Sri Lanka’. In post-independence Sri Lanka, thousands of young men and women of her age have constantly dedicated themselves, oftentimes making the supreme sacrifice, motivated by a sense of national identity, by the thought ‘This is our beloved Motherland, these are our beloved people’.
The rescue and recovery of Sri Lanka from the evil aftermath of a decade of subversive ‘Aragalaya’ mayhem is waiting to be achieved, in every sphere of national engagement, including, for example, economics, communications, culture and politics, by the enlightened Anudi Gunasekeras and their male counterparts of the Gen Z, but not by the demented old stragglers lingering in the political arena listening to the unnerving rattle of Time’s winged chariot hurrying near”, nor by the baila blaring monks at propaganda rallies.
Politically active monks (Buddhist bhikkhus) are only a handful out of the Maha Sangha (the general body of Buddhist bhikkhus) in Sri Lanka, who numbered just over 42,000 in 2024. The vast majority of monks spend their time quietly attending to their monastic duties. Buddhism upholds social and emotional virtues such as universal compassion, empathy, tolerance and forgiveness that protect a society from the evils of tribalism, religious bigotry and death-dealing religious piety.
Not all monks who express or promote political opinions should be censored. I choose to condemn only those few monks who abuse the yellow robe as a shield in their narrow partisan politics. I cannot bring myself to disapprove of the many socially active monks, who are articulating the genuine problems that the Buddha Sasana is facing today. The two bhikkhus who are the most despised monks in the commercial media these days are Galaboda-aththe Gnanasara and Ampitiye Sumanaratana theras. But they are not criminals; they only have a problem with their mood swings. They have long been whistleblowers trying to raise awareness respectively, about spreading religious fundamentalism, especially, violent Islamic Jihadism, in the country and about the vandalising of the Buddhist archaeological heritage sites of the north and east provinces. The two middle-aged monks (Gnanasara and Sumanaratana) belong to this respectable category. Though they are relentlessly attacked in the social media,or hardly given any positive coverage of the service they are doing, they do nothing more than try to persuade the rulers to take appropriate action to resolve those problems while not trespassing on the rights of people of other faiths.
These monks have to rely on lay political leaders to do the needful, without themselves taking part in sectarian politics in the manner of ordinary members of the secular society. Their generally demonised social image is due, in my opinion, to three main reasons among others: 1) spreading misinformation and disinformation about them by those who do not like what they are saying and doing, 2) their own lack of verbal restraint, and 3) their being virtually abandoned to the wolves by the temporal and spiritual authorities.
To be continued
සිංහරාජයේ වනාන්තර ඉඩම් පවරාගැනීම් අවුරුදු 21ක් ප්රමාදයි. අක්කර 1000 ක් දැනටමත් විනාශවෙලා !
January 1st, 2026ජයන්ත විජේසිංහ සංවිධායක / ආරම්භක සහ විධායක සාමාජික වැසි වනාන්තර සුරකින්නෝ සංවිධානය
වසර 21ක් ප්රමාද සිංහරාජයේ ඉඩම් කඩිනමින් පවරාගන්නැයි වැසි වනාන්තර සුරකින්නෝ ඉල්ලයි. දැනටමත් අක්කර 1000ක් පමණ තේ වගාවට කියා කපලා.
2004 වසරේ ආරම්භ කර ඇති සිංහරාජ වනාන්තරය ආශ්රිත LRC ඉඩම් හෙක්ටයාර 2500ක් අත්පත්කරගැනීම් සහ අනෙකුත් හඳුනාගත් ඉඩම් අත්පත්කරගැනීම් 2026 වසර තුළ සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා කඩිනම් ක්රියාමාර්ග ගැනීමට කරන ඉල්ලීමයි!
සිංහරාජ වනාන්තරය ශ්රී ලංකාවේ අතිශය වැදගත් ජෛව විවිධත්ව උරුමයක් වන අතර, එය යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථානයක් හා ජාතික උරුමයක් ලෙස නීතිමය වශයෙන් හඳුනාගෙන ඇති වනාන්තර පද්ධතියකි. එවන් පසුබිමක, සිංහරාජ වනාන්තරය හා එය ආශ්රිත සංවේදී භූමි ප්රදේශ ආරක්ෂා කිරීම සඳහා 2004 වසරේදී ආරම්භ කරන ලද Land Reform Commission (LRC) ඉඩම් අත්පත්කරගැනීම් සහ අනෙකුත් හඳුනාගත් ඉඩම් අත්පත්කරගැනීම් ක්රියාවලිය, 2026 වසර දක්වාද සම්පූර්ණ නොවී පැවතීම දැඩි අවධානයට ලක්විය යුතු ජාතික වැදගත්කමකින් යුතු කරුණකි.
මෙම ප්රමාදය හේතුවෙන්, සිංහරාජ වනාන්තරයට සම්බන්ධ කිරීම සඳහා හඳුනාගෙන තිබූ හෙක්ටයාර 2,500කට අධික LRC ඉඩම් ප්රදේශ තුළින් මේ වන විට අක්කර 1,000කට ආසන්න වනාන්තර භූමි ප්රමාණයක් විනාශ වී ඇති බව අපගේ නිරීක්ෂණය වේ. විශේෂයෙන් Boyne Estate, Rosemary Estate, Alington Estate, Aberfoil Estate, Everton Estate, Trinco Estate, Lordadale Estate, Hayes Estate සහ කුඩුමීරිය යෝජිත රක්ෂිත වනාන්තරය වැනි ප්රදේශවල වනාන්තර භූමි කප්පාදු කරමින් අක්රමික භූමි භාවිතය සිදු වෙමින් පවතින බව පැහැදිලිව දැකගත හැක. මෙම තත්ත්වය සිංහරාජ වනාන්තර පද්ධතියේ අඛණ්ඩතාවයට, ජල මූලාශ්ර ආරක්ෂාවට සහ ජෛව විවිධත්වයට අඛණ්ඩ හා නැවත සකස් කළ නොහැකි හානියක් සිදු කරමින් පවතින බව ගෞරවයෙන් අවධාරණය කරමු.
අප දන්නා පරිදි, අදාළ ඉඩම් අත්පත්කරගැනීම් සම්බන්ධයෙන් නැවත වරක් සිතියම් (Sketch maps) සකස් කර ලබාදෙන ලෙස වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් ඉල්ලීම් කර ඇති බව සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත්, ඉඩම් අත්පත්කරගැනීම් පනත අනුව 2 වන වගන්තිය යටතේ නිවේදනය (Section 2 Notice) නිකුත් වූ පසු, 4 වන වගන්තිය යටතේ සිතියම් හා මිනුම් කටයුතු සිදු කිරීම නීතිමය වශයෙන් අනිවාර්ය ක්රියාවලියක් වන බැවින්, නැවත සිතියම් සකස් කිරීම සඳහා ඉල්ලීම් කිරීම යනු අත්පත්කරගැනීම් ක්රියාවලිය අනිසි ලෙස ප්රමාද කිරීමට පමණක් හේතු වන බව ගෞරවයෙන් පෙන්වා දීමට කැමැත්තෙමු.
තවද, පෙර රජයන් යටතේ මෙම ක්රියාවලිය අතිශය මන්දගාමී ලෙස ක්රියාත්මක වීම හේතුවෙන්, ව්යාජ හිමිකම් (fake ownerships/titles/claims) මත ඉඩම් භාවිතය, වනාන්තර සම්පත් අත්පත් කරගැනීම සහ පාරිසරික සූරාකෑම දැඩි ලෙස වර්ධනය වී ඇත. මෙම තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගත් විට, සිංහරාජ වනාන්තරයේ පාරිසරික වැදගත්කම, ජාතික හා ජාත්යන්තර බැඳීම්, සහ අඛණ්ඩ හා නැවත සකස් කළ නොහැකි පාරිසරික හානියක් සිදුවීමේ අවදානම හේතුවෙන්, මෙම ඉඩම් අත්පත්කරගැනීම් භූමි අත්පත්කරගැනීම් පනතේ 38 (අ) වගන්තිය යටතේ අත්යවශ්ය හා හදිසි” (urgent) අත්පත්කරගැනීම් ලෙස සිදු කළ යුතු බව අපගේ ස්ථාවර මතය වේ.
එබැවින්, 2004 වසරේදී ආරම්භ කර ඇති මෙම LRC සහ අනෙකුත් හඳුනාගත් ඉඩම් අත්පත්කරගැනීම් ක්රියාවලිය 2026 වසර තුළම සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා, අනවශ්ය හා නීතිමය වශයෙන් අත්යවශ්ය නොවන ප්රමාදවීම් වලින් තොරව, පැහැදිලි කාලසටහනක් සහිතව, පරිසර අමාත්යාංශය, වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව, ප්රාදේශීය ලේකම්වරුන්, ඉඩම් ප්රතිසංස්කරණ කොමිෂන් සහාව, ඉඩම් අමාත්යංශය ඇතුළු අනෙකුත් අදාළ ආයතන අතර ශක්තිමත් හා සෘජු සම්බන්ධීකරණයක් ඇති කරමින් කඩිනම් හා තීරණාත්මක ක්රියාමාර්ග ගැනීමට ඔබතුමාණන්ලාගේ කාරුණික මැදිහත් වීම ගෞරවයෙන් ඉල්ලා සිටිමු.
සිංහරාජ වනාන්තරය ආශ්රිත භූමි අත්පත්කරගැනීම් සම්පූර්ණ කිරීම, ජාතික පරිසර ප්රතිපත්ති, දේශගුණික අනුවර්තන උපායමාර්ග, පසුගිය නොවැම්බරයේ ජීවිත 1000කට ආසන්න ප්රමාණයක් අහිමි වූ දේශගුණික කාලගුණික සහ ස්වභාවික ආපදා වලවක්වාගැනීමටත්, ජල සම්පත් ආරක්ෂාවටත් සහ ශ්රී ලංකාවේ ජාත්යන්තර බැඳීම් සපුරාලීමටත් සඳහා අත්යවශ්ය පියවරක් බවද මෙහිදී අවධාරණය කරමු. ඒ අනුව, මෙම වසර (2026) තුළම අදාළ ක්රියාවලිය අවසන් කරනු ඇතැයි අප විශ්වාස කරමින්, ඔබතුමන්ගේ සහ ඔබතුමන්ගේ අමාත්යාංශයේ කාරුණික සහ සෘජු මැදිහත් වීම අපේක්ෂා කරමු.
________________________________________________________________________
ජයන්ත විජේසිංහ
සංවිධායක / ආරම්භක සහ විධායක සාමාජික
වැසි වනාන්තර සුරකින්නෝ සංවිධානය
(Rainforest Protectors of Sri Lanka)
මේ පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු 0777771348 (ජයන්ත විජේසිංහ, කැඳවුම්කරු, වැසිවනාන්තර සුරකින්නෝ සංවිධානය) ඇමතීමෙන් ලබාගත හැක.
The False Gen-Z (Aragalaya) Protests, Paid Media Influencers and Mexican Fascism
January 1st, 2026Rodrigo Guillot
| The False Gen-Z (Aragalaya) Protests, Paid Media Influencers and Mexican Fascism Last November, Mexico experienced protests by the right-wing opposition under the guise of Generation Z,” which promoted violent tactics and an extreme right-wing agenda against the current Mexican government for regime change much as in Sri Lanka’s Aragalaya in 2022. To understand the context of these events, Rodrigo Guillot, who holds a degree in International Relations and is an activist with Mexico’s National Regeneration Movement (Morena), has contributed to the debate. |
Last November, Mexico experienced protests by the right-wing opposition under the guise of Generation Z,” which promoted violent tactics and an extreme right-wing agenda against the current Mexican government. To understand the context of these events, we asked Rodrigo Guillot, who holds a degree in International Relations and is an activist with Mexico’s National Regeneration Movement (Morena), for this contribution to the debate:
In November 2025, the Mexican right called for simultaneous marches in all Mexican capitals under the banner of the Japanese anime One Piece pirate flag, which was used in the recent past by predominantly young Nepalese and Indonesian protesters against restrictive measures by their elected governments. The choice of a foreign image, decontextualized from Mexican reality, seems bizarre because it is. It is a symptom of the lack of concrete causes and distinct identities experienced by reactionary sectors in Mexico since the arrival of the Fourth Transformation in 2018.
Under the administration of Andrés Manuel López Obrador (2018–2024), the same political actors who took to the streets last November held similar demonstrations, primarily against what they understood as the destruction of liberal institutions: a process of restoring state capacities initiated by López Obrador against the neoliberal precepts that governed the country for the six presidential terms preceding his government.
The nature of the protests against Mexico’s progressive government during Claudia Sheinbaum’s term shifted alongside the geopolitical landscape. In a world where the right has successfully bet on fascism, xenophobic identity politics, and the call for an extreme free-market society, the Mexican right abandoned the discourse of institutional defense and opted for that of liberty. The great orchestrator of this shift is Ricardo Salinas Pliego, owner of Banco Azteca, the Elektra store chain (known for offering unpayable credit to the lowest-income sectors), and concessionaire of TV Azteca, one of the two most powerful television networks in Mexico.
During the final stretch of Andrés Manuel’s term and the first months of Claudia’s government, the businessman toughened his opposition stance against the Mexican government due to litigation against him that could force him to pay billions of Mexican pesos in back taxes. His flight forward strategy has included threats of becoming a presidential candidate, an idea that appeals to certain sectors of Mexico’s right-wing political parties.
The seventy-year-old tycoon labeled the November marches as the Generation Z March. To stir public conversation around it, he used a team of paid influencers, fake accounts on the X/Twitter social media, and pundits employed directly by his media consortium. For weeks, they spoke of the stunt as if it were an organic movement emerging from within civil society, calling to remove the left from state power.
During the mobilization for the march, Mexico was shaken by the murder of Carlos Manzo, the mayor of Uruapan, Michoacán, known for confronting organized crime in his state. The organizers of the opposition march maneuvered to place a demand for security at the center of their demonstration and included the image of the murdered mayor in their iconography. Carlos Manzo’s wife, Grecia Quiroz—who assumed the mayoralty in Uruapan to replace her husband—was forced to publicly distance herself from the march.
The result was that on November 15, in various cities across the country, different groups and sectors opposed to the Mexican government gathered in public squares without a common cause or unified discourse, other than the call to overthrow President Claudia Sheinbaum. However, in Mexico City’s Zócalo—the country’s main public square—groups of hooded individuals armed with metal tools and chains physically assaulted members of the police force.
In general, the opposition has been characterized by the violent use of language, but during the six years of López Obrador’s government, no physically violent event had occurred during opposition demonstrations. This fact coincides with the strategic shift of the Mexican right and is being investigated by the Mexico City Congress, as there are indications that two mayors from the National Action Party (PAN) may have financed the agitators.
The Mexican opposition undoubtedly considered the rehearsal a success, as by the following day, a second march was already being called for November 20 in Mexico City. They planned a route that intersected with the military parade held annually on that date to celebrate the anniversary of the Mexican Revolution. The President announced a change in the parade route to avoid any acts of violence, but the incident highlights the right’s determination to provoke violence.
The second call to action failed. Not only did it not provoke a confrontation between civilians and members of the Mexican army, but it barely gathered two hundred people. Nevertheless, it clearly signals the intentions of opposition groups: to push conditions to the limit to provoke a violent confrontation with the State.
In a national context where the National Action (PAN) and Institutional Revolutionary (PRI) parties openly call for U.S. intervention under the pretext of drug trafficking, and accuse the Mexican government of being authoritarian and communist, the intensification of the right and its shift toward fascist and openly violent positions can only be understood as a tactic functional to the interventionist strategy of the United States.
Rodrigo Guillot
The Burning Monk: The Story behind the 1963 Iconic Photo
January 1st, 2026Rare Historical Photos
In June of 1963, Vietnamese Mahayana Buddhist monk Thích Quang Duc burned himself to death at a busy intersection in Saigon.
In June of 1963, Vietnamese Mahayana Buddhist monk Thích Quang Duc burned himself to death at a busy intersection in Saigon. He was attempting to show that to fight all forms of oppression on equal terms, Buddhism too, needed to have its martyrs.
John F. Kennedy said in reference to a photograph of Duc on fire: No news picture in history has generated so much emotion around the world as that one”.
Photographer Malcolm Browne captured the scene in Saigon for the Associated Press, and the stark black and white image quickly became an iconic visual of the turbulent 1960s.
The self-immolation was done in protest of the South Vietnamese Diem regime’s pro-catholic policies and discriminatory Buddhist laws.
In particular, this was a response to the banning of the Buddhist flag, just 2 days after Diem had held a very public ceremony displaying crosses; earlier in his rule, he had dedicated Vietnam to Jesus and the Catholic Church.
The growing resentment of Buddhists under Diem was one of the underlying issues of South Vietnam and eventually led to a coup to put in place a leader who would not alienate Buddhists, who made up 70-90% of Vietnam’s population.
Buddhist discontent erupted following a ban in early May on flying the Buddhist flag in Huế on Vesak, the birthday of Gautama Buddha.
A large crowd of Buddhists protested the ban, defying the government by flying Buddhist flags on Vesak and marching on the government broadcasting station. Government forces fired into the crowd of protesters, killing nine people.
No news picture in history has generated so much emotion around the world as that one”. (Colored version).
On 10 June 1963, U.S. correspondents were informed that something important” would happen the following morning on the road outside the Cambodian embassy in Saigon.
Most of the reporters disregarded the message since the Buddhist crisis had at that point been going on for more than a month and the next day only a few journalists turned up, including David Halberstam of The New York Times and Malcolm Browne, the Saigon bureau chief for the Associated Press.
Duc arrived as part of a procession that had begun at a nearby pagoda. Around 350 monks and nuns marched carrying denouncing the Diem government and its policy towards Buddhists.
The act occurred at the intersection of Phan Đình Phùng Boulevard and Lê Văn Duyệt Street a few blocks Southwest of the Presidential Palace (now the Reunification Palace).
Duc emerged from the car along with two other monks. One placed a cushion on the road while the second opened the trunk and took out a five-gallon petrol can.
As the marchers formed a circle around him, Duc calmly sat down in the traditional Buddhist meditative lotus position on the cushion. A colleague emptied the contents of the petrol container over Duc head.
Duc rotated a string of wooden prayer beads and recited the words Nam mô A di đà Phật (homage to Amitābha Buddha) before striking a match and dropping it on himself. Flames consumed his robes and flesh, and black oily smoke emanated from his burning body.
Thich Quang Duc is doused with gasoline while calmly sitting down in the traditional Buddhist meditative lotus position.
Quang Duc’s last words before his self-immolation were documented in a letter he had left:
Before closing my eyes and moving towards the vision of the Buddha, I respectfully plead to President Ngo Dinh Diem to take a mind of compassion towards the people of the nation and implement religious equality to maintain the strength of the homeland eternally.
I call the venerables, reverends, members of the sangha and the lay Buddhists to organize in solidarity to make sacrifices to protect Buddhism”.
Flames consumed his robes and flesh, and black oily smoke emanated from his burning body.
David Halberstam wrote:
I was to see that sight again, but once was enough. Flames were coming from a human being; his body was slowly withering and shriveling up, his head blackening and charring. In the air was the smell of burning human flesh; human beings burn surprisingly quickly.
Behind me, I could hear the sobbing of the Vietnamese who were now gathering. I was too shocked to cry, too confused to take notes or ask questions, too bewildered to even think…
As he burned he never moved a muscle, never uttered a sound, his outward composure in sharp contrast to the wailing people around him”.
Many of the monks and nuns, as well as some shocked passersby, prostrated themselves before the burning monk.
The spectators were mostly stunned into silence, but some wailed and several began praying. Many of the monks and nuns, as well as some shocked passersby, prostrated themselves before the burning monk.
In English and Vietnamese, a monk repeated into a microphone: A Buddhist priest burns himself to death. A Buddhist priest becomes a martyr”.
Once the fire subsided, a group of monks covered the smoking corpse with yellow robes.
After approximately ten minutes, Duc’s body was fully immolated and it eventually toppled backward onto its back.
Once the fire subsided, a group of monks covered the smoking corpse with yellow robes, picked it up, and tried to fit it into a coffin, but the limbs could not be straightened and one of the arms protruded from the wooden box as he was carried to the nearby pagoda in central Saigon.
Quang Duc’s body was re-cremated during the funeral, but Duc heart remained intact and did not burn. It was considered to be holy and placed in a glass chalice at Xa Loi Pagoda. The intact heart relic is regarded as a symbol of compassion.
Despite the shock of the Western public, the practice of Vietnamese monks self-immolating was not unprecedented. Instances of self-immolations in Vietnam had been recorded for centuries, usually carried out to honor Gautama Buddha.
Photographs taken by Malcolm Browne of the self-immolation quickly spread across the wire services and were featured on the front pages of newspapers worldwide.
The self-immolation was later regarded as a turning point in the Buddhist crisis and a critical point in the collapse of the Diem regime. Malcolm Browne won a Pulitzer Prize for his photograph of the monk’s death.
(Photo credit: Malcolm Browne / The colorized version made by u/mygrapefruit.)
Updated on: September 26, 2025
Any fa
Lawyer Senaka Weeraratna’s prominent role in campaigns against noise pollution including becoming the intervenient litigant in the landmark noise pollution case Ashik v Bandula
January 1st, 2026AI Overview
Senaka Weeraratna is an Attorney-at-Law in Sri Lanka who has been a key figure in legal actions against noise pollution. He notably served as an
intervenient litigant (8th respondent) in the landmark 2007 case Ashik v. Bandula and Others.
Role in Ashik v. Bandula (2007)
In this case, which initially centered on loudspeaker restrictions at a mosque in Weligama, Senaka Weeraratna intervened to represent the interests of the general public affected by noise.
- Legal Argument: He contended that the unrestricted use of loudspeakers violates the fundamental rights of the public, specifically the right to silence and the right to quiet enjoyment of property.
- Captive Listeners: He argued that excessive noise creates “captive listeners” of people from other religious faiths, infringing on their own rights.
- Personal Experience: His intervention was partly based on his personal experience as a resident of a residential area in Colombo where noise from a nearby place of worship disturbed the community.
Impact of the Campaign
The resulting Supreme Court judgment, delivered by Chief Justice Sarath N. Silva, established significant precedents for noise control in Sri Lanka that remain relevant in 2026:
- Time Restrictions: It prohibited the use of loudspeakers between 10:00 PM and 6:00 AM, except for special events with prior permission.
- Decibel Limits: It reinforced that noise during the day (6:00 AM to 10:00 PM) must not extend beyond the precincts of the premises.
- Public Nuisance: The court ruled that religious practices do not excuse public nuisance or the annoyance of the general public.
Weeraratna’s continued advocacy focuses on the enforcement of these standards by the police and the Central Environmental Authority (CEA) to protect public health and environmental quality.
Courtesy: AI Overview
See also
1) Chief Justice Sarath Silva’s monumental Judgement in the Ashik v Bandula case.
Held: Per Sarath N. Silva C.J. “A perceived convenience or advantage to some based on a religious practice cannot be the excuse for a public nuisance which causes annoyance to the public or to the people in general who dwell or occupy property in the vicinity.”
2) Justice Samayawardhena Committee report
In 2023, the Minister of Justice appointed a committee chaired by Justice Mahinda Samayawardhena, Judge of the Supreme Court, to review laws and regulations related to noise pollution in Sri Lanka to bring them on par with global standard setting.
Members included Parinda Ranasinghe, the present Attorney-General, Director General of the Central Environmental Authority and the Deputy Inspector General of Police (Legal).
The committee submitted its report in March 2024.
It reviewed existing laws and regulations and draft regulations on noise emission prepared by the Ministry of Environment.
The committee also referred to global standards and internationally accepted best practices.
The committee’s recommendations cover varied forms of noise emission.
The committee stated that over the past decade, there has been a significant surge in environmental concerns, particularly regarding the escalating crisis impacting our climate and, as a result, the state of human life itself.
The World Health Organization states that excessive noise endangers human health by increasing the risk of diseases such as ischemic heart disease, hypertension, sleep disturbance, hearing impairment, tinnitus, cognitive impairment, adverse birth outcomes and mental health problems.
According to the National Geographic Society, noise pollution affects animals’ ability to survive as they use sound to navigate, find food, attract mates, and avoid predators.
The committee was of the view that noise pollution laws and regulations in the country should be on par with international standards.
The most important recommendation of the Justice Samayawardhena Committee relevant to our discussion is that noise pollution in Sri Lanka should primarily be regulated in accordance with the directions issued by the Supreme Court in Ashik v. Bandula.
Police inaction
One of the main reasons for the continuing noise pollution via loudspeakers is Police inaction.
The Facebook page of the National Coalition Against Noise Pollution is replete with posts giving instances of inaction by the Police.
Interactions with Police personnel show that they have not been adequately briefed on the judgment of the Supreme Court and their own IGP’s circulars.
A typical response when a complaint is made is that the organisers of the event causing noise would be asked to ‘reduce’ the sound.
That the judgment and the circulars require that noise emitted should not extend beyond the precincts of the particular premises is not known to almost all officers.
The Weligama Police need to be congratulated for taking action against the disco owners who violated the conditions of the permit.
It is interesting to note that Ashik v. Bandula also resulted from the refusal of the Assistant Superintendent of Police, Weligama Police, himself a Muslim as the Supreme Court observed, to issue a loudspeaker permit to a mosque due to complaints that there was excessive noise from mosques.
Soon after the Weligama incident, Acting IGP Priyantha Weerasinghe instructed the Kiribathgoda Police to order the Kiribathgoda United Traders Association to desist from using loudspeakers to advertise their businesses, causing inconvenience to residents of the area.
This followed complaints by the Viharadhipathi of the local temple and residents.
One hopes that these instances are not isolated and that the Police will follow the Supreme Court judgment and the IGP’s circulars to the letter.
Victims of noise pollution and everyone concerned about ensuring a clean environment will surely hope that saner counsel will prevail and that the government will not attempt to change the status quo based on a Supreme Court judgment that has been widely welcomed and is in consonance with international best practices.
Any such change will violate the fundamental rights to equality and equal protection of the law guaranteed by Article 12(1) of the Constitution and the freedom from cruel, inhuman or degrading treatment guaranteed by Article 11. (ColomboFeb14/2025)
Energy Ministry to transfer CEB assets to six new companies before Feb. 1
January 1st, 2026Courtesy Adaderana
The process of transferring Ceylon Electricity Board (CEB) assets to six newly established companies must be completed before February 1, 2026, the Secretary to the Ministry of Energy, Professor Udayanga Hemapala has notified the CEB.
It is reported that Professor Hemapala has issued the relevant directive in writing to the General Manager of the CEB.
The CEB has planned to implement it under six companies in the future under the restructuring program.
Accordingly, steps are currently being taken to systematically transfer all assets owned by the CEB to the respective companies.
Meanwhile, employees have already been assigned to the newly formed companies, while those unwilling to transfer were given the option to apply for voluntary retirement.
Consequently, a total of 2,173 employees have applied for retirement.
The Ministry of Energy has instructed the CEB to complete the payment of compensation to the affected employees within the first week of February.
Upon completion of the restructuring process, the Ceylon Electricity Board will be liquidated, and its operations will continue under the six new companies.
NDB Bank Contributes to the Rebuild Sri Lanka Fund, Strengthening Hope and Resilience
January 1st, 2026National Development Bank PLC
National Development Bank PLC (NDB Bank) reaffirmed its commitment to national recovery and long-term resilience by extending its support to the Rebuild Sri Lanka Fund, a national initiative established to strengthen recovery efforts and support the rebuilding of communities affected by recent challenges faced by the country.
The contribution was officially handed over at the Presidential Secretariat, underscoring NDB Bank’s continued partnership with national institutions in advancing collective efforts aimed at restoring livelihoods, rebuilding infrastructure, and fostering sustainable recovery. Through this initiative, the Bank reinforces its belief that economic stability and social resilience must progress hand in hand, particularly during periods of national rebuilding.
Representing NDB Bank at the handover were K.V.Vinoj – Deputy Chief Executive Officer, Sanjaya Perera – Senior Vice President, Personal Banking & Customer Experience and Lasantha Dasanayaka – Vice President, Human Resources/Head of Corporate Sustainability, reflecting the institution’s commitment at the highest level to supporting national priorities. The occasion symbolised the Bank’s role not only as a financial intermediary, but also as a responsible corporate citizen actively contributing to the country’s long-term development and stability.
Aligned with its broader Environmental, Social and Governance (ESG) framework, NDB Bank continues to integrate purposeful action into its business philosophy. The Bank’s involvement in the Rebuild Sri Lanka Fund complements its ongoing efforts to empower communities, support economic revival, and promote inclusive growth across the island.
NDB Bank remains steadfast in its mission to support Sri Lanka’s journey towards resilience and sustainable progress, working collaboratively with stakeholders to create meaningful and lasting impact for the nation and its people.
Media Release (01 January 2026) – Dam Safety Emergency Management Plans – Distribution of “Controlled” Copies – Kotmale Dam as an Example
January 1st, 2026Bandula Kendaragama
Dear Sir / Madam,
According to international dam safety industry practice, “controlled copies” of the Dam Safety Emergency Management Plans shall be prepared, reviewed, tested and issued prior to commissioning of the dam / reservoir, thereafter, shall be tested and updated annually or as and when required.
A sample of the Register of Controlled copies are given below as a guide.
If you have any questions, please do not hesitate to contact me Bandula.Kendaragama@gmail.com
Regards,
Bandula Kendaragama
WhatsApp No +61403204066 (Please advise your WhatsApp No)
01 January 2026
NIE Director General resigns
January 1st, 2026Courtesy Hiru News
The Director General of the National Institute of Education (NIE), Professor Manjula Vithanapathirana, has resigned from her post following the massive controversy surrounding a new Grade 6 English language learning module.
Professor Vithanapathirana has reportedly decided to step down until the official investigation into the matter is concluded.
The Ministry of Education are probing the potential negligence that allowed the controversial content to reach the hands of students.
Sajith has a golden opportunity to protect the independence of the Constitutional Council
January 1st, 2026Udaya Gammanpila
කෝ.. මේ.. සිස්ටම් චේන්ජ්.. . | ශමීන්ද්ර සමඟ | Shamindra Ferdinando
January 1st, 2026Divaina Online
රටට සෙත් පතන ශුදාට වින කරන 2026 මහා පූජාව !
January 1st, 2026Iraj Show and 3 more
JULIE OR GOPAL? THE STRANGE CASE OF THE MAN AND WOMAN WHO FATHERED A MIDNIGHT CHILD – A HORROR STORY
December 31st, 2025By Sena Thoradeniya
A controversy has emerged, creating space for conspiracy theories regarding who persuaded the former Speaker Mahinda Yapa Abeywardena to accept the interim presidency following the resignation of GR in 2022.
The question of whether the US Ambassador Julie Chung or Indian High Commissioner Gopal Baglay was responsible for persuading him remains contested. The controversy has generated speculation and competing narratives. Wimal Weerawansa, in his Nine, The Hidden Story” (2023) attributed the intervention to Julie Chung. My own study, Galle Face Protest: Systems Change or Anarchy” (2023) arrives at a similar conclusion, though through independent analysis of publicly available evidence. I reached the same conclusion through a careful analysis of US involvement, presented in a dedicated chapter entitled US Footprints at the Galle Face Protest Site”. This analysis drew upon Julie Chung’s Twitter communications as well as the timeline issued by the US Embassy, which directed protesters toward strategically significant establishments. Based on these sources, I concluded that Julie Chung compelled Mahinda Yapa to assume the presidency.
To elaborate, my reasoning rests on the sequence of events at Galle Face, the content of Julie Chung’s Twitter messages, and the discernible evidence of U.S. involvement, which I examined extensively in my book. Importantly, I did not consult politicians, or individuals close to the upper echelons of power in arriving at this conclusion. As I am not a journalist, I did not consider it necessary to seek the opinions of those directly involved. Moreover, given the explosiveness of the situation, I refrained from soliciting external perspectives, relying instead on the widely shared understanding with my friends and colleagues that Julie Chung played an active role in the protests – an understanding substantiated by her public communications stated above.
It is a well-known fact that the Central Intelligence Agency (CIA) plays a crucial role in advancing United States foreign policy objectives: has often been mediated through a network of ostensibly independent institutions. These include the United States Agency for International Development (USAID), the National Endowment for Democracy (NED), and its affiliated organizations such as the International Republican Institute (IRI), the National Democratic Institute (NDI) and the International Research & Exchange Board (IREX). In addition, funding has been directed toward a wide array of local non-governmental organizations (NGOs) and media initiatives, including Media Empowerment for a Democratic Sri Lanka (MEND) and ROAR (Restore Our Alienated Rights) Media. In my book I have elaborated how collectively, these entities have functioned as instruments within a broader U.S. project under the stewardship of Julie Chung aimed at overthrowing (and possibly assassinating) a popularly elected President.
The methodology relied exclusively on observable events, public statements, and social media activity. Given the volatility of the situation, and the widespread acknowledgment of Julie Chung’s active role in the protests, further interviews were not deemed necessary.
Additional contextual evidence reinforces this interpretation; Julie Chung’s prior role as the then US Assistant Secretary of State for Western Hemisphere Affairs (and her boss Victoria Nuland, US Under Secretary of State for Political Affairs, mastermind of the US instigated protest campaign at Maidan, Independence Square in Kiev, the capital of Ukraine), to the murder of Haitian President Jovenal Moise in July 2021. This provides a precedent for her engagement in political transitions. Chung had met with Moise just before his assassination, nearly one year before the almost murder of GR, just after Chung was posted from that Caribbean crime scene to a new coven (specifically refers to a group of witches gathered for ritual) here in Sri Lanka. After the assassination of Moise, Ariel Henry was selected as the Prime Minister by a group of diplomats called Core Group”, consisting of the ambassadors to Haiti representing Brazil, the EU, France, Germany, Spain, Canada and of course the US. Henry was accused of having links to the killers of Moise.
Julie Chung presented her credentials to President GR on 25, February 2022, just 34 days before the Mirihana incident. Nuland visited Sri Lanka in March 2002. She met with GR on 23, March 2022, 8 days before Mirihana outrage.
From the day Julie Chung assumed her ambassadorial duties, and prior to the eruption of protests we closely observed her meetings with almost all the Ministers, leading politicians affiliated to all registered political parties, high ranking military officers, religious dignitaries of all denominations, custodians of temples and churches, NGO bigwigs, so called civil society activists, media personnel, business captains, academics, scientists, marine biologists, those who have graduated from the US, LGBTIQ+ activists, visual artists, writers, youth leaders, representatives of marginalized communities, war affected and displaced persons, differently abled persons, and protest leaders – many of whom she met repeatedly, almost ritualistically.
Her extensive travels across the country, visiting Southern Province, Eastern Province, Northern Province, Hill Country as the self-appointed Viceroy of Sri Lanka, which she engaged with provincial NGOs and other actors, collectively underscore the depth of her involvement. Thus, pawns were recruited, brainwashed and positioned for the final assault. These patterns of activity reinforced our conclusion that Julie Chung was the central figure in compelling Mahinda Yapa Abeywardena to assume the presidency.
In my essay titled, Speaker’s Statement: Julie Chung and Her Fellow Conspirators in the Dock Again” posted in Lankaweb on March 27, 2024, commenting on former Speaker’s statement made immediately after the No Confidence Motion of the joint opposition on 21 March, 2024, I discussed the following: who pressurized the Speaker, GR’s action or inaction, presidential aspirants among the conspirators, Haiti, the American test run proposed for Sri Lanka, role of protesters and conspirators, near storming and bringing the Parliament under the control of the protesters as instigated by JVP stalwarts (victory over the Rajapaksa dictatorship would not be complete without seizing the Parliament”) and Avatars of 1988/89.
Shamindra Ferdinando, in his The Island” Midweek Review” article titled, Clandestine visit to Speaker’s residence: Finally, Mahinda Yapa sets the record straight” (10 December 2025) reveals that it was the then Indian High Commissioner in Colombo Gopal Baglay who asked him to accept the Presidency immediately.
Accordingly, Sunanda Madduma Bandara, author of Aragalaye Balaya” who served as Senior Advisor (Media) to President Ranil Wickremesinghe disclosed Baglay’s intervention in his book. Shamindra says that obviously the author has received the blessings of Abeywardena and Wickremesinghe to disclose this.
E-con E-news in its 7-13 December 2025 issue tells this about Sunanda Madduma Bandara: He appears to be a hand who writes and yet his hand is moved by other hands”; Madduma Bandara is unreliable as a narrator as media advisors” tend to be”. Again, in its 14-20 December issue says: Madduma Bandara’s media assertions have been frequently found to be numerically challenged and terminologically inexact”.
One website labelled Madduma Bandara as a propagandist. Daily Mirror Online reported that Madduma Bandara’s claim to widening trade deficit to the recent relaxation of import bans was referred to FactCheck.lk and classified as FALSE.
Madduma Bandara may be described as a political figure whose career reflects adaptability across different political regimes, having benefitted from the patronage of leaders across the political spectrum. A staunch supporter of the United National Party (UNP) since his undergraduate years, he first received political favour under R. Premadasa. Subsequently, he was appointed Secretary to the State Ministry of Mass Media by another Abeywardena, Luxman Yapa. During the presidency of Mahinda Rajapaksa, Madduma Bandara served as Director of Information and, in 2014, was appointed Vice Chancellor of the University of Kelaniya by Mahinda Rajapaksa. He also held the position of Director General at the Ministry of Economic Development under Basil Rajapaksa.
His career trajectory was not without controversy. In 2016, Luxman Kiriella, the then Minister of Higher Education in the Yahapalana government, recommended Bandara for the Vice Chancellor post, a move that drew wide criticism and controversy. The Court of Appeal case Prof. Yapa Mudiyanselage Sunanda Bandara v. University of Kelaniya (CA Writ No. 134/2012–2013) further illustrates the contentious nature of his career ambitions. An acolyte posting a post in LinkedIn said, Professor Sunanda and his rivals engaged in a race of institutional collusion and conflict” as political conflicts and rivalries increased inside the faculty, (this writer thinks that this statement grammatically correct, but semantically sounds like Madduma Bandara is equally responsible for institutional collusion and conflict!). Most recently, Ranil Wickremesinghe, succeeding Gotabaya Rajapaksa, appointed him as Senior Advisor on Media.
His publication appears as political glorification of Ranil Wickremesinghe, his present political master.
A respected political analyst who attended this book launch told this writer that Mahinda Yapa in his speech at this book launch, did not disclose that it was Baglay who persuaded him to accept the presidency. The responsibility however lies with GR who failed to reveal full situation in his book, The Conspiracy to oust me from the Presidency, how internationally sponsored regime change made a mockery of democracy in Sri Lanka” (2024), (Janadhipathi Dhurayen Ma Nerapeeme Kumanthranaya- Jathyanthara Anugrahayen Woo Regime Change Meheyumen Sri Lankawe Prajathanthravadaya Haellu Woo Hati” in Sinhala (2024), thereby creating an open-ended space for speculation. A former MP vouched to me that Mahinda Yapa confided in him that it was Julie.
Bringing Baglay into this controversy appears to be an attempt to absolve Julie by the UNP, while simultaneously allowing another conspiracy theory to emerge in which Baglay is positioned as the scapegoat. At this juncture much will depend on Baglay’s response; so far, he has not made any clarification. It seems unlikely that Jaishankar or Modi will allow him to do so. His silence serves the interests of both the US and India.
Even Baglay’s successor, Santosh Jah, the current High Commissioner, continues to maintain a stoic silence on this matter. As the present incumbent, it is his responsibility to ensure that no further space is created for conspiracy theories, particularly given the diplomatic implications for the country he represents.
While attending, Hiru, Salakuna” talk show on December 15, 2025, Wimal Weerawansa stated that Mahinda Yapa had confided to a friend that it was Julie who persuaded him. Contributing to this emerging theory, WW further suggested that Baglay may have visited Yapa following Julie’s departure.
Pages 98 and 153 of Maddma Bandara’s book are interesting:
Page 98
Baglay’s arrival at the Speaker’s official residence was sudden and unexpected. The residence was surrounded by a large crowd of protesters, yet Baglay did not disclose how he managed to reach the premises during such a tumultuous time, nor the route he had taken. Once inside, he made a bold promise: the crisis could be ended within 45 minutes – if he accepted the Presidency.
Page 153
Maddma Bandara recounts that Baglay insisted on appointing a member of the Rajapaksa family as Prime Minister. GR, however, vehemently rejected the proposal, warning that such a move would only ignite a fresh crisis.
Maddma Bandara reveals that the media reported that Mahinda Yapa would ascend to the presidency, and the story was carried across all newspapers. Yet, none of the outlets disclosed their sources or revealed who had provided them with this information. The same lack of transparency applies to Maddma Bandara: he does not divulge the origins of his account regarding Baglay’s sudden arrival, Baglay’s insistence on appointing a member of the Rajapaksa family as Prime Minister, or GR’s vehement opposition to that proposal.
Who would believe the author’s claim that Baglay insisted on appointing a member of the Rajapaksa family as Prime Minister, when Baglay himself was entangled in a grand conspiracy to oust GR – and GR, in opposing the move, was effectively standing against his own clansmen?
Following the events of May 9, 2022, all members of the Rajapaksa family holding political office – including Mahinda Rajapaksa (then Prime Minister), Chamal, Basil, Namal, and Shasheendra – tendered their resignations.
In this context, any suggestion of appointing another member of the Rajapaksa family as Prime Minister was both illogical and politically untenable. To insist upon such a proposition, as reportedly advanced by Baglay, undermines the credibility of diplomatic reasoning and appears detached from the prevailing political realities. Madduma Bandara paints Baglay as a diplo-mutt, rather than a seasoned career diplomat. If he were truly a mutt like our own people, Modi would never have posted him to Canberra, an especially important posting for India as a member of the QUAD (Quadrilateral Security Dialogue), which focuses on the so-called Indo-Pacific Region. India’s relations with MR were strained and the Indian media widely welcomed his ouster in 2015.
By this time, public anger and opposition were overwhelmingly directed at the Rajapaksa family. Mahinda Rajapaksa’s retreat to a naval base in Trincomalee was besieged by protesters, while vehicular traffic toward Katunayake International Airport was halted and searched under the watch of armed security forces, as demonstrators sought Basil Rajapaksa’s blood (Kaputa innawada”?). Against this backdrop of widespread hostility, Gotabaya Rajapaksa’s response to the collective resignations of his family members was not made public. It was believed that GR initiated MR’s resignation. Consequently, claims that he rejected a proposal to appoint another Rajapaksa as Prime Minister are not only inconsistent with the political climate but also contextually misdirected.
A political analyst has interpreted this book as an attempt to enhance Ranil’s public image (personal communication). However, the author’s sources are limited exclusively to the works of GR and Wimal Weerawansa, which are employed merely to reinforce his own arguments. Notably, both Shamindra Ferdinando and Shenali Waduge have written extensively on this subject, yet the author appears to be unaware of or has chosen not to engage with their contributions. This omission represents a significant scholarly shortcoming, particularly as the author positions himself as an academic and a former Vice Chancellor.
Who is the Culprit of November 2025 Floods due to Gate Opening?
December 31st, 2025Media Release Bandula Kendaragama
Dear Newspaper Editor,
The opening of spillway gates at the Kotmale Dam and the resulting flooding of downstream settlements and urban areas, including Gampola, Weligalle, Gelioya, Peradeniya town, the University of Peradeniya, Botanical Gardens, Getambe Temple, Kandy courts complex etc., attracted international attention. The incident highlighted the necessity of examining dams-related flood events from multiple perspectives, particularly dam safety and operational decision-making, the effectiveness of the communication and early-warning systems, evacuation procedures for at-risk populations and livestock, and the protection of property and critical infrastructure.
The objective of this Media Release is to assess the limitations and importance of existing communication systems during dam emergencies and to explore options for improvement.
Yet, I am waiting to receive Dam Safety Emergency Management Plan (DSEMP) and the Evacuation Plan (EP) of the Kotmale Dam for a more accurate and comprehensive assessment of the existing procedures and communication protocols.
I was present at the Zoom discussion held on 30 December 2015, hosted by the Ministry of Science Technology. During the Zoom discussion, the Arthur C Clarke Centre made a statement that they could have produced the flooded areas in about 10 minutes from the satellite data. It appears that this invaluable information is not available to Mahaweli Authority and the Disaster Management Centre (DMC). This calls for proper coordination of stakeholders to judge on a disaster. Shame!!! This showed unawareness of 21st century technology.
At the end of the presentation, it was unanimously agreed that a Zoom Workshop be held on 14 January 2026 with a wider stakeholder like Hon. K
Media Release on 01 January 2026
Who is the Culprit of November 2025 Floods due to Gate Opening?
Bandula Kendaragama (WhatsApp +61403204066)
D Lal Kantha (Minister Irrigation and Mahaweli), Director General (Irrigation) and his senior staff, Director General of the DMC and his senior staff, Regulator of the Telecommunications, GAs and AGAs senior staff, Dam Safety Heads of the CEB and Water Board, CTB Deport Managers in the potential inundation areas, School Principles of the large schools in the potential inundation areas, Heads of Buddhist, Catholic / Christian clergies in the potential inundation areas, Head Of Railways in Kandy etc,, The Author is in the view that the Governors of Central and Nuwara Eliya Districts, Director of Hospitals (Gampala, Peradeniya and Kandy), Head of the CEB, Kandy be invited for the Zoom Workshop to be held on 14 January 2014.
The Author is under the view that the Dam Safety Regulators Office be housed at the Presidential Secretariat or at the Office of the DMC.
I wish to would draw the attention of decision makers that the following actions be taken to strengthen dam safety governance and emergency preparedness in Sri Lanka.
1)
Those people / organisations of November 2025 floods should be investigated by a transparent mechanism, and not on political or emotional, partial rhetoric. The demand for a parliamentary standing committee inquiry may support such decision.
2)
Enhance existing communication systems by introducing satellite phones, long-range HF radio communication sets, and other independent communication technologies to ensure reliability during mobile network failures.
3)
Improve dam emergency notification systems through multiple dissemination methods, including voice sirens, Mobile Apps, SMS alerts, WhatsApp messages, Kotmale site vehicles, Police and hired on-road vehicles, and drones fitted with remotely controlled loudspeakers.
4)
Offer Dam Safety as a compulsory subject in all civil / mechanical / electrical power / electronic communication Engineering faculties of universities.
Media Release on 01 January 2026
Who is the Culprit of November 2025 Floods due to Gate Opening?
Bandula Kendaragama (WhatsApp +61403204066) Page 3 of 11
5)
Develop national dam safety guidelines under the leadership of the Sri Lanka National Committee on Large Dams (SLNCOLD), with the participation of experienced local and expatriate dam safety engineers.
6)
Establish a Central Dam Safety Unit at the Real-Time Monitoring Centre currently operating in Polgolla to serve as the national focal point for dam safety monitoring and emergency coordination.
7)
Engage the Legal Draftsman Office to prepare the legal framework—namely, a Dam Safety Bill—based on the national dam safety guidelines to be developed by the SLNCOLD.
8)
Present and debate the Dam Safety Bill in the Parliament, ensuring appropriate legislative and national accountability.
9)
Establish an independent Dam Safety Secretariat and appoint a Dam Safety Regulator. It is recommended that the Dam Safety Secretariat be located within the Presidential Secretariat to ensure independence, institutional authority, and effective inter-agency coordination.
The writer, Bandula Kendagagama, is a Specialist in Dam Safety, Instrumentation and Earthquakes living in Melbourne. The copy of the CV of the writer is attached. The Author can be contacted by email Bandula.Kendaragama@gmail.com and WhatsApp +61403204066.
වීදි වෙළඳාම් සම්පූර්ණ තහනම සහ සමාජීය–නීතිමය බලපෑම්
December 31st, 2025විසල් මහනුවර වැඩසටහෙනේ වාණිජ ජාලයේ හිටපු ලේඛම් ,පාලිත ආරියරත්න
මහනුවර මහා නගර සභාව විසින් ලබන ජනවාරි 01 වනදා සිට සියලුම ආකාරයේ වීදි වෙළඳාම් සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කිරීමට තීරණය කර ඇත. නගරයේ පිරිසිදුකම සහ සුන්දරත්වය රැකගැනීමත්, මහජනතාවට නිදහසේ ගමන් කිරීමට අවහිරයක් නොවීමත් මෙම තීරණයේ ප්රධාන අරමුණ ලෙස නගරාධිපතිවරයා සඳහන් කළේය. මෙම තීරණය නගර මධ්යයට පමණක් නොව, මුළු මහනුවර නගර සභා බල ප්රදේශයම ආවරණය කරයි.
නමුත් මෙම තීරණය දෙස විවිධ ආකාරයෙන් බලන පිරිසක් සිටින බැවින් මෙහි ඇත්ත නැත්ත සොයාබැලීමට මේ දින කිහිපයේ විදි වෙළදුන් සහ කඩසාප්පු වෙලදුන්ගෙන්ද අසා දැනගත් කාරණා බොහෝය. ඒවා කෙටියෙන් මෙසේ සදහන් කල හැක.
1.සමහර වෙළදුන් විදි වෙළදාම සදහා යොමුවී ඇත්තේ තමන් උගත් උනත් රැකියා නොලැබීම, සමහර විට තම දෙමවුපියන් තමන් බාල කාලය හෝ තරුණ අවදියේදී විවිධ කාරණා නිසා මියයාම ආදී කාරණා හා ඉතා දැඩි ආර්ථික නිසා තම පවුල්ව රැකබලාගැනීමට.
2. සංගීත–හා කලා අංශයට , නිර්මාණ වලට දක්ෂ මිනිසුන් තම දක්ෂකම සදහා නියමිත අගයක් නොලැබීම මත එම දක්ෂයන් විදි වෙළදාම හා විදි අයිනේ සිට චිත්ර හා නොයෙක් විදිහේ පින්තුර හා වෙනත් ද්රවය විකුණමින් තම ජීවිත රැකගැනීමට.
3. වීදිවල උපන් දරුවන් එනම් ඔවුන්ගේ දෙමවුපියන් මුළු ජිවිත කාලයම ජිවත් වී ඇත්තේ විදි වෙළදුන් වශයෙනි අද ඔවුන්ගේ දෙවෙනි පරම්පරාව වන තරුණ ළමුන් විශේෂයෙන් දළදා විදිය දෙපස අද දක්වා කුමක් හෝ මින්සුන්ට අවශ්ය භාණ්ඩ විකුණා ජීවත්වේ. ඉතා විමර්ශන ඇසකින් බැලුවිට මෙම ළමුන් හටද මහනුවර අවටින් නිසි පාසලකට පවා ඇතුල් වීමට ලැබී නැත , ඔවුන්ගේ ළමුන්ද මේ ඉරණමට ගොදුරුවී තිබේ.තම දෙමවුපියන් නිසි අධ්යාපනය නොලැබීම නිසා මෙසේ ඔවුන් සියලන්ම මහමග තිබෙන ඉතා දුෂ්කරවූ විදි වෙළදාමට යොමුවී ඇත.මොවුන්ගේ පරම්පරාවම මහනුවර ඇති වීදි වෙළඳාම මත ජීවිකාව ගෙනයාම.
4.පත්තර විකුනන්නන් , මෙම ලිපිය ලියු කතෘ ඇතුල්ව අද උසාවි,පොලිසි,අධ්යාපන කාර්යාලව සිටින හපන්නු,ගුරුවරු, නායක හාමුදුරුවරු, හා සමාජයේ සිටින සියලුම දෙනා මෙම පත්තර වෙල්දුන්ගෙන් දැඩි ප්රයෝජනයක් ගත්තේය, අද දිනද ඔවුන් ගේ මෙම අසරණ විදි වෙළදාමෙන් සියලුම දෙනා ප්රයෝජනයට ගන්නා බව දුටුවේ. මෙවැනි වෙලදුන්ගෙන් පාසල් යන ළමුන්හට, රැකියා විරහිත පිරිස් හට රැකියා සොයාගැනීමේ අයදුම් පත මුද්රණය කොට අඩු මුදලට විකුණා කොපමණ පිරිසකට සේවාවක් කර ඇති බව මහනුවර හා ඒ අවට සිටින කිසිවෙකුට මැනබැලිය නොහැක. අප ඔවුන්ගෙන් විමසු කාරණය වුයේ ඔබගේ අගය ඇයි මොවුන් විසින් අමතක කලේ කියා, ඔවුන් සමහරෙක් පැවසුවේ. අපේ දුපත්කම දඩමීමා කරගත් උඩත් බුද්ධිමත්තු මෙසේ අපහට තැලීම අදහා ගත නොහැකි බවයි. ඔවුන් ඉතා දුප්පත් මින්සුන් වූ නිසා ජීවිතය රැක ගැනීමට මෙසේ විදි දෙපස සිට පත්තර විකුණන වී ජීවිතය පවත්වා ගත් බවයි.
5.එදා වෙල සොයාගන්නන් විසාල ප්රමාණයක් විදි වෙළදුන් වශයෙන් සිටි. ඔවුන් හටද මෙසේ මෙම විදි වෙළදාමට බැසීමට සිදුවී ඇත්තේ දුප්පත් කම නිසාය.
දැනට ලංකාව පුරා හා මහනුවර අවට සිටින වීදි වෙළඳුන්ගේ වර්ග
ආහාර වෙළඳුන්: කඩල, බුලත්, කුස්සියට අවශ්ය පොඩි පිහි, කිරිපිටි, මස්, මාලු, රොටී, කෝත්තු, ආප්ප, හා පොඩි කෑම විකුණන අය.
පත්තර සහ පොත් වෙළඳුන්: දිනපතා පත්තර, ළමා පොත්, අයදුම් පත්ර, පාසල් පොත් පත් හා අනෙකුත් උපාංග විකුණන අය.
පළතුරු–එළවළු වෙළඳුන්: ගොවිතැනෙන් ගෙන ආ පළතුරු, එළවළු, මාලු, හා ගෘහ භාණ්ඩ විකුණන අය.
ඇඳුම් සහ රෙදි විකුණන වෙළඳුන්: සාධාරණ මිලට රෙදක්ක, ඇඳුම්, සපත්තු, හා අතිරේක උපාංග විකුණන අය.
අත්කම්–කලා වෙළඳුන්: අත්කම්, මල්, අභරණ, ඇන්ටික්, හා දේශීය චිත්ර විකුණන අය.
සංගීත–කලා වෙළඳුන්: වීදිය මත ගීත ගායනා කරන, කලා–නිර්මාණ විකුණන, චිත්ර ඇඳ විකුණන අය.
ගෘහ භාණ්ඩ වෙළඳුන්: කුස්සිය සහ එහි ඇති ඉවුම් පිහුම් උපකරණ, සෙල්ලම් බඩු, හා දිනපතා භාවිතා කරන භාණ්ඩ විකුණන අය.
ඉලෙක්ට්රොනික–පොඩි උපකරණ වෙළඳුන්
රූපලාවන්ය භාණ්ඩ වෙළඳුන්
ඉන්ජිනේරු–උපාංග වෙළඳුන්
ඉලෙක්ට්රොනික–පොඩි උපකරණ වෙළඳුන්
සංචාරක–සොව්නියර් වෙළඳුන්: විදේශීය හා දේශීය සංචාරකයන්ට
ආයුර්වේද–ඖෂධ වෙළඳුන්
පාරම්පරික වෙළඳුන්: පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට වීදි වෙළඳාම මත ජීවිතය ගොඩනගන පවුල්.
ආගමික–අසපුව වෙළඳුන්: දේවාල, පන්සල්, හා කෝවිල් අවට මල්, පූජා භාණ්ඩ, හා ආගමික ද්රව්ය විකුණන අය.
වීදි වෙළඳාම් සම්පූර්ණ තහනම නිසා මේ විදි වෙළදුන්ගේ අසරණ පවුල්වලට අනාගතය පිළිබඳ භය සහ අවිශ්වාසය අනිවාර්යෙන් මතු වේ. පාසල් යන දරුවන්ගේ සිට සමජයට කුමන ක්රමයකින් හෝ උපකාර කළ වෙළඳුන්ව එක්වරම හෝ අනාගත බලාපොරොත්තු ගොන්නක් දී හෝ මෙසේ අයින් කිරීම සමාජීය මනෝවිද්යාත්මක අහිමිවීමක් වශයෙන් ගත හැක. ඒවගේම රටේ සමහර ඉතා දක්ෂ කලා ශිල්පීන්ට වඩා සංගීත–කලා අංශයෙන් දක්ෂයන්ගේ එම හැකියාවන් මුළු රටේ හා ලෝකයේම මිනිස් සාමජය හට ගෙන යා නොහැකිවීමත් දුර්වලකම හා මනෝවිද්යාත්මක අහිමිවීමක් වශයෙන් ගත හැක..
කෙනෙකුගේ පැවැත්මේ අවශ්යතාවය නිසා තවත් කෙනෙකුගේ ඇගේ නොවැදී ගමන් බිමන් යාමේ අවශ්යතාවයක් නිසා තද බදය අඩු කිරීමට හෝ යුරෝපයේ ආකාරයේ විදි අපරට තුලද හිතින් මවා ගැනීම කෙධාවචාකයකි. මෙම අනවතරණ පුහු උත්සහයන් නිසා දුප්පත් පවුල් විශාල ගණනක් ආදායම අහිමිවේ. කඩයකට ගොඩ වැද මහනුවර අවටින් අඩු මිලකට භාණ්ඩයක් සොයාගැනීම ඉතා අපහසු වේ. කඩ පමණක් ඉතුරු කිරීමෙන් ජනතාවට අඩු මිලට, ඉක්මනින්, සහ පහසුවෙන් බඩු ලබාගැනීමේ අවස්ථාව හිමි වීමට වඩා තරඟ කාරිත්වය අඩුවීම නිසා හෙට අනිද්දා අඩු මුදලට හෝ පහසුවෙන් ළමයින්ට අවශ්ය සෙල්ලම් බඩුවක්, කුස්සියට අවශ්ය පොඩි පිහි තලයක් හෝ, ඇනයක් කරකවා ගැනීමට හෝ නියපොතු කපා ගැනීමට අවශ්ය කැපීමේ උපකරණයක් ගැනීමටත් සාප්පුවකට ගොඩ වැදීමට සිදුවේ.තිබෙන කඩවල් ගනනත් මදිවේ.
රාජ්ය නිලධාරීන් සහ අනෙකුත් ජනතාව පවා ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ විවිධ අවස්ථාවලදී වීදි වෙළඳුන්ගේ සේවාව භාවිතා කිරීම අද දිනද සිදුවිය.ඔවුන්ව ඉක්මනින් විදි තුලින් අයින් කිරීම අතීතය නොසලකා හැරීමක් වශයෙන් ද ගත හැක. පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට ගිය අසරණභාවය විදි වෙළදුන් සමුහයකට මෙසේ සැළස් මකින් තොරව ඔවුන්ගේ රැකියාවට බාදා කිරීම නිසා සමාජයේ තිබෙන දුප්පත් පොහොසත් අසමතුලිතතාවය තවත් ගැඹුරු කරා ගෙනයයි..
මුළු ජිවිත කාලයම ගියත් බුලත් විට, කඩල ටික, ඇපල් ගෙඩියක් විකුණා කා තම අඹු දරු සම්පත රකිනා මේ විදි වෙළදුන් හට කිසිදාක කඩවල් හිමිකරුවෙකු වීමේ ඉඩකඩ ඔවුන් හට නොමැති නිසා නීතිගත වෙළඳාමට යාමට අවස්ථාවක් ඔවුන්ට කිසිසේත්ම නොලැබේ. සමහර විදි වෙළදුන් හට කඩ සාප්පු තිබුණත්, ඉහළ කුලිය සහ ගාස්තු නිසා ඒවා රඳවාගැනීමට නොහැකිව, වීදි වෙළඳාමට යොමු වී තිබේ. විශාල ප්රමාණයක් අද පාරට වැටි ඇත්තේ ඔවුන්ගේ ජීවිතය ගොඩනගන්නේ වීදි වෙළඳාම මත පමණක් නිසාය.
ඉහතින් කි සමාජ ප්රශ්නවලට පිළිතුරු සෙවීමට අවරුදු දෙකට වැඩි කාලයක වෙහසවී ඇති අතර විසල් මහනුවර වැඩසටහන තුලින් අපි එය එළිදැක්වුවෙමු. JICA වැඩසටහන් තුළ නගර සැලැස්ම සහ සංවර්ධන තීන්දු ගන්නා ආකාරය විද්යාත්මක විග්රහා , දත්තඑකතුකොට සමාජීය–ආර්ථික අවශ්යතා මත පදනම්ව එය සිදු කළේය. එම ක්රියාවලිය සාමාන්ය නගර සභා තීන්දු හෝ දේශපාලන තීන්දු වලට වඩා වඩා ගැඹුරු සහ සම්පූර්ණ තීන්දු තීරණ විය. JICA හා විසල් මහනුවර නගර සැලැස්ම ඉදිකිරීමේ ඉදිරි පියවරසදහා තීන්දු ගන්නා විට, නගර සැලැස්ම, ආර්ථිකය, සහ සමාජීය බලපෑම් පිළිබඳ ගැඹුරු පර්යේෂණ සිදු කළේය. රාජ්ය ආයතන, පෞද්ගලික අංශ, සහ ජනතාවගේ අදහස් එක්කරමින් සමගිව තීන්දු ගත්තේය. නගර සංවර්ධනය පමණක් නොව, අධ්යාපනය, ගොවිතැන, ආර්ථිකය, සහ පාරිසරික කළමනාකරණය වැනි ක්ෂේත්රවලටත් අප කෙසේ ඇතුල් විය යුතුද යන්නද එහිම සදහන්වේ.
මේ විදි වෙළදුන් හා සමහර පිරිස් කියා සිටියේ Kandy Nights” වැනි රාජ්ය අනුග්රහයෙන් සිදු කරන රාත්රී වෙළඳපොළ වැඩසටහන් තුළ වෙළඳාම පිළිගන්නා අතර, වීදි වෙළඳුන්ගේ ජීවිකාව පමණක් නවත්වන තීන්දු අසමතුලිත බව පෙන්වන බවයි. එය හරියට හිගන්නාගේ පාත්රයට හෙන හුරා වැටුනා හා සමානයි. තවද මහනුවර පමණක් විදි වෙළදාම තහනම් කිරීම, අනෙක් නගර සහ ගම්වල වෙළඳාමට අනාගතේ කෙසේ බලපායිද? පිරිසකට ඉඩදී තවත් පිරිසක් එම සමානම ජිවිත රැකියාව අහිමි කිරීම සමාජයේ අසමතුලිත සහ අසාධාරණ තවත් තීව්ර කිරීමක් වේ.
මෙසේ මොවුන්ව සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් නොකර, නීතිගතව කල හැකි අවම ප්රමිතිය සොයා බලා සහ ඔවුන්ගේ අපේක්ෂා බිඳ නොවැටෙන ලෙස නියමිත ප්රදේශවලට ගෙන යාම හා අසරණ වෙළඳුන්ට අඩු කුලියට නව කඩවල් සහ නීතිගත වෙළඳාම් මධ්යස්ථාන සැලසීම එම ප්රදේශ ගැන රජයේ අනුග්රය ඇතිව ප්රවර්ධනය කිරීම,මෙම විදි වෙළදුන්ගේ දරුවන්ට නිසි අධ්යාපන සහ රැකියා අවස්ථා සැලසීම, නව නීති හෝ නගර සැලැස්මවල් සකස් කරන විට ජනතාවගේ සහ වෙළඳුන්ගේ අදහස් සලකා බැලීම අනිවාර්ය කාරණයක් ලෙස සැම දේශපාලන පක්ෂයකම කල යුතු කාරණයකි. ඊට හේතුව ජනතාවට නොසලකා හැරීම අනිත් පැත්තෙන් ගතහොත් එය දේශපාලනය නොසලකා හැරීමක්ද වේ.
වීදි වෙළඳාම් සම්පූර්ණ තහනම” නගර පිරිසිදුකම සහ සුන්දරත්වය සුරක්ෂා කිරීමට උත්සාහයක් වුවත්, ජනතාවගේ ජීවිතය, අයිතිවාසිකම්, සහ සමාජ විශ්වාසය සුරක්ෂා නොකළොත්, අනාගතයේ විශාල අර්බුදයක් අප සමාජය තුල මතු වේ. අසරණ වෙළඳුන්ගේ ජීවිතය සුරක්ෂා කිරීමේදී, නගර සැලැස්ම සහ නීති පනවන විට දෙන්නම් කාසිවලට නොව නිසි නුවණින් විමසා සමාජ සාධාරණයෙන් සදහා ක්රියා කළ යුතුය.
තමබාපු කඩලා ගොට්ටේ සිට වීදි වෙළඳුන්ගේ අඩුවට රසලැබූ බඩ පුරවාගත් ඔබ, ළමා පත්රයේ සිට වීදි වෙළඳුන්ගෙන් දැනුම ලබාගත් ඔබ, තම නිරුවතට වසා ගැනීමට සාධාරණ මිලට රෙදක්ක මිලදී ගත් ඔබ, අද ඔබේ රාජකරියක් මත වීදියෙන් පන්නා දමන්නේ ඔබේම පිරිසයි. එය අසරණ වීදි වෙළඳුන් හට දුන් මාරු පහරක් බව දන්නේ ඔවුන්ම පමණයි. ඔවුන්ද මිනිසුන්ය.”
ලිපිය අවසන වීමට ළඟ නිසා මා කෙටියෙන්ම යමක් කියන්නම් :
COVID-19 පසුකාලීන ආර්ථිකය ගොඩනගා ගැනීමට චීනයේ Tianjin නගරයේ වීදි වෙළඳුන් නැවත ආපසු ගෙන ආ අවස්ථාවක්.” by https://www.globaltimes.cn/content/1189895.shtml
රුසියාවේ වීදි වෙළඳුන්ගේ පින්තූරයක් — IMAGE by themoscowtimes.
චීනයේදී කොවිඩ් -19 පසුකාලීන ආර්ථිකය ගොඩනගා ගැනීමට වීදි වෙළඳුන්ට නැවත අවසර දුන්නා. රුසියාවේදී පාවිච්චි කරනලද භාණ්ඩ සහ අනෙකුත් නැවත පාවිච්චි කළහැකි ද්රවය වලට අවසර දුන්නා එය හුදෙක් ආර්ථික පීඩනයන් නිසා ජනතාව වැඩි මිලට භාණ්ඩ ගැනීමට නොහැකි නිසා අඩු මිලට භාණ්ඩ ගන්න වීදි වෙළඳාමට නැවත අවශ්යතා දීමට යොමු වුණා.
ගරු ජනාධිපතිතුමනි , අසරණ වීදි වෙළඳුන්ගේ ජීවිතය සහ අනාගතය රැක ගැනීමට ඔබගේ මනාපූර්ව අවධානය යොමු කරන ලෙස අපි බලාපොරොත්තු වෙමු. මෙම ලිපිය ඔබ හට ඇස ගැටුනොත්, අසරණ වීදි වෙළඳුන්ගේ ජීවිතය රැක ගැනීමට යමක් කරන්න.”
අසරණ වීදි වෙළඳුන්ගේ ජීවිතය රැක ගැනීමේදී, නීතියට වඩා මනුෂ්යත්වය උසස් යැයි අපි සැමට කරන්නෙමු.”
ඔබ සැමට සුබ නව වසරක් වේවා !
විසල් මහනුවර වැඩසටහෙනේ වාණිජ ජාලයේ හිටපු ලේඛම් ,පාලිත ආරියරත්න
Sri Lanka Cricket (SLC) -The Most CORRUPT Cricket Board in History
December 31st, 2025A Full Circle at Colombo Dockyard Colombo Dockyard’s
December 31st, 2025Dr Sarath Obeysekera
Colombo Dockyard’s majority shareholder, Onomichi Dockyard of Japan, recently divested 51% of its shares to an Indian shipyard.
The transaction, I am informed, was carefully structured by Sri Lankan legal and financial professionals, without ministerial influence.
The final stage is now underway, with additional shares being issued to existing shareholders. This development brought back memories.
At the time of privatization, the Government had offered 10% of the shares to the Dockyard workers. However, when
I took over the Shipyard under Japanese management, more than a year after privatization, those shares had still not been released.
I personally met the then Interim President, the late D. B. Wijetunga, and persuaded him to ensure the release of the shares that were being held by banks and other entities.
When the matter was finally resolved, I had the privilege of handing over the share certificates to the workers myself.
It remains one of the moments I am most proud of. Today, nearly 25 years later, I visited the Central Depository System (CDS) to make payment and apply for additional shares under the new investor’s offer.
There, I met a retired Colombo Dockyard employee—one of those very workers—struggling to understand how to register with a stockbroker.
Without hesitation, I offered to help. I called a stockbroker I knew and arranged assistance for him.
As I watched him leave, I remembered the day I handed him his original share certificate all those years ago.
It felt like a full circle.
And I returned home quietly happy—knowing that even in small ways, doing the right thing endures longer than titles, transactions, or ownership changes.
Regards
Dr Sarath Obeysekera
Six ministers under bribery probe over their assets
December 31st, 2025Courtesy Daily Mirror
Probe launched against Minister Dr. Nalinda Jayatissa, Minister Bimal Rathnayake, Minister Wasantha Samarasinghe, Minister Kumara Jayakody, Minister Sunil Handunnetti, Deputy Minister Sunil Watagala
The Commission to Investigate Allegations of Bribery or Corruption has initiated a probe under the Money Laundering Act
The Commission to Investigate Allegations of Bribery or Corruption has initiated an investigation into the alleged assets of six ministers of the current NPP government under the Money Laundering Act, according to a letter from it.
According to a copy of the letter which the Daily Mirror has seen, an investigation was launched following a formal complaint submitted to the Commission by Jamuni Kamantha Thushara, Chairman of the Organisation Citizens’ Power against Corruption and Waste.
It was reported that Thushara submitted a complaint to the Bribery Commission on September 16, 2025, urging the Commission to launch an investigation into the alleged assets of five Cabinet ministers and one Deputy Minister under the Money Laundering Act.
Accordingly, the Commission informed the Chairman of Citizens’ Power Against Corruption and Waste that the Illegal Assets Division of the Commission has decided to initiate investigations against Minister of Health and Mass Media and Chief Government Whip Dr. Nalinda Jayatissa, Minister of Transport, Highways, Ports, and Civil Aviation and Leader of the House Bimal Rathnayake, Minister of Trade, Commerce, Food Security and Cooperative Development Wasantha Samarasinghe, Minister of Energy Kumara Jayakody, Minister of Industries and Entrepreneurship Development Sunil Handunnetti, and Deputy Minister of Public Security and Parliamentary Affairs Attorney Sunil Watagala.
In a reply letter dated December 17, the Chairman was informed to appear before the Bribery Commission to record a statement to further clarify the facts regarding the complaint.
Accordingly, under Section 49(1) of the Anti-Corruption Act, No. 9 of 2023, the Commission has requested him to appear before the Commission at 9.00 a.m. today, along with relevant documents, to provide the statement.
Energy Minister Kumara Jayakody is already under investigation by the Bribery Commission in connection with alleged corruption involving the misappropriation of funds while serving at the Fertiliser Corporation in 2015.
This investigation is in addition to the ongoing probe in which the Commission to Investigate Allegations of Bribery or Corruption has decided to institute legal action against Energy Minister Kumara Jayakody over corruption complaints related to the same matter.
That investigation was initiated following a complaint lodged by Sanka Chandima Abeywardena, Chairman of the Sri Lanka Haritha Sangvidhanaya (Green Organisation).
In September this year, the Samagi Jana Balawegaya (SJB) has also lodged a complaint with the Bribery Commission regarding the assets of Minister Wasantha Samarasinghe.
Meanwhile, attempts by the Daily Mirror to contact the ministers concerned were unsuccessful.
2025 in South Asia: A Year of Economic and Political Shocks
December 31st, 2025By Rathindra Kuruwita, Courtesy The Diplomat
The year revealed immense political energy, especially among younger generations, but also the persistence of patronage, intolerance, and strategic mistrust.
Every year is eventful in South Asia. But 2025 wasn’t just turbulent; it destabilized the region structurally. This was due to the convergence of multiple shocks. Many countries in the region experienced domestic political upheaval, interstate military escalation, and climate disasters. Long-held assumptions on the role of exports, especially to developed countries, collapsed due to the tariffs imposed by the United States. These developments took place at a time when millions of South Asians were quickly losing patience with the political establishments that had long ruled these countries.
South Asia seemed to be on the verge of a polycrisis, but South Asian elites haven’t been able to present a new path forward. The only thing that remained unchanged during the year was the acrimonious relationship between India and Pakistan.
Return of Mass Politics, and the Crisis of Representation
As in 2024, mass politics in the form of protests toppled a South Asian government in 2025. In Nepal, youth-led protests in September forced the resignation of Prime Minister K. P. Sharma Oli. The immediate triggers for the protests ranged from bad governance to arrogant elites who can’t read the room, but the deeper drivers – economic precarity, rising unemployment and living costs, and a political system that does not offer meaningful participation – were unmistakable.
Nepal’s upheaval was not an anomaly, but a continuation of earlier mass movements in Sri Lanka (2022) and Bangladesh (2024) led by digitally connected youth and supported by political parties. The success of these anti-elite mobilizations should have alerted the Oli government, but it was slow in learning from the mistakes of others, like many fossilized South Asian political establishments.
However, despite the success of these movements in removing incumbents from power, except for Sri Lanka, they have struggled to translate disruption into institutional renewal. In fact, the events of 2025 showed that the gap between political mobilization and political transformation was widening. Nearly a year and a half after the departure of Bangladesh’s Sheikh Hasina, reform remains partial and contested. None of the main Bangladeshi political parties has moved away from traditions of centralized leadership, opaque financing, and patronage.
In the case of Sri Lanka, the National People’s Power (NPP), which was not part of the political establishment and has extensive cadre-based organizational structures, was a natural choice for many disgruntled voters. There is no such party waiting in the wings either in Bangladesh or Nepal. Religious and identity-based parties such as the Bangladesh Jamaat-e-Islami seem to have gained ground because they have better organizational discipline and grassroots networks, but whether the emergence of Islamists as a strong political force is a positive development for Bangladesh remains to be seen.
Meanwhile, new political groups, including student-led parties, seem to be popular among certain sections in urban areas and have garnered social media attention. Yet, these groups have little organizational reach beyond metropolitan centers. Law and order has not been restored and violence has become normalized in Bangladesh. Instead of restoring democratic credibility, these dynamics have deepened public cynicism ahead of crucial elections scheduled for early 2026 in Bangladesh and Nepal.
India-Pakistan: Escalation Under the Nuclear Shadow
If domestic upheaval constituted one axis of instability, interstate conflict constituted another. The military conflict between India and Pakistan in May was the most serious military confrontation between the two nuclear-armed rivals in decades. As target sets expanded, and the two strongest nations in the region carried out deeper strikes, sustained missile and air operations, and overt nuclear saber-rattling, other nations in South Asia could only watch helplessly.
A ceasefire was eventually secured, following the involvement of the United States. However, the confrontation has likely fundamentally altered regional risk perceptions. The Indian government has said it now considers major terrorist attacks as acts of war and that its responses, using conventional weapons, would not be constrained by nuclear risk. This is a departure from earlier restraint-focused doctrines.
The conflict also brought forth another fault line: water security. During the crisis, the Indus Waters Treaty briefly became part of the strategic calculation. Indian media hinted that, as the upper riparian country, India could wield strategic pressure. The World Bank-brokered treaty allocates about 80 percent of the river’s waters to Pakistan, whose agriculture relies heavily on the Indus waters. In a region already under climate stress, even limited disruption in the timing of water releases, rather than an outright cutoff, could trigger food shortages, inflation, and social unrest, raising the risk of escalation between two nuclear-armed neighbors.
Ultimately, the crisis revived long-standing concerns about South Asia’s crisis-management architecture, the importance of SAARC, and the power the U.S. wields over both India and Pakistan.
Trump’s Tariffs and the Collapse of Export Assumptions
Protectionism expanded and accelerated in 2025, driven by the new administration in the United States. U.S. President Donald Trump moved quickly to impose tariffs on all countries that traded with the U.S, tightened rules of origin, and linked market access explicitly to labor, migration, and strategic concessions.
The United States is the largest single export partner for many South Asian nations. Around 18 percent of Indian and Pakistani exports are sent to the U.S. The figure is about 25 percent for Sri Lanka, and 20 percent for Bangladesh. Thus, the consequences were immediate and severe.
The impact was most acute in Bangladesh and Sri Lanka, both heavily dependent on garment exports to the U.S. In Bangladesh, garments account for more than four-fifths of export earnings. Sri Lanka is in a similar situation. Apparel exports account for over 40 percent of export revenue. The sector employs over 350,000 people directly. While both countries now face a tariff of about 20 percent for their exports, down from the over 40 percent that was initially proposed, the new tariffs squeeze margins in the industry that employs millions, particularly women.
India faces a different but equally consequential challenge. Although its export basket is more diversified than Sri Lanka or Bangladesh, Trump’s tariffs, restrictions on H-1B visas, remittances, and curbs on energy imports undermined New Delhi’s assumption that strategic alignment with Washington would shield it from economic coercion. India’s plight in 2025 revealed the costs of hedging in a world where market access itself has become a geopolitical weapon.
While Pakistan’s export exposure to the U.S is significant, the economic pressure it was subjected to in 2025 was softened by the fact that Islamabad seems to have become strategically important to Washington, particularly after the India–Pakistan crisis. Trump’s repeated claiming of credit for the ceasefire between the two countries and declaration that India lost seven aircraft in its war with Pakistan embarrassed India.
Across South Asia, U.S. tariffs shattered a core post-1990s assumption: that export-oriented growth would remain insulated from geopolitics. Globalization is running out of steam, and South Asian economies, already constrained by debt, inequality, and climate risk, now need to find a new economic paradigm, fast.
U.S. Volatility Replaces Strategic Predictability
Trump not only disrupted trade but also exacerbated volatility in South Asia’s strategic environment. India’s early optimism about Trump 2.0 quickly faded over tariffs, immigration restrictions, and energy sanctions. Many believed that New Delhi was an indispensable ally for the U.S. in its attempts to contain China and that India could shape Washington’s behavior because of this importance. Both assumptions have been significantly undermined.
Pakistan, by contrast, received unexpected diplomatic goodwill from the United States. Counterterrorism cooperation, renewed Gulf engagement, and U.S. interest in regional stability elevated Islamabad’s strategic relevance.
Smaller South Asian countries were pushed toward hedging strategies, diversifying partners, deepening ties with China, and prioritizing economic autonomy. The result was a region less anchored to any single external power, but also more exposed to great-power bargaining.
China’s Steady Hand and India’s Neighborhood Dilemma
In 2025, China emerged as the steadier, more reliable partner for many South Asian nations. Beijing continued infrastructure investment and diplomatic engagement across South Asia, particularly in Bangladesh, Sri Lanka, and Nepal. China has also avoided entanglement in domestic political disputes. This restraint enhanced China’s image as a predictable, if transactional, partner during a period of uncertainty.
On the other hand, India’s relationship with its neighbors suffered several setbacks. Relations with Bangladesh deteriorated following the ouster of Sheikh Hasina. In Nepal, anti-elite protests included strands of skepticism toward India itself.
These developments highlighted a central challenge for India in 2026. As it pursues its ambitions to be a global power, its stock in South Asia has fallen. On the other hand, there is no guarantee that the U.S will come to India’s aid during a faceoff with China, which is rapidly becoming not only the largest economy in the world but also a leader in key technologies of the future.
Climate Change, Cyclone Ditwah, and the Limits of State Capacity
Climate change was a direct driver of political, economic, and governance stress. Cyclone Ditwah struck Sri Lanka in late November and overwhelmed a country with weakened state institutions due to IMF-induced austerity.
Sri Lanka received nearly 13 billion cubic meters of water in just 24 hours on November 28. This is equal to about 10 percent of Sri Lanka’s average annual rainfall. Floods and landslides affected all 25 districts, displaced over 2 million people, damaged or destroyed more than 100,000 homes, and inflicted a $4.1-billion loss on agriculture, transport infrastructure, energy systems, and enterprises. Ditwah was a systemic stress test for Sri Lanka’s NPP government, as well as the country’s fiscal resilience and social contract.
Sri Lanka is not the only country vulnerable to climatic shocks. In Bangladesh, rising sea levels and cyclones threaten export zones and urban labor markets. In Pakistan, floods and heatwaves destroy crops and lead to the displacement of hundreds of thousands. In India, water scarcity increasingly shapes electoral politics and inter-state tensions. Climate shocks are no longer sporadic; they are structural disruptors that influence debt, inequality, migration, and political legitimacy.
Maldives: Managing Strategic Anxiety in a Climate-exposed State
The Maldives offered a subtler lesson in 2025 on how a small state can recalibrate strategically without triggering regional escalation.
At the start of the year, many expected the Maldives to become a geopolitical flashpoint. President Mohamed Muizzu had come to power criticizing Indian military presence in the Indian Ocean archipelago. Many considered him to be closely aligned with China. Early disputes over Indian-operated surveillance aircraft, Chinese research vessel visits, and Pakistani naval port calls seemed to confirm these beliefs.
Yet by year’s end, the Maldives had stabilized relations with India, culminating in Prime Minister Narendra Modi’s visit to mark the 60th anniversary of Maldivian independence. Activities that might have provoked alarm in New Delhi were deliberately downplayed rather than amplified into crises.
Climate vulnerability remains central to the Maldives’ diplomacy. As one of the world’s most climate-exposed nations, sea-level rise and extreme weather shape its foreign policy priorities. In 2025, climate finance and adaptation featured as prominently as security, allowing Malé to frame partnerships around shared survival imperatives rather than alignment.
Afghanistan and the Collapse of Old Assumptions
One of the strategically significant but often under-scrutinized developments of 2025 was the deepening rift between Pakistan and the Taliban authorities. Rising militant attacks inside Pakistan, cross-border strikes, and diplomatic breakdowns underscored the collapse of Islamabad’s long-held assumption that a Taliban government would guarantee security.
India seems to have a better relationship with Afghanistan as they work with Kabul to protect humanitarian interests and avoid strategic isolation. This is another example of the unravelling of long-standing regional assumptions in 2025, leaving South Asian states navigating unfamiliar strategic terrain.
A Region at a Crossroads
As 2025 drew to a close, South Asia stood at a crossroads. Elections scheduled for 2026 in Bangladesh and Nepal will test whether political systems can absorb popular demands without reverting to repression or elite bargains. India and Pakistan face a more dangerous deterrence environment than at any time in two decades. Export-dependent economies confront a harsher global trade regime with limited room for maneuver.
The defining question is no longer whether South Asia is changing, but whether institutions can adapt fast enough to manage that change. The year revealed immense political energy, especially among younger generations, but also the persistence of patronage, intolerance, and strategic mistrust.
2025 was a warning for South Asian political elites. Without deeper democratic reform, credible economic inclusion, climate resilience, and regional crisis management, the shocks of this year risk becoming the new normal for South Asia.